Monday, October 31, 2011

మూగోళ్ళ తోట


జనార్దనరెడ్డి నా వంక విచిత్రంగా చూసినాడు. వాడి చూపును చూసి నాకెందుకో భలే ముచ్చటేసింది. పలుకరించినా. వాడు తిరిగి బదులివ్వలేదు. రోంతలికి వాడి చూపుల్లో విచిత్రం కొంచెం కొంచెంగా సర్దుకుని మట్టసంగా ఐనాడు. నాతోబాటూ మా ఆవిడా, పాఠశాలలో ఆమె తోటి టీచర్లూ, ఇంకా స్టాఫు, అక్కడ కొట్టంలో జనార్దనరెడ్డి వాళ్ళ ఇంటి ఆడవాళ్ళూ.. ఇంతమంది ఉన్నా, నాకెందుకో వాడితోనే ఊసులాడాలానీ, ఆ అందమైన సాయంత్రం ఆడుకోవాలని అనిపించింది. వాడు అంతమంది మధ్య నాదగ్గర మొగమాటం లేకుండా దగ్గరికి రాగలిగినాడు కానీ మాట్లాడడు.

ఆ పిల్లోని నోట పలుకు రాకపోవడానికి కారణం తెలిసి, ఆ రోజు బలవంతంగా నా ఉద్వేగాన్ని అణుచుకోవలసి వచ్చింది. జనార్దనరెడ్డి పుట్టుమూగి. అతడే కాదు, వాళ్ళ నాన్న, ఇద్దరు పెదనాన్నలూ ఎందుకనో యేమో మూగవాళ్ళు.(అందుకనేనేమో, దేవుడిభాష మౌనాన్ని అర్థం చేసుకున్న వానికి మనుషుల గోల చూసి చిత్రమనిపించుంటుంది. దేవుని భాష, గీర్వాణమూ, ప్రాకృతమూ కాదు. మౌనమే ఆయన భాష. కావాలంటే ఈ సారి ప్రశాంతమైన దేవళంలో శివుని లింగం ఎదురుగానో, అమ్మవారి ముంగిటనో నిశ్శబ్దంగా కూర్చుని కళ్ళుమూసుకోండి. ఒట్టు. దేవుని పలుకరింపు వినబడుతుంది. ఇంకా పెద్దమనసున్న వానికి దేవుని గుడే అక్కర్లే, యే చెట్టుకిందనో అందమైన పూట కూర్చుంటే చాలు)

రెడ్డేర్ల తోటలో మామిడిచెట్లూ, పనస చెట్టూ, కొబ్బరి బొండాలు, పక్కనున్న బాయి, దూడ, ఇవన్నీ మమ్మల్నా రోజు ఆప్యాయంగా పలకరించినై. మమ్మల్ని కట్టమీద కూర్చోమని రెడ్డి చెట్టుపైనెక్కి కొబ్బరి బొండాలు దింపినాడు. నవనవలాడే పచ్చిమామిడి కాయలు ఎవరికాళ్ళు కోసుకుని ఒకపక్క ఉప్పురాసుకుని నముల్తా మురిసిపోతున్నారు.

నాకు మాత్రం వాటికన్నా మా జనార్దనరెడ్డి లోటాలో తెచ్చుకున్న బొరుగులు వాడికి తినిపిస్తా, ఒకట్రెండు పలుకులు నేనూ నోట్లో యేసుకుంటా ఉంటే, అహా అనిపించింది.

రెడ్డెర్ల ఇంటాడంగులు మాట్లాడిస్తా, పొలం కబుర్లు చెప్పిరి. అందర్లోకి చిన్నోడంట ఇప్పుడు పొలం చూస్తా ఉండేది. యే యేడికాయేడు ఎట్లో నెగ్గుకొస్తన్నామని చెప్పినాదాయమ్మ. ఆ మహాతల్లికి, మాకు ఏం సమ్మందమని? మామిడికాయలు కోసిచ్చి, ఉప్పూకారం తెచ్చిచ్చి, బొండాలు తాపి, తోటకి మళ్ళీ రమ్మని పిలిచిందాయమ్మ.

సాయంత్రం బండిమీద తిమ్మాపురంలో శనక్కాయలతోట కాడికి, ఆడ నుండి మూగోళ్ళ తోటకూ బైల్దేరి, పొద్దుగుంకే వేళ చంద్రుడు, సూర్యుడు డ్యూటీలు మార్చుకునే టయానికి తిరిగొస్తిమి.

బండి మీద ఊరేగటం భలే ముచ్చట. 

ఇప్పటికి మూడున్నరేండ్ల ముందర ముచ్చట ఇది.  టీవీ సీరియళ్ళూ, క్రికెట్టు మజా, ఫ్రిజ్జు నీళ్ళూ, సోఫాసెట్టు మెత్తదనం, ఫ్యాను గాలి, లాప్ టాపులో intellectual ejaculations, దవడలల్లాడించడానికి ఏదో జంక్ ఫుడ్డు ఇయేవీ లేని ఒక సాయంకాలం అది. మొబైల్ ఫోను సిగ్నలు కూడా లేదు. శుభం.

జనార్దనరెడ్డి ని మర్చిపోలేను. వాని చూపును కూడా. మళ్ళీ వాణ్ణి చూసే ధైర్యం మటుకు నాకు లేదు. వాడు బాగుంటే అంతే చాలు.

ఈ ముచ్చటనంతా కళ్ళున్నాయో లేవో తెలవదు కానీ తనకళ్ళతో కాక, మనసుతో చూసిన ప్రాణి ఇంకొకరున్నారు. దాని పేరు సంహిత. అవును. అప్పుడు మా ఆవిడ దౌహృద :).

Saturday, October 29, 2011

కొల్లాయి గట్టితేనేమి?

ఈ నవల చాలాకాలం నుండి చదవాలనుకుంటున్నా, ఇప్పటికి కుదిరింది. చదవడానికి ప్రేరణ మహీధర రామ్మోహనరావు గారు మహీధరనళినీమోహన్ గారితండ్రి కావడం వల్ల. నళినీమోహన్ రచనలు, గణితంలో ఆయన పుస్తకాలు చదివి పెరిగిన బాల్యం నాది. నా చదువుకు, ఇంజినీరింగ్ సీటుకు, ఉద్యోగానికి పరోక్షంగా ఆయన వ్రాసిన పుస్తకాలనే ఎఱువు కొంతవరకూ కారణం.

ఈ పుస్తకం గురించి విమర్శ, సమీక్ష వంటివి చేయడం చేయదల్చుకోలేదు. రానారె అప్పుడెప్పుడో మునికన్నడిసేద్యం పుస్తకానికి రివ్యూ రాస్తూ, పుస్తకానికి రివ్యూ వ్రాయడమంటే జీవితానికి రివ్యూ వ్రాయడమేనన్నారు. కొల్లాయి...అదే కోవకు చెందుతుంది.

చదువుతూ ఉండగా అక్కడక్కడా ’షాకింగ్’ గా అనిపించినవి, నా జీవితంలో ముడివడిన ఒకట్రెండు సందర్భాలు పంచుకొందుకు ఈ రాత. (ఇంకా అనేకం ఉన్నా, ఇప్పటికింతే)

1.
ఓ నెలరోజుల ముందు మా పాపాయితో ఆడుకుంటుంటే బంతి గుమ్మం దగ్గరకెళ్ళింది. పాప బంతిని తీసుకుని, గడప మీద కూర్చుంది. ఆ తర్వాత అంది - "నానా, గడప మీద కూర్చోకూడదా? దేవుడుంటాడా?" - నేను సమాధానం చెప్పలేదు కానీ కొంత ఆలోచించి లేచి వచ్చి గడప మీద కూర్చున్నాను.

సరిగ్గా పదేళ్ళనాడు నేను మా అమ్మను అదే ప్రశ్న అడిగినట్టు గుర్తు. మా అమ్మ "గడప" అంటే లక్ష్మీదేవి కూర్చోకూడదు అంటే, బడాయిగా - "లక్ష్మీదేవి ఒళ్ళో కూర్చోడం మంచిదేగా" అని ఆక్షేపించి అక్కడ కూర్చున్నట్టు నాకు గుర్తు.

"కొల్లాయి గట్టితేనేమి?" - ఈ నవల్లో రామనాథం (వయసు ఇరవై) కు వాళ్ళమ్మకూ ఇదే సంభాషణ ఉంది. కాకతాళీయంగా అక్కడా అమ్మ పేరు రాజమ్మే.

