చక్కిలాలు, జంతికలోయ్..

ధనుర్మాసం చలి దంచేస్తోంది. ఈ చలిలో కరకరలాడుతూ చక్కిలాలు తింటూ, టీవీయో, నెట్టో, పుస్తకమో పట్టుకుంటే ఎంత బావుంటుంది? వర్షంలో పకోడీలూ, ఎండకు చల్లటి మజ్జిగా, చలికి కరకరలాడే చక్కిలాలూ ఊహించని జీవితం జీవితమేనా?

నా ఊహ మటుకు ఈ రోజు నిజమయినది. పెళ్ళిళ్ళ సీజను కాబట్టి ఈ మధ్య నాకు ఓ పెళ్ళి తాలూకు కైమురుకులు/చక్కిలాలు దొరికాయ్. ఆ చక్కిలాలు లాగిస్తూంటే, ఇదుగో ఈ టపా తట్టింది. క్రితం ఏడాది ధనుర్మాసం ఇలానే పులిహోర మీద నోరు, చేయి చేసుకున్నాను, కాబట్టి ఇప్పుడు చక్కిలాల మీదపడ్డానికి అభ్యంతరం లేదనిపించి రాస్తున్నాను.

చక్కిలాలు - వీటిని కొన్నిచోట్ల మురుకులు అంటారు. జంతికలు అని కొందరంటారేమో కానీ నాకు తెలిసి జంతికలు అంటే గుండ్రంగా ఉండక, చుట్లు చుట్లుగా ఉన్నవి. చక్కిలాలు, జంతికలు, మురుకులు, పాలకాయలు, నిప్పట్లు, చేగోడీలు ఏవైతేనేం? అన్నీ ఒకే కుటుంబానికి చెందినవి. "యుష్మాకం సహకుటుంబానాం భక్షణ సమయే సముచిత స్థాన ప్రాప్తిరస్తు!"

ఇవి తిండిలో అజాతశత్రువులు. ఇవి నచ్చని వాడెవడూ ఉండడు. అయినా - అన్నీ ఉన్నా అల్లుని నోట్లో శని అన్నట్లుగా - అందరూ గారెలూ, బూరెలూ, బొబ్బట్లూ తలుచుకుంటారు కానీ వీటిని తలుచుకునే నాథుడు లేడు. చివరికి ’వివాహభోజనంబు..’ లో కూడా పింగళి వారు "ఔరౌర గారెలల్ల, ఒహ్హోరె బూరెలిల్ల..ఇవెల్ల నాకె చెల్ల" అంటూ చక్కిలం ఫ్యామిలీలో పెద్ద అయిన గారెలని తలుచుకున్నాడు కానీ చక్కిలాలకు సముచిత స్థానం ఇవ్వలేదు. చివరికి మన దేవాలయాల్లో కూడా చక్కిలానికి వివక్షత. ఏ దేవుడూ చక్కిలాన్ని ప్రసాదంగా తీసుకోడు (నాకు తెలిసినంత వరకు). పెళ్ళిళ్ళప్పుడు మాత్రం తగుదునమ్మా అని పెద్దపెద్ద గుండ్రాలుగా తీర్చిదిద్ది, పెళ్ళి తంతులో కూర్చోబెడతారు. ఇది మనందరం ఆలోచించాల్సిన విషయం.

నా చిన్నతనంలో సెలవులకు మా పిన్ని ఇంటికి వెళ్ళినప్పుడల్లా అక్కడ మాకు చక్కిలాలు భలే దొరికేవి. వాళ్ళింట్లో ఓ పెద్ద డబ్బా, అందులో నిత్యాగ్నిహోత్రంలా నిరతమూ లభ్యమయే చిరుతిండి. ఆ పెద్ద బాక్సు సగానికి వచ్చినప్పుడల్లా తిరిగి నిండుతుండేది, అక్షయ తూణీరంలా, అక్షయఖండనఖాద్యపేటిక అని చెప్పుకోవచ్చు. అవి తింటూ టీవీ చూసుకుంటూ అలా ఆనందంగా కబుర్లు చెప్పుకుంటూ సెలవులను అలవోకగా గడిపేసే వాళ్ళం.

మా ఊళ్ళో శ్రీకంఠం అని ఓ సినిమా థియేటర్ ఉంది. అక్కడ వచ్చే సినిమాలేమో గానీ అక్కడ ఇంటర్వెల్ లో దొరికే చక్కిలాలు మాత్రం నా చిన్నతనంలో ఫేమసు. నాకు చక్కిలాల పిచ్చి కాస్త ఎక్కువే అప్పట్లో. ఎనిమిదవ తరగతిలోననుకుంటాను ఓ మారు చిరంజీవి సినిమాకు టికెట్లు దొరక్క నిరాశతో ఇంటికి తిరిగి రాబుద్ధి పుట్టక ఏ సినిమా ఐతే ఏముందని ఈ సినిమా థియేటర్కు వెళ్ళాము నేనూ నా ఫ్రెండూనూ. సినిమా పోస్టర్ చూడలేదు. ఏదో డబ్బింగ్ సినిమా. సినిమా చూశాము, ఇంటర్వెల్ లో చక్కిలాలు, కలర్ సోడా కూడా లాగించాము. ఇంటికి వచ్చిన తర్వాత ఇంట్లో అడిగారు ఏరా సినిమా బావుందా ఎలా ఉంది. జరిగింది చెప్పాను నేను. చిన్న సైజు బడితె పూజ చేశారు. నేనేం పాపమూ ఎరుగకపోయినా బడితె పూజ! ఎందుకంటే - ఆ సినిమా మలయాళ చిత్రరాజమట. నాకూ నా స్నేహితునికి బూతు అ(క)నిపించలేదు, సకుటుంబ సమేతంగా చూడవచ్చు ఆ సినిమాని. ఎవడో డాక్టరు వచ్చిన వాళ్ళకు ఏదో చెబుతుంటాడు. అదీ ఆ సినిమా కథ. అలా చక్కిలాల కోసం చెయ్యని పాపానికి దెబ్బలు తిన్నాం.