"పీట వాల్చుకో. గడప మీద కూర్చోకూడదు."
"కూర్చుంటేనేమమ్మా!"
రామనాథం మామూలు ప్రకారం అనేశాడే కానీ, వాగ్వాదం పెట్టుకునే ధోరణిలో లేడు.

కొల్లాయి...నవలాకాలం 1920. అప్పటికి, 1985 కు, 2011 కు ఒకటే ప్రశ్న. పైకి అనుకొన్నంత చిన్న ప్రశ్న కాదిది. సమాజ విలువలను సమీక్షించుకోవడం మనిషికి ఎప్పటికప్పుడు అవసరమేమో? నిజానికి ఆ ప్రశ్నలో "చెడ్డ", "మంచి" అన్న శషభిషకన్నా, - వివేకం వైపు వేసే తప్పటడుగుల మార్దవం ఉందని నా అనుకోలు.

2.

"కొల్లాయి ..." నవల్లో చేయని శిక్షకు రామనాథాన్ని జైల్లో పెడతారు. అక్కడ మొదటిరోజు తర్వాత అతని జందెం బట్టలతోబాటు వెళ్ళిపోతుంది. జైల్లో త్రాడు వంటివి ఖైదీల అందుబాటులో ఉంచకపోవడం ఒక రూలు. ఆ తర్వాత ఆరునెలలకు రామనాథం జైలునుండి విడుదలై, తన అగ్రహారం ముంగండకు వస్తాడు. అక్కడ పినతండ్రి శంకరశాస్త్రి గారు రామనాథం ప్రాయశ్చిత్తం చేసుకోవాలంటారు (జైల్లో శూద్రుల చేతికూడు తిన్నందుకు). ఒకాయన "ఆరు నెలలు భుజం మీద జందెం లేదా చొచ్చొచ్చో" - అంటాడు (పేజి - 192).

సరిగ్గా అదే మాట - అదే ప్రశ్న నాకు ఒకప్పుడు తగిలింది. నేను జందెం తీసివేయడం వెనుక కారణం జైలు కాదు. :)) జందెం తీసివేస్తే ఏం జరుగుతుందో తెలుసుకోవాలన్న తపన, జందెం వల్ల పక్కన ఎవరికీ రాని ఒక పవిత్రత నాకు వస్తుందంటే అప్పట్లో ఒప్పుకోలేని ఔద్ధత్యం. నాకు సమాధానం చెప్పలేకపోయినా, ఆక్షేపణ చెప్పిన వాళ్ళు మా నాన్నగారితో సహా చాలామంది. ఒకరిద్దరు మిత్రులతో సహా. వారిదెవరిదీ తప్పు లేదు. అయితే అప్పట్లో నేను చేసింది కూడా తప్పు కాదని నాకు తెలుసు.

ఇప్పుడదంతా  తల్చుకుంటే చాలా నవ్వొస్తుంది.

***********************************************

ఇంట్లో ఆడవాళ్ళను ఇంటిబయట మూలన కూర్చోబెట్టేవాళ్ళు, దానికి శాస్త్రాల్లో సమాధానాలు వెతికేవాళ్ళు, రజస్వల అయిన అమ్మాయి కరివేపాకు చెట్టు ముట్టుకుంటే ఎండిపోతుందని నమ్మేవాళ్ళు, మంగలిదగ్గరికెళితే అస్పృశ్యత పాటించేవాళ్ళు రోజూ కనబడుతూనే ఉంటారు. ఇటువంటి విలువలను మానవత్వమనే గీటురాయి మీద నిరంతరం గీస్తూ పరీక్షిస్తూ ఉండకపోతే మనిషనేవాడు మిగలడు. రాక్షసుడే మిగులుతాడు. "ఛాందసత్వం" ఆ రాక్షసత్వానికి తొలిమెట్టు. కొల్లాయి గట్టితేనేమి? - ఈ నవల బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో ఛాందసంతో కూడిన సాంప్రదాయికవిలువలసంఘర్షణను అద్భుతంగా చిత్రీకరించిన ఒక ఆధునిక కావ్యం.

Wednesday, September 7, 2011

భీష్ముఁడు - వైయక్తిక ధర్మము

ధర్మము వైయక్తికమా లేక సార్వజనీనమా? అన్నది మనిషి మనుగడంత పురాతనమైన ప్రశ్న. సిద్ధాంత రూపేణా బహిర్గతం కానప్పటికీ, జీవితపయనంలో ఏదో ఒక సమయంలోమనిషి  ఈ ప్రశ్నను ఎదుర్కొనవలసి  వస్తుంది. ఇదే ప్రశ్నను కాస్త సులభంగా చెప్పుకోవాలంటే - మనిషి  చేసే న్యాయాన్యాయ విచక్షణకు ఆఖరి ప్రస్థానం (సాధ్యమైనంతగా ఇతరులను పీడించకుండా) జీవితంలో సాకల్యాన్ని,సార్థకతను సాధించడమా? లేక కేవలం త్యాగబుద్ధితో ఇతరుల కోసం (కుటుంబం,సమాజం కోసం) మనుగడ సాగించడమా? ఆత్మ దర్శనమా/దీనజనోద్ధరణమా? అంతే కాక దీనికి అనుబంధంగా మరిన్ని ప్రశ్నలు బయలు దేరుతాయి. దేవుడిలో విలీనం కావడం లేదా నిర్వాణం చెందడం మానవుని అంతిమ లక్ష్యమా? లేక తనతో బాటు తనవాళ్ళనందరినీ కట్టగట్టుకుని ఉద్ధరించి, సంతృప్తితో కన్నుమూసి,తనవారిని ఇహంలో ఉద్ధరించి,ఆ తర్వాత  పుణ్యాన్ని పంచడం ద్వారా  పరంలో మోక్షానికి తీసికెళ్ళడం ముఖ్యమా?

ఈ విషయమై బౌద్ధంలో కాస్త స్పష్టమైన విధానం ఉందని వ్యక్తిగతంగా నా అనుకోలు. బుద్ధబోధ కేవలం "ఆత్మ దీపో భవ". ఇది రాజీలేని వైయక్తిక ధర్మం. మరింతగా లోతులో దిగితే బుద్ధబోధలో మరొక విషయం కనిపిస్తుంది. ఆయన చెప్పిన వైయక్తిక ధర్మంలో విలువల (morals)ప్రస్తావన లేదు. అంటే అబద్ధం ఆడరాదు, ఏకపత్నీవ్రతం, తండ్రి ఆజ్ఞపాటించడం, బ్రాహ్మణధర్మం, క్షాత్రధర్మం, కుటుంబం పట్ల నిబద్ధత  వగైరా వగైరాలు లేవు. (ఇక్కడ ఒకవిషయం గమనించాలి. బౌద్ధంలో విలువలు లేవు అంటే ఆ విలువలను ఖండిస్తున్నట్టూ, వాటి వ్యతిరేకతను సమర్థిస్తున్నట్టూ కాదు. ఆత్మశోధనలో వాటి ప్రసక్తికి తావు లేదని మాత్రమేనని గ్రహించాలి) వ్యక్తి అంతిమ లక్ష్యం తనను తాను తెలుసుకోవడం. ఆ తెలుసుకొన్న విషయానికి అనుబంధంగా విలువలు వాటంతటవే ఆవిష్కృతమౌతవి. వాటిద్వారా  ఇతరులు ప్రేరేపితమై, ఇలా అనేకులు తమను తాము తెలుసుకోగల్గడం, తద్వారా ప్రజల శ్రేయస్సు అనుగతంగా వస్తాయి. మరో విషయం ఏవంటే బౌద్ధంలో ఎక్కడా "సమాజం" అన్న పదం లేదు. బుద్ధుని మాటలన్నీ "సంఘం" గురించే ఉద్దేశించడం మనం గమనించవచ్చు. సంఘం అంటే ఏకాభిప్రాయం కలిగిన "వ్యక్తుల" సమూహం. బుద్ధుని సంఘం "భిక్షుకుల సంఘం". ఆ సంఘం కోసం చెప్పిన నియమాలు (వినయపిటకం) సార్వజనీనంగా అందరికీ అంటే - సమాజానికి వర్తించవు. స్త్రీలను సంఘంలో చేర్చరాదని బుద్ధుని ఆదేశం. అలా చేరిస్తే సంఘభావన క్రమంగా లుప్తమై,  ఏకాభిప్రాయం సడలుతుందని, సంఘం సమాజంగా (సమాజం కుటుంబాల సమూహం. సంఘం వ్యక్తుల సమూహం) పరిణమిస్తుందని, అంతటితో బౌద్ధధర్మం అంతరిస్తుందని బుద్ధుడి తీర్పు. అది అక్షరాలా జరిగింది కూడానూ.

హైందవ ధర్మం మాత్రం శతాబ్దాలుగా సార్వజనీన ధర్మం కోసం శోధిస్తున్నట్టుగా అనిపిస్తుంది. వైయక్తిక ధర్మాన్ని ప్రబోధించిన గ్రంథాలు హైందవంలో ఉన్నా, వాటి చివరి సందేశం సమాజశ్రేయస్సు లేదా ఆత్మావిష్కరణతో కూడిన సమాజశ్రేయస్సుగా మనం కనుగొనవచ్చు. పూర్తిగా కుటుంబాన్ని, సమాజాన్ని,అలక్ష్యం చేసి ఆత్మావిష్కరణ  కోసం పాకులాడమని హైందవం చెప్పినట్టు కనబడదు. కొండొకచో అష్టావక్ర సంహిత వగైరాలు ఆ విషయం చెప్పినా, అట్టి గ్రంథాలకి తగినంత ఆమోదం లభించినట్టు కనబడదు. మొత్తానికి ధర్మం వైయక్తికమా లేక సార్వజనీనమా అన్న విషయం ఒక ప్రధానమైన ప్రశ్నగా నాటి నుంచి నేటి వరకు  మనకు వినబడుతున్నది. భగవద్గీతలో కూడా వైయక్తిక ధర్మాన్ని జ్ఞానయోగంగా పేర్కొని, కర్మ, భక్తి యోగాలను సార్వజనీనంగా అన్వయించడం గమనించవచ్చు. పంచమ వేదంగా ప్రశస్తమైన మహాభారతంలో భీష్ముని పాత్ర ఈ వైయక్తిక/సార్వజనీనతల సంఘర్షణకు ప్రతీక అని నా అభిప్రాయం. ఆ దృక్కోణంలో భీష్ముని పాత్రపై నా ఆలోచనల పరంపర ఇది. ఈ వ్యాసం తప్పు, ఒప్పుల నిర్ధారణ కోసం కన్నా ఒకానొక దృక్కోణాన్ని వెతికే ప్రయత్నం మాత్రమేనని నా విన్నపం.

***********************************************************

భీష్ముడు పరమపుణ్యమూర్తి. శాపగ్రస్తుడైన మహనీయుడు.అష్టవసువులలోనొకఁడు. గంగామాత తనయుడు కాబట్టి ఆతని పుట్టుకపరమపవిత్రమైనది. అనుశాసనిక పర్వంలో భీష్ముని ఉపదేశాలు ఆ కాలంలో వివిధ వర్ణాలకు అవశ్యాచరణీయాలు. ఈయన తన జీవితంలో విలువలతో కూడిన వైయక్తికధర్మానికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చినట్టు తఱచి చూస్తే అగుపిస్తున్నది. తద్వారా సమాజశ్రేయస్సును సాధించగల్గడానికి పూనుకున్నట్టు ఆయన చరిత్రలో అంతర్లీనంగా కనబడుతుంది. భీష్ముని జీవితంలో అడుగడుగునా ఈయన ధర్మాన్ని సవాలు చేసే సంఘటనలు, సంకటపరిస్థితులు అగుపిస్తాయి. తన కట్టెదుట గుడ్డిరాజు పుత్రప్రేమతో దాయాదులకు ద్రోహం తలపెడుతున్నప్పుడు,  వంచనాద్యూతం జరుగుతున్నప్పుడు, కులస్త్రీని వివస్త్రను చేసే ప్రయత్నం జరుగుతున్నప్పుడు, పద్దెనిమిది రోజుల్లో లక్షలమంది - తమ భర్తలను, తమ్ములను, తండ్రులను, పిల్లలను, బంధువులను కోల్పోతున్నప్పుడు,చివరికి తన ప్రాణం ఇవ్వవలసి వచ్చినప్పుడు ఈయన జీవితం నేపథ్యంలో మనకు వైయక్తిక సామాజిక ధర్మాల తాలూకుసంఘర్షణ అంతర్లీనంగా కనిపిస్తూ ఉంటుంది. వీటిని పరామర్శించడానికి  కథను మళ్ళీ చెప్పుకోవాలి. మార్గాంతరం లేదు.

అనగనగా శంతనుడనే ఒక రాజు. గొప్పరాజు, జనరంజకమైన పాలన - మామూలే. ఈయన ఒకరోజు గంగను చూచాడు. ఆమెను వివాహం చేసుకోవాలని అడిగాడు. గంగ తన షరతులను శంతనునికి చెప్పింది. తను ఏం చేసిన ప్రశ్నించరాదంది. ఒప్పుకుని ఆమెను వివాహం చేసుకున్నాడీయన. వరుసగా ఒకరితర్వాత మరొకరుగా ఏడుగురు పుత్రులు పుట్టారు. ఏడుగురిని నదిలో పారవేసిందామె. ఎనిమిదవ వాడు పుట్టాడు. ఈ సారి శంతనుడు ఆమె ప్రయత్నాన్ని అధిక్షేపించాడు. గంగ, ఆ ఏడుగురు శాపగ్రస్తులని, వారి శాపవిమోచనం కోసం తానాపని చేశానని, ఎనిమిదవ కొడుకును పెంచుకోమని చెప్పి శంతనుడిని వీడింది. కొన్నేళ్ళు ఆ పిల్లవాడికి విద్యాబుద్దులు చెప్పించి శంతనుడికి ఒప్పగించింది. ఆ బాలుడే భీష్ముడు.

ఆ బాలుడు పెఱిగి పెద్దవాడవుతున్నాడు. ఈ లోగా శంతనుడికి సత్యవతి (యోజనగంధి) అని ఒక అమ్మాయి కనిపించింది. ఆ స్త్రీపై మరులు గొన్నాడు రాజు. ఆమె తండ్రి దాశరాజు కడకు వెళ్ళి ఆమెనిమ్మని అడిగాడు. దాశరాజు శంతనునికి తన షరతును చెప్పాడు. శంతనుని తదనంతరం సత్యవతికి పుట్టబోయేబిడ్డ రాజ్యం చేయాలి. అది ఆ షరతు. శంతనుడు కూడదన్నాడు.దాశరాజు తన బిడ్డనిమ్మను పొమ్మన్నాడు. శంతనుడు దిగులు చెందాడు. తండ్రి దిగులు గమనించిన పుత్రుడు విషయం ఎలాగో కనుక్కున్నాడు. తనే స్వయంగా దాశరాజు వద్దకు వెళ్ళాడు. విషయం తెలుసుకుని రాజ్యం పరిత్యజిస్తానన్నాడు.అలాగెలాగ, నీవు ఒప్పుకుంటే అవుతుందా? ప్రజలు తిఱుగుబాటు చేస్తేనో లేదా ఆ కొడుకుకు సంతానం లేకపోతేనో అన్నాడు దాశరాజు. నేను పెళ్ళి చేసుకోనే చేసుకోను అని భీషణమైన ప్రతిజ్ఞ చేశాడు శాంతనవుడు.

ఇక్కడ ఆగాలి మనం.

౧. యోజనగంధికి తనను కట్టబెట్టమని శంతనుడు భీష్ముని అడుగలేదు. ఒకవేళ భీష్ముడు తండ్రి దగ్గర విషయం ప్రస్తావించి ఉంటే ఆయన కొడుకును వారించేవాడేమో. 
౨. తను తండ్రి కోరిక నెరవేర్చడం కోసం పెళ్ళి చేసుకోను - ఇది భీష్ముని సొంతమతం. తండ్రి "కోరిక" (ఆజ్ఞ కాదు, గమనించండి) తీర్చడం తనయుడిగా తన "ధర్మం".నిజానికి తండ్రి కోరిక తీర్చకపోయినా తండ్రి తనమీద కోపం చెందడం అన్న ప్రసక్తి వచ్చి ఉండదు.

భారతకాలం నాటి ధర్మం ప్రకారం ఒకరి తదనంతరం పెద్దకొడుకు రాజ్యం చేయాలి.అది క్షత్రియధర్మం,భీష్ముడు ఉత్తమగుణోపేతుడు, యోగ్యుడు కాబట్టి తను రాజు కావడం అన్నివిధాలా "సమాజానికి",భరతఖండానికి లాభం. పైగా సమర్థుడు కాబట్టి శాంతిభద్రతలను రక్షించి, వైరులను పారద్రోలి, రాజ్యాన్ని బలోపేతం చేసి జనులను కాపాడి ఉండేవాడు.ఈ ధర్మాన్ని విడనాడి భీష్ముడు తండ్రి కోరిక తీర్చడం కోసం ఒకానొక త్యాగానికి ఒడిగట్టడం ఎంచేత? - ఇందుకు సమాధానం వైయక్తికధర్మం అని చెప్పుకోక తప్పదు. 

కేవలవైయక్తికధర్మం లేదా శుద్ధవైయక్తికధర్మం(అంటే సంన్యాసదీక్ష) కాకుండా తండ్రి కోరిక తీర్చడమనే విలువ ఇందులో ఇమిడి ఉన్నందున ఇది నియమసహితవైయక్తికధర్మంగా కనిపిస్తుంది.
మళ్ళీ కథలోకి వెళదాం.

ఏదైతేనేం, శంతనుడు సత్యవతిని మనువాడాడు.ఆ దంపతులకు చిత్రాంగదుడు, విచిత్రవీర్యుడు అని ఇద్దరు పుత్త్రులు కలిగారు. శంతనుని తర్వాత చిత్రాంగదుడు రాజు కావాలి, అయ్యాడు. ఈ చిత్రాంగదుడు సమరలంపటుఁడు. దారినపోయే గంధర్వులతో పెట్టుకుని పోరాడి మరణించాడు. తర్వాత ఆతని తమ్ముడిని విచిత్రవీర్యుడిని గద్దెనెక్కించాడు భీష్ముడు. ఆతని కోసం కాశీరాజు కూతుళ్ళు ఇద్దరమ్మాయిలను తీసుకు వచ్చి పెళ్ళి కూడా చేశాడు. (ఆ పనిలోభాగంగా అంబ అనే అమ్మాయిని నొప్పించి, లేని తలనొప్పులను తెచ్చుకుని, విద్యనేర్పిన గురువుతో పోరాడి, చివరకు తన చావుకు కారణం కూడా ఏర్పరుచుకున్నాడు).

విచిత్రవీర్యుడు పొద్దస్తమానం అంతఃపురంలో సుఖాలలో ఓలలాడి మితిమీరిన కామంతో క్షయవ్యాధిని కొని తెచ్చుకున్నాడు!

శంతనుని ఇద్దరు కొడుకులు గతించిన తరుణంలో తను స్వయంగా రాజ్యం చేపట్టడం భరించరానంత తప్పు కాదు. పైగా అందులో స్వార్థం లేదు ప్రజలకోసం, రాజ్యం కోసం గద్దెనెక్కడం లేదా శంతనుని ప్రతినిధిగా  (రామాయణంలో భరతుడు రాముని చెప్పులను సింహాసనం పైన పెట్టి ఆతని ప్రతినిధిగా రాజ్యం చూసుకున్నట్టు)  రాజ్యవ్యవహారాలను చూసుకోవడం ఒకవిధంగా యుక్తం. కానీ శాంతనవుడు వ్యాసుని సంప్రదించాడు. సంతానం లేని వారు ఒక సద్బ్రాహ్మణుని ద్వారా సంతానం కని వంశం నిలుపుకోవడం ఆ కాలపు ధర్మం. ఏతద్ధర్మం ప్రకారం ఆయన వ్యాసుని ద్వారా అంబిక, అంబాలికలకు ధృతరాష్ట్రుని, పాండురాజుని, విదురుని కననిచ్చినాడు.

ధృతరాష్ట్రుడు పుట్టు గుడ్డి. అంగవిహీనుఁడు రాజ్యాన్ని ఏలకూడదు, విదురుడు దాసీపుత్రుడు కాబట్టి పాండురాజు సింహాసనం ఎక్కాడు. అయితే పాండురాజు మరణించడంతో మళ్ళీ ధర్మసంకటం వస్తుంది. ఎట్టిపరిస్థితులలోనూ తను గద్దెనెక్కరాదని దాశరాజుకు ఇచ్చిన మాట ఒకవైపు. అంగవిహీనుని సింహాసనాధీశుని చేసి విశాలసామ్రాజ్యాన్ని కేవలం కాపాడవలసిన వ్యక్తిగా మిగిలిపోవడమనే ఒక సంకుచిత సామాజిక ధర్మానికి లొంగవలసిన అవసరం మరో వైపు. ఈ అసిధారావ్రతాన్ని బయటకు కనబడనప్పటికి అత్యంత జాగరూకతతో నిర్వహించిన మహోన్నత మూర్తిమత్వం భీష్ములవారిది. ఒకపక్క జరాసంధుడు ౮౪ మంది రాజులను జయించి మదగర్వంతో మిడిసిపడుతున్నాడు. వృష్ణివంశస్తులు కూడా అతని జోలికి పోని పరిస్థితి. కురురాజ్యం వైపు జరాసంధుడు చూడకపోవడానికి కారణం భీష్ముడు.  

ఇంతా చేసి ఈ పితామహుని పాత్ర భృత్యత్వం లానే అగుపిస్తుంది.

ధృతరాష్ట్రుడు పుత్రోత్సాహంతో తన మాటను పెడచెవిన బెట్టిన సందర్భాలలో మౌనం వహించవలసిన పరిస్థితి తప్ప మరొక మార్గాంతరం భీష్మునికి కనబడదు. కారణం తనకై తను విధించుకుని పాటిస్తున్న "దాశరాజుకిచ్చిన మాట" అనబడే ఒక వైయక్తిక ధర్మం. ఆ పరిస్థితులలోనూ అతఁడు విదురుని ధృతరాష్ట్రునికి మంత్రిగా నియమించడం ద్వారా - రాజ్యనిర్వహణలోనూ, ధర్మనిర్వహణలోనూ జరుగుతున్న లోపాలను అరికట్టటానికి సాధ్యమైనంతగా ప్రయత్నం చేయడం అంతర్లీనంగా కనిపిస్తూ ఉంటుంది.

ఆ తర్వాత దుర్యోధనుడు రాజ్యానికి రావడం, పాండవులకు కౌరవులకు బాల్యమాదిగా వైరం, మాయా ద్యూతం - ఇన్ని జరుగుతున్నా ఏమీ జరుగనట్టు కనబడడం - ఇదంతా ధర్మాధర్మాల నడుమ సంఘర్షణ. నిజానికి భీష్ముడు మహావీరుడు. మహాభారత యుద్ధ సమయంలో తొమ్మిది రోజులపాటు యుద్ధం చేసి,పాండవపక్షంలోని అనేక వీరులను సంహరించిన తర్వాత ధర్మరాజుకు తన రహస్యాన్ని చెబుతూ తనను యుద్ధంలో ఎదిరించి నిలువగలిగే వారు లేరని శాంతనవుడు అంటాడు. నిజం కూడా. అంతటి వీరుడు దుర్యోధనుణ్ణి కానీ ధృతరాష్ట్రున్ని కానీ ఒక్క గదుం గదిమి, వీలైతే యుద్ధం చేసి నీ రాజ్యం నిలబెట్టుకొమ్మని సవాలు విసరడు!

నిండుసభలో కులస్త్రీని దుశ్శాసనుడు వివస్త్రను చేయబూనినప్పుడు ద్రౌపది సభికులను అడుగుతుంది - నేను ధర్మవిజితనా? అధర్మవిజితనా అని. ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం న్యాయంగా ధర్మరాజు చెప్పాలి. తనే దుర్యోధనునికి పణంగా ఒగ్గి ఓడి దాసుడైన తర్వాత ధర్మరాజు భార్య దాసీయే. అంచేత ఆమె ధర్మవిజితయే అనవలసి వస్తుంది భీష్మునికి. సభలో అబలకు అన్యాయం జరుగకుండా సభామర్యాదను కాపాడవలసిన బాధ్యత గుడ్డిరాజుది. ఆతడు మిన్నకున్నాడు. ఆ భీషణమైన ధర్మాధర్మ సంఘర్షణలో భీష్ముడు ఏమైతే అయిందని విల్లు చేతబట్టి దుశ్శాసనుణ్ణి నిలువరించాలనుకోడు. అక్కడా ధర్మసంకటం. అలా చేసి యుద్ధం దాపురిస్తే దుశ్శాసనుణ్ణి చంపి తన ఇచ్చిన మాట (సత్యవతి పుత్త్రుల వంశమే గద్దెపై ఉండాలన్నది) కు పరోక్షంగా భంగం కలిగించుకునే పరిస్థితి వస్తుందన్న తీవ్రసంఘర్షణ. 

ఈ ధర్మాధర్మాల నేపథ్యంలో భీష్ముని పాత్ర కొన్ని సందేహాలకూ, దూషణలకు తావవుతుంది. అది పాఠకుల అల్పత్వమే కానీ వ్యాసుని పాత్రసృజనలో లోపం కాదు. అర్థం/ధనం కోసం ధృతరాష్ట్రుని/దుర్యోధనునికి సహాయం చేశాడని ఒక వాదం. అర్థవాది అయితే అంతటి సామ్రాజ్యాన్ని ఒక చిన్నమాటకోసం తృణీకరించడు. వయసు మళ్ళింది కాబట్టి ఆ వయసులో ఎటూ పోలేక దుర్యోధనుడి వద్ద ఉండిపోవడన్నది మరింత పేలవమైన వాదన. ఇచ్చామరణ వరం కలిగిన వాడు, లోకంలో అందరికీ ప్రియుడు అనేక రాజులవద్ద గౌరవం చూరగొన్న మహాత్మునికి అటువంటి సామాన్య కారణాలు ఆపాదించడం అల్పత్వం.

ఇలా భీష్ముని ప్రస్థానం కొనసాగి చివరకు మహాభారత యుద్ధం సంక్రమిస్తుంది. ఆ యుద్ధంలో భీష్ముడు తలుచుకుని ఉంటే మహాస్త్రాలు ప్రయోగించి పాండవులలో కనీసం ఒకరిద్దరిని మట్టుపెట్టి ఉండవచ్చు. కానీ అలా చేస్తేనూ ధర్మం తప్పుతుంది. తన కంటి యెదుట ఏ వైయక్తికధర్మం కోసం తను జీవితం అర్పణ చేశాడో, ఆ ధర్మం నశించి తను ప్రేక్షకపాత్ర వహించి చూస్తూ నిలబడవలసి వస్తుంది. తన కట్టెదుట రాజ్యత్యాగం చేసి, బ్రహ్మచారిగా మారి సత్యవతి పుత్రుల తాలూకు వంశజులు - ఒకరితో ఒకరు యుద్ధం చేసి అందులో కౌరవులు అందరూ మరణిస్తే భీష్ముడు నిర్వికారంగా చూస్తూ నిలబడవలసి వస్తుంది.
వ్యక్తి తన జీవితంలో ధర్మాధర్మాల సంఘర్షణను ఎంత తీవ్రంగా తట్టుకుని నిలబడినాడు అన్న దృక్కోణంతో భీష్ముని పాత్రను పరిశీలిస్తే అంతటి మహోన్నతమైన పాత్ర మరొకటి కనిపించదు. ఇంతటి అద్భుత వ్యక్తి కావ్యం (ఇతిహాసం) లో కేవలం ఒక పాత్రగా ఉన్నాడు కాబట్టి భారతం ఒక మహోన్నతమైన ఇతిహాసం.పంచమ వేదం. అనితర సాధ్యం.భీష్ముని వంటి ఉదాత్త పాత్రను సృజించిన  మహర్షి - సాక్షాద్విరించి వేదవ్యాసుడు.

అచతుర్వదనో బ్రహ్మా
ద్విబాహురపరో హరిః
అఫాలలోచనశ్శంభుః
భగవాన్ బాదరాయణః

...

(మహాభారత విమర్శనం - 2 పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యుల వారి రచన చదివిన తర్వాత నాలో కలిగిన
ఆలోచనలివి.)

Saturday, August 27, 2011

సప్తగిరి - శేషగిరి




ఈ శీర్షికకు సప్తగిరి - శేషగిరి అని పేరు పెట్టాలా? లేక శేషగిరి - సప్తగిరి అని అనాలా అని రాస్తుండగా అనుమానం వస్తూంది. దేముడి పల్లకీని బోయీ మోస్తున్నాడు అనడం కరెక్టా లేక బోయీ మోస్తున్న దేవుడి పల్లకీ అనడం సబబా?

****************************************************

సప్తగిరి - తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం వారి ఈ పత్రిక మా ఇంట్లో ఎప్పుడూ ఉంటుండేది. బాలజ్యోతి, చందమామ, ఆంధ్రజ్యోతి - ఈ పత్రికలను వచ్చిన వెంటనే చదివేసేవాళ్ళం కానీ సప్తగిరి పత్రికను మాత్రం ఎప్పుడైనా ఒకసారి అలా తిరగేసేవాళ్ళం. అలాగని పత్రిక మా ఇంట ఉండక పోవడమంటూ ప్రశ్నే వచ్చేది కాదు. 

అలా సప్తగిరి పత్రిక - స్వామి వారి సుప్రభాతం బ్రాహ్మీ ముహూర్తంలో ఠంచనుగా పలికినట్టు ప్రతినెల మొదటి తారీకున ఇంటింటికి వచ్చి చేరడానికి కారణం శేషగిరి.

శేషగిరి - బ్రహ్మానందం లాంటి కేరక్టరు. తోడుగా అమాయకత్వం, వలయాలు వలయాలుగా కనబడే భూతద్దాలు. అంత దప్పమైన అద్దాలు ఉన్నా కూడా కనబడని కళ్ళు, తనకు కళ్ళు కనబడవని ఇతరులకు తెలియనివ్వరాదన్న తపనా, అప్పుడప్పుడూ స్టైలుగా నోట్లో వెలిగే చార్మినార్ సిగరెట్టు, కూసింత మతిస్థిమితం లేకపోవడం....ఈతడు సప్తగిరి పత్రికకు ఏజెంట్. తర్వాత్తర్వాత రామకృష్ణప్రభ, ఇలాంటి ఇంకొన్ని అధ్యాత్మికపత్రికలకు ఏజెంట్ అయాడు. సప్తగిరిని మా ఇంటికి, ఇంకా అనేకుల ఇళ్ళకు క్రమం తప్పకుండా మోయడం ఈయన వృత్తి.

శేషగిరి మాధ్వుల ఇంటిబిడ్డ, చదువు అబ్బలేదు. అన్నయ్యకు ఊళ్ళో మంచి పరపతి ఉంది, కానీ శేషగిరి తన తమ్ముడు అంటే బయట నామోషీ కాబోలు. సప్తగిరి వాసుని సేవకు అంకితం చేసి ఈ పత్రికను అమ్ముకు బతకమన్నాడు. ఓ శుభముహూర్తాన శేషగిరి నడుముకు ఒక సంచీ వేలాడదీసుకుని బయలుదేరేడు. వెనుదిరిగి చూడలేదు. సప్తగిరి పత్రిక వెల ఒక్కరూపాయ (ఇప్పుడు ఐదు రూపాయలు) అప్పట్లో. ఎన్ని సప్తగిరి పత్రికలు అమ్మితే తన అవసరాలు తీరేవో ఏమో మరి. తన అన్నయ్య ఇంట్లో భోజనానికి మాత్రం లోటు ఉండేది కాదనుకుంటా.

పగలంతా కోదండరామస్వామి దేవళం, సాయంత్రం రాఘవేంద్రస్వామి, దేవళానికి ఠంచనుగా వచ్చే భక్తులకు అతను పరిచయమే. ఏ పూటైనా మధ్యాహ్నం వరకూ ఉంటే గుడి మూసిన తర్వాత మంటపంలో చిన్నగా కునుకు తీసేవాడు.  

తనకు కళ్ళు కనబడవని తెలిసి ’శేషగిరీ’ అని వెనుకనుండి పిలిచి అతను అయోమయంగా తిరిగి చూస్తే -స్థంభాల వెనుక దాక్కుని కిసుక్కున నవ్వుకునే పిల్లకాయలు,  చెల్లని నోటు ఇచ్చి కనుక్కుంటాడా లేడా అని ఆటపట్టించే పెద్దవాళ్ళు, సప్తగిరి ఇచ్చెయ్ వచ్చేనెల డబ్బులిస్తానని ఉబుసుపోక మాటాడే అరువు బేరాలు, అంతోటి అన్నయ్యకు ఇట్టాంటి తమ్ముడేమిటి? ఏదో పాపం చేసుంటాడు (మనకలాంటి ఖర్మ తగల్లేదు!) అని ఇతరులపాపాన్ని ఊహించుకుని తమ పుణ్యాన్ని బేరీజు వేసుకుని కించిత్తు గర్వపడే ధర్మాత్ములు, అమాయకుణ్ణి ఆటపట్టించడం తెలివితేటలకు నిదర్శనమని భావించే అతితెలివిరాయుళ్ళు - వీళ్ళందరి మధ్య శేషగిరి - పిచ్చిమొక్కలవనంలో చేమంతి పూలమొక్క లా ఉండేవాడు. అయితే చిత్రమేమంటే ఆ పిచ్చిమొక్కలు తమని తాము పూలమొక్కల్లా, నిజమైన పూలమొక్కని పిచ్చిమొక్కలా భావించేవి.

అతణ్ణి ఆటపట్టించే సదరు పిల్లకాయల గుంపులో భవదీయుడు కూడా అప్పట్లో ఒక సభ్యుడు. పైగా మా ఇంటికి వచ్చేవాడు కాబట్టి, ఎఱిగిన వాడు కాబట్టి, అతణ్ణి ఏమారిస్తే ఒకింత సంతోషం కూడానూ. శేషగిరిని, ఒక పనికి మాలిన వాడిగా, పనికిరానివాడుగా కాకండా ఒక మనిషిగా ఆదరంగా చూసినవాళ్ళు చాలా తక్కువ మందని చెప్పవచ్చు.ఆ తక్కువమందిలో మా అమ్మ ఒకరు. చాలా సార్లు తను చదవకపోయినా అతని భుక్తి కోసం, అతని దగ్గర ఉన్న ఇతరపత్రికలను డబ్బు ఇచ్చి కొనడం, తనకు మా హోటల్లో టిఫిను పెట్టి అతను తక్కువడబ్బులిస్తే చూసీచూడనట్టు పోవడం నా బాల్యంలో నేను గమనించాను. బహుశా అతనికీ తెలిసి ఉంటుంది.

ఉద్యోగాల రంధిలో ఊళ్ళువదిలి దిక్కుకొకరుగా చెదిరిపోయిన తర్వాత ఇలాంటి గూటిపక్షుల గురించి ఓ మాట అనుకునే అవకాశం ఎక్కడ? దేవుడి గురించే ఆలోచించే తీరికలేనప్పుడు దేముడి పల్లకీ తాలూకు బోయీ గురించి ఎవడు పట్టించుకుంటాడు? శేషగిరి ఇప్పుడు లేడు. అయితే వీధి మొగదల పుస్తకాల అంగట్లో సరదాగా ఏదైనా చదువుదామని చందమామో, స్వాతి పత్రికో, సితారో కొనబోతూ పక్కన సప్తగిరి పత్రిక కనబడితే ఆ పుస్తకం తప్పక మా ఇంట్లో ఉంటుంది. చదవకపోయినా సరే!

Wednesday, August 24, 2011

జ్యోతి లంచ్ హామ్


 
మా ఇంట్లో ఒక స్టీలు నీళ్ళజగ్గు ఉండేది. స్టీలుగిన్నెలు ఇంట్లో ఉంటం పెద్ద విషయం కాదు కాబట్టి, ఆ వాక్యంలో ఒక కథ దాగుందని మదీయసంకేతంబు. ఆ జగ్గు మొదటి స్పెషాలిటీ - cylindrical truncated cone రూపంలో ఉండటం. జగ్గు ఇటు చివర్న నీళ్ళు వొంపుకొందుకు అనువుగా చెవులు.  ఆ చెవుల పక్కగా "జ్యోతి లంచ్ హామ్" (మీరు సరిగ్గానే చదివారు, హోమ్ కాదు హామ్ అనే చెక్కారు) అని అందమైన వ్రాలు. జగ్గు పట్టుకుందుకు వంపుకడ్డీ విరిగిపోయి ఉండేది. అప్పట్లో స్టీలు గిన్నెల మీద వ్రాయటానికి వీధుల్లో అరుచుకుంటూ తిరిగే వ్రాయసగాళ్ళు ఉండేవాళ్ళు. వాళ్ళకదే జీవనోపాధి. "ఏమ్మా, గిన్నెలకు, చెంబులకూ రంగులేస్తామ్మా!" అని ఒకతను మా ఊళ్ళో తిరుగుతూ ఉండేవాడు. అదిగో అలాంటి వ్రాయసకాడిచేత ఆ జగ్గు మీద అలా చెక్కించబడిన అందమైన అక్షరాలవి. మామూలుగా పేర్లవీ వ్రాయించుకుంటారు. కానీ ఆ జగ్గు మీద అలా వ్రాసి ఉండటం ఒక ఆకర్షణ.

రెండవ ఆకర్షణ - అది మా అమ్మానాన్నల పెళ్ళికి వచ్చిన ఒకానొక గిఫ్టు.

మొన్నామధ్య మా అమ్మ ఆబ్ధికం సందర్భంగా నాన్న తన పాత జ్ఞాపకాలు ఏవో నెమరు వేస్తూ ఉంటే ఆయన నోట జ్యోతి లంచ్ హామ్ అన్న మాట వినిపించింది. మా అమ్మ అదివరకు నాన్నతో మాట్లాడుకున్న ఊసులు, ఆమె కష్టాలు ఒకటికి మరొకటి కలిపి ఆలోచిస్తే ఈ కథకు లింకు దొరికింది.

చదువులోనూ, అందంలోనూ, తెలివిలోనూ మా నాన్న కంటే రెండందాలు అణకువలో మా నాన్నకంటే నాలుగందాలు ఎక్కువయిన మా అమ్మ తన ప్రభుత్వోద్యోగం మానేసి, జీవనోపాధికోసం వంటలు తప్ప మరేమీ ఎఱుగని ఒక అమాయక,అతిసామాన్య మనిషిని పెళ్ళిచేసుకుని కాపరానికి వచ్చింది. మరో యేడాదికి మొదటి సంతానమూ (మా అన్న) కలిగింది. మా నాన్నది పెద్ద సంసారం. హిట్లర్ సినిమాలో చిరంజీవికి ఉన్నట్టు నలుగురు చెల్లెళ్ళాయనకు.ఇంకా ఇద్దరు తమ్ముళ్ళు, అమ్మగారు కూడా ఇంట్లోని. ప్రొద్దుటూరులో శివాలయం వీధిలో ఒకానొక హోటల్లో ఆయన పనిచేసేవాడు. మధ్యాహ్నం వరకూ ఎడతెఱిపి లేని పని. ఆయనతోబాటూ అమ్మకూ పనే. హోటల్ పనులు, పెద్దావిడను చూసుకోవడం, చంకలో బిడ్డా, వంటావార్పూ వగైరా. ఇంతా చేసి మధ్యాహ్నం ఏ ఒంటిగంటకో కాస్త ఎంగిలిపడదామంటే అడుగంటిపోయిన గిన్నెలు కనిపించేవట. వండిన వంట మొత్తం ఆడపడుచులూ, పెద్దావిడ స్వాహా చేసేవారట. (అసూయ ఆడవాళ్ళ పేటెంటు, కాబట్టి మా అమ్మ ఆడపడుచుల మీద అసూయపడి ఈ కథ చెప్పి ఉండవచ్చు. వాళ్ళ దగ్గర మరో వర్షన్ కథ ఉండవచ్చు, కానీ మా అమ్మ తప్పైనా ఆమెకే నా ఓటు).

అలానే ఎలాగోలా సంసారం నెట్టుకొస్తూంది.

మా నాన్న పని చేసే వీధి చివర్న జ్యోతి లంచ్ హామ్ అనే అయ్యర్ల భోజన హోటలు ఉండేదిట. ఆ హోటల్ యజమాని ఒక పెద్దవయసాయన. ఆయనకు మా నాన్న అంతకు ముందే పరిచయం. మా నాన్న మీద ఎంచేతనో పుత్రవాత్సల్యం. బాలింతరాలి మీద సానుభూతి. తన హోటల్లో పప్పుకూరలు తీసుకెళ్ళమని చెబుతుండేవాడట.

అలా ఉండగా అమ్మకు ఓ రోజున ఏవో గడ్డలొచ్చేయి. ఆసుపత్రికెళ్ళి చూపిస్తే, డాక్టరు ఆపరేషన్ చేయాలన్నారు. ఆపరేషన్ ఖరీదు ఆ రోజుల్లో ఏడువేలు (ఇప్పట్లో ఏడు లక్షలు అనుకోండి). ఈయన దగ్గరా అంత డబ్బు కుదిరే అవకాశం కష్టం మీద సాధ్యం కానీ, దానికి కుటుంబసభ్యుల అప్రూవల్ కావాలి. ఇంట్లో ఉన్న కాసులన్నీ చేర్చి, మరికొంత అప్పు తీసుకువస్తే ఆ డబ్బు సమకూరుతుంది. ఇక చేసేది లేక ఇంట్లో అందర్నీ అడిగేడట ఆయన. ఎవరూ ఒప్పుకోలేదు. ఈలోగా అమ్మ జబ్బు కాస్త ఎక్కువై, ఆసుపత్రిలో చేర్చారు.

బయట అప్పులు సాధారణంగా పుట్టని రోజులవి. డబ్బుకోసం ఏం చేయాలని ఆలోచిస్తుంటే ఆ జ్యోతి లంచ్ హామ్ తాలూకు మామయ్య విషయం కనుక్కుని, అయేదవనీ మొదట ప్రాణం నిలబడాలని నాన్నకు సహాయం చేశాడు. ఆ డబ్బుతో అమ్మను ఆసుపత్రిలో చేర్చారు. తదనంతరం అమ్మ క్రమేపీ కోలుకుంది. నాన్న క్రమక్రమంగా అప్పు తీర్చాడు. ఆ తర్వాత - నేను పుట్టాను.(లోకం నవ్విందో లేదో తెలియదు) 

ఆ తర్వాత ఆయన ఆ ఊరు వదిలి వచ్చేశాడు.

ఆ జ్యోతి లంచ్ హామ్ ఆయన మా నాన్న పెళ్ళికి ఇచ్చిన బహుమతి ఆ జగ్గు.దాని తాలూకు ఓనరు మా నాన్నకు డబ్బు సహాయం చేయకపోతే మా అమ్మ ప్రాణాలమీదకు వచ్చినా వచ్చి ఉండేది. నేనూ పుట్టి ఉండేవాడిని కాదు! అలా నా పుట్టుకకు ఈ జగ్గుకు అవినాభావసంబంధమ్!  మా ఇంట్లో ఉన్న పాత వస్తువుల్లో ఈ గిన్నె, నాన్న కోటు, ఒక పెద్ద దీపం (విళక్కు), ఏనుగు బొమ్మ ముఖ్యమైనవి. ఇపుడు దీపం మాత్రం మిగిలి ఉంది. జ్యోతి లంచ్ హామ్ గిన్నె ఎంచేతో కనబడ్డం లేదు! అయినా ఆక్షరాలు నా మెదడులో మాత్రం పదిలంగానే ఉన్నై.

Sunday, August 7, 2011

మిళింద పన్హ


ఆర్యగౌతముడు గతించి భిక్కుసంఘానికి మహాకాశ్యపుడు మార్గదర్శకుడుగా ఉంటున్నకాలమది.
గంగానదీతీరంలో ఒక ఆవాసంలో భిక్కుసంఘం ఒకటి ఉంది. ఒకనాటి ఉదయం ఆ భిక్కుసంఘంలో శీలసంపన్నులయిన భిక్షులు బుద్ధానుస్సతి (బుద్ధుని దైవికగుణాలకు సంబంధించిన ధ్యానపద్ధతి) చేస్తూ అంకణాన్ని (ముంగిలి) ఊడ్చి, చెత్తాచెదారం ప్రోగు చేస్తున్నారు. ఆ పనిలో భాగంగా ఒక భిక్షువు శ్రమణేరునితో (కొత్తగా భిక్కుసంఘంలో చేరినవాడు) చెత్త కుప్పను ఊడవమని చెప్పాడు. ధ్యానమజ్ఞుడైన ఆ పిల్లవాడు ఆ పని చేయలేదు. మరోసారి చెప్పాడు భిక్షువు. అప్పటికి ఆ అబ్బాయి వినకపోతే చీపురుకొయ్యతో ఒకదెబ్బ వేశాడు. ఆ దెబ్బకా అబ్బాయి ఏడుస్తూ, భయంతో ఆ కుప్పను ఊడుస్తూ, మనసులో సంకల్పించుకున్నాడు. "ఈ కుప్పను ఊడ్చే ఫలం నాకు దక్కితే ఆ ఫలంతో, నిర్వాణపర్యంతం మహా తేజోవంతునిగా, మహా శక్తునిగా అవుతాను".
తర్వాత ఆ పిల్లవాడు గంగానది ఒడ్డుకు స్నానానికి వెళ్ళాడు. గంగానది అలల ప్రవాహాన్ని చూస్తూ, తన మనసులో ద్వితీయప్రణిధి (ఆకాంక్ష)ను అనుకున్నాడు. "నిర్వాణపర్యంతం నేను గంగానదిలా వేగవంతమైన మనస్సు కలిగినవాడినవుతాను". శ్రమణేరున్ని భిక్షువు ఆ సంఘటన ఆదిగా గమనిస్తూనే ఉన్నాడు. అతనితోబాటూ గంగాస్నానానికి భిక్కువు కూడా వచ్చియున్నాడు. ఆతడూ మనసులో సంకల్పం చెప్పుకున్నాడు. "తర్వాతి జన్మలలోనూ నేను గంగానది ప్రవాహంలా ఉద్ధృతమైన బుద్ధిని ఉపయోగిస్తూ ఈ అబ్బాయి ప్రశ్నలకు జవాబు చెప్పగలిగిన వాడనవుతాను".

ఐదువందల యేళ్ళతర్వాత -

ఇందాకటి శ్రమణేరుడు, మిళిందుడు అన్న పేరుతో జంబూద్వీపంలోని సాగలనగరానికి రాజయినాడు. (అశోకుని తర్వాత జంబూద్వీపానికి గ్రీకులదండయాత్ర మరోమారు మొదలయ్యింది. గ్రీకు సేనాని ఒకడు భారతదేశ వాయవ్య భాగాన్ని (నేటి ఆఫ్ఘనిస్తాన్) ఆక్రమించాడు. ఆతడి కొడుకుగా రాజయినవాడు మినాందర్. అతడే మిళిందుడు)

మిళిందుడు అనేక శాస్త్రాలు చదివాడు. మహా మేధోవంతుడైనాడు. అయితే వితండవాది. అజేయుడు. ఎందర్నో తన వాదనలో ఓడించాడు. వాదప్రియుడు. అతని వాదానికి జంబూద్వీపంలో ఎవరూ సమాధానాలు చెప్పలేకపోయారు. "ఈ జంబూద్వీపం ఒక తుచ్ఛ ద్వీపం. ఇంతపెద్ద ద్వీపంలో ఒక్కరూ నాతో మాట్లాడగలిగే వాళ్ళు లేరు". అని ఆక్షేపించాడు. ఈతని ఆక్షేపణ అశ్వగుప్తుడనే భిక్షువు విన్నాడు. మిళిందునితో తలపడే శక్తి అతనికీ లేదు. తగిన వ్యక్తి కోసం, తగిన కాలం కోసం చూస్తూ అలాంటి వ్యక్తిని వెతకమని తన శిష్యుడు రోహణునికి చెప్పాడు.

అక్కడికి చాలా కోసుల దూరంలో - ఆంధ్రదేశంలో సోణుత్తరుడనే అతనికి నాగసేనుడనే పుత్రుడు జన్మించినాడు. ఆ పిల్లవాడు పుట్టగానే అనేక శుభాలు జరిగాయి.

రోహణుడు అర్హతుని కోసం వెతుకుతూ ఆంధ్రదేశం వచ్చాడు. సోణుత్తరుని ఇంట జన్మించిన మహాసేనుడనే బుద్ధకాయాన్ని గుర్తించాడు. ఆ తర్వాత సోణుత్తరుని ఇంటికి భిక్షకోసం రాసాగినాడు. సోణుత్తరుని ఇల్లాలు ఛీత్కరించి పంపేది. నిర్వికారంగా వెళ్ళేవాడు రోహణుడు. రోజూ అదేగతి. ఇలా ఏడు సంవత్సరాలు గడిచింది. నాగసేనుడు పెరిగి పెద్దవాడవుతున్నాడు.

రోహణుడికి సోణుత్తరుని ఇల్లాలు ఒకనాడు, ఏ కళనుందో ఏమో, తిట్టిపోయకుండా "అధిగచ్చథ భన్తే" (ముందు ఇంటికి వెళ్ళండి) అని ఆదరంగా పలికింది. రోహణుడు వెళుతూంటే సోణుత్తరుడు అగుపడి, "మా ఇంట మీకు భిక్ష దొరికిందా" అని అడిగాడు. "అవున"న్నాడు రోహణుడు. ఇంటికి వచ్చిన సోణుత్తరుడు, భార్యను ప్రశ్నిస్తే, ఆమె భిక్ష ఏమీ ఇవ్వలేదని చెప్పింది. మరుసటి రోజు సోణుత్తరుడు రోహణుడిని కడిగిపారేద్దామని నిశ్చయించుకుని ఇంటిముందు కూర్చున్నాడు. రోహణుడు రాగానే అతణ్ణి నిందించాడు. "నీవొక మృషావాదివి. నిన్న మా ఇంట భిక్ష దొరికిందని అబద్ధం చెప్పావు" అన్నాడు. " అయ్యా! ఎన్నడూ ఆదరించని ఇల్లాలు మార్దవంగా ఒక మాట చెప్పింది. ఆ వచనలాభమే నా భిక్ష" అన్నాడు రోహణుడు. సోణుత్తరుడు చింతించాడు. ఒక్క వచనలాభమే ఇంత సంతోషాన్నిస్తే, భిక్ష ఇస్తే ఇంకెంత సంతోషిస్తాడో"నని రోహణుడికి భిక్ష ఇచ్చాడు. ఆ తర్వాత రోజునుండి ప్రతి రోజూ భిక్ష ఏర్పాటు చేశాడు.

నాగసేనుడు ఎనిమిది యేళ్ళ వయసులో గురువు వద్ద శాస్త్రాలన్నీ నేర్చేశాడు. అతనికి శాస్త్రాల మీద ఎందుచేతనో విరక్తి కలిగింది. మరణ సమయంలో ఈ శాస్త్రాలన్ని ఎందుకు పనికి వస్తాయోనని సందేహం కలిగేది.

ఒక రోజు నాగసేనుడు, తన ఇంట్లో భిక్ష స్వీకరిస్తున్న రోహణున్ని, "భన్తే! మీరు ఎందుకు ఇలా ఉన్నారు? ఎందుకు మీ దుస్తులు మాకంటే వేరుగా ఉన్నాయి? ఎందుకు మీరు భిక్ష తీసుకుంటూ జీవనం సాగిస్తున్నారు?లోకరీతికి భిన్నంగా ముండనం ఎందుకు చేసికొన్నారు?" అని అడిగాడు.

రోహణుడు జవాబు చెబుతూ, "బాలకా! నేను ప్రవ్రజితుడను, పాపరూపములైన మలములను వదిలించుకొనేదానికి ఇల్లూవాకిలీ వదిలివేశాను. అలంకార, మండన, తైలమర్దన, ధోవన (shampoo),మాల, గంధ, వాసన,హరీతక, ఆమలక, రంగ(dye), బంధన,కోచ్ఛ(దువ్వెన), కప్పక, విజటన, ఊకా, కేశరక్షణ అనే పదహారు చింతనలనుండి తప్పించుకుందుకు కేశశ్మశ్రువులను తీసివేసుకున్నాను. కామమోహితం కారాదని ఈ బట్టలు వేసుకున్నాను" అన్నాడు. 

"
మీకు లోకంలో ఉత్తమమైన విద్య ఏదో తెలుసా?" అడిగేడు నాగసేనుడు.

"
తెలుసు. ఆ విద్య తెలియాలంటే నువ్వు ప్రవ్రజ్యం తీసుకోవాల"న్నాడు రోహణుడు.

నాగసేనుడు తల్లిదండ్రుల అనుమతితో ప్రవ్రజ్యం తీసుకుని రోహణుడితో కూడా సాగిపోయాడు. ఆ తర్వాత కొంతకాలానికి నాగసేనుడు అర్హతుడయ్యాడు. క్రమంగా అతనికి శిష్యులు ఏర్పడ్డారు. ప్రవచనాలు చేస్తూ సాగలనగరానికి వచ్చాడు. నాగసేనుని శిష్యులలో ఆయుపాలుడనే ఒకతణ్ణి మిళిందుడు వాదనతో ఓడించాడు. ఆ శిష్యుడు నాగసేనునికి జరిగింది చెప్పడంతో, నాగసేనునికి మిళిందుని కలిసే అవకాశం వస్తుంది. ఒక శుభముహూర్తాన, భిక్షుల సంఘం చుట్టూ ఉండగా. రాజాస్థానంలో మిళిందుడు నాగసేనునితో వాదం పండితవాదం ప్రారంభించాడు.

వాదం పండితవాదం, రాజవాదం అని రెండురకాలు. మొదటివాదంలో సమాధానం కోసం తాపత్రయం మాత్రమే ఉంటుంది. వాదనను అటు, ఇటు పొర్లించి సమాధానం వెతకటం పండితవాదం. ఎదుటి వ్యక్తి వాదం విని కోపం తెచ్చుకుని శాసించటం రాజవాదం.

మిళిందుడు నాగసేనుడితో అనేకవిధాలుగా వాదించాడు. "నువ్వెవరు? నువ్వు ఏమీ కాకపోతే ఇంత ఆర్భాటం ఎందుకు? సంసారం మీద విరక్తి చెందితే ఆత్మహత్య చేసుకోక ఈ తతంగం ఎందుకు నడుపుతున్నావు? బుద్ధుడికి కోపం రాదంటావు, సారిపుత్రుణ్ణి మందలించాడంటావు. ఏది నిజం? దుస్తులు మారిస్తే నిర్వాణం వచ్చేస్తుందా?" ఇలా అనేకరకాలుగా వాదించాడు. నాగసేనుడు మిళిందుని ప్రశ్నలకు ధీటుగా, ఓపికగా, ఆర్తితో, ఆసక్తితో బదులుచెప్పాడు.

చివరికి -

తన ప్రశ్నలన్నీ నశించడంతో మిళిందుని చిత్తవికారాలన్నీ తొలగిపోయాయి. నాగసేనునికి, శిష్యవర్గానికి ఒక విహారం కట్టించాడు మిళిందుడు. తన తదనంతరం కుమారుని రాజ్యం అప్పగించి ఇల్లు విడిచి ప్రవ్రజ్య తీసుకున్నాడు. తన రెండువందల అరవై రెండు ప్రశ్నలను లిఖితం చేసి భద్రపర్చాడు.

**************************************************

పై కథ చాలావరకూ సంక్షిప్తీకరించి చెప్పినది.

**************************************************

మిళిందపన్హ అనేది బౌద్ధ సాహిత్యంలో ఒక అద్భుతం. ఈ పుస్తకంలో ప్రశ్నలు మనకూ రోజువారి జీవితంలో కలిగేవే.  దీన్ని ఆచార్య వసుబంధుడు క్రీ. శ. ఒకటవ శతాబ్దంలో రచించాడు. ఇది కాలక్రమేణా చీనాభాషలోకి అనువాదం చేయబడింది. బౌద్ధ త్రిపిటకాలలో వీటిని చేర్చడం కూడా జరిగింది. ప్రాకృతంలో ఈ పుస్తకం నేడు దొరుకుతున్నది. (బౌద్ధ భారతీ - వారాణసి) ఆంగ్లానువాదాలున్నాయి కానీ ఇలాంటి పుస్తకాలు భారతీయార్థంలోనివి ఆంగ్లంలో స్థూలంగా అర్థమయినా, సూక్ష్మస్థాయిలో అర్థాలు మారిపోయే అవకాశం ఉంది. తెలుగులో ఈ పుస్తకం సంక్షిప్తానువాదం బోధచైతన్య అనే ఒకాయన చేశారు. ఈ పుస్తకం విక్రయానికి కాదు. భాగ్యనగరంలో ఆనందబుద్ధవిహార ట్రస్టు వారి దగ్గర ఈ కాపీలు దొరకవచ్చు.