ఇదివరకెప్పుడో నా బ్లాగులో ఇడ్లీల గురించి ఓ మాటనుకున్నప్పుడు ఇడ్లీలు ఇండోనేషియా నుండి వచ్చాయని మనసు విరిచేశారు పరుచూరి శ్రీనివాస్ గారు. చక్కిలం మటుకూ భారతదేశ వంటకమని నా వాదన. సంస్కృతంలో చక్కిలాలను "శష్కులీ" అంటారు. (శష్కులీ ప్రకృతి - చక్కిలి వికృతి కాబోలు). ఈ శష్కులీ గురించి ఓ శ్లోకం ఈ రోజే నా కళ్ళబడింది.

నృపమాన సమిష్టమానసస్సనిమిజ్జత్కుతు కామృతోర్మిషు |
అవలంబిత కర్ణశష్కులీ కలశీకం రచయన్నవోచత ||

ఇష్టమానసః = ప్రియమైన మానస సరస్సుగల
సః = ఆ రాజహంస
కుతుకామృతోర్మిషు = సంతోషామృత లహరులలో
నిమజ్జత్ = మునిగిన
నృపమానసం = నలుని చిత్తమును
అవలంబిత కర్ణశష్కులీ = పట్టుకొనబడిన చక్కిలము వంటి చెవులనెడి
కలశీకం = కలశములు కలదిగా
రచయన్ = చేయుచూ
అవోచత = పలికెను

కాస్త కన్ఫ్యూజన్ గా ఉన్నా అర్థం ఇదీ.
మానస సరోవరం లో తిరిగే రాజహంస సంతోషాంతరంగ లహరులలో ఓలలాడే నలుని చక్కిలాలవంటిచెవులను కలశములచే నిలబెట్టి (సావధానచిత్తునిగా చేసి) చెప్పసాగింది.

చక్కిలాలవంటి చెవులను కలశాలుగా చేయడం - ఈ మాటకు అర్థం ఇంచుమించుగా ఇది. నదిలో మునిగేవాడికి ఖాళీ బిందె దొరికితే దాని సహాయంతో (మునక్కుందా పైకి పట్టుకుని) ఎలా వస్తాడో అలా సంతోష తరంగాల్లో మునిగిన నలునికి చెవులనే కలశాలు దొరికాయిట. ఆ చెవులు చక్కిలాల్లా ఉన్నాయిష!

కర్ణశష్కులీ - ఉపమాలంకారము.

పై శ్లోకం నైషధీయచరితంలో రెండవ ఆశ్వాసంలోనిది. రచయిత శ్రీహర్షుడు. ఈయన పదవ శతాబ్దపు ఆసుపాసుల్లోనివాడనుకుంటాను కాబట్టి మనం చక్కిలం భారతీయమైనదని ఒప్పేసుకుకోవచ్చు అనుకుంటాను. చక్కిలాల రుచిచూసేనేమో ఆయన "ఖండనఖండఖాద్యం" అన్న ఓ తర్కగ్రంథం వ్రాశాడు. ఆ మాటకర్థం - ఖండనం అనబడే చిరుతిండి. ఇది అద్వైత వాదం సమర్థించే ప్రౌఢగ్రంథం.

తెలుగులో జంతికల గురించి వేమన ఓ పద్యం చెప్పాడు.

తమకుఁ గలుగుపెక్కుతప్పు లటుండఁగా
నొరుల నేరమెంచు టొప్పు గాదు
చక్కిలంబు విడిచి జంతిక లేరుటా?
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

అట్లాస్ సైకిలు షేక్షావలి

"తొందరగా మమ్ము తినేసెయ్యవే. బుడబుడకలాయప్ప వత్తాడు. సంచీలో పిల్లల్నేసుకుని తీసకపోతాడంట."

పాపతో తిండి తినిపించడానికి నానాపాట్లూ పడుతోంది వాళ్ళమ్మ అనబడు మా శ్రీమతి.కానీ అది (పాప) ముదురుది. వినేరకమా?

"ఎల్లిపోయినాడు కదా. మల్లీ రాడు." డిక్లేర్ చేసింది.

"ఫోను చేస్తానుండు. హలో..ఆ..రాప్పా. ఇక్కడ పాప మమ్ము తినకోకుండ సతాయిస్తా ఉంది." ఈ ఎఫెక్టు కాస్త పనిచేసింది. మమ్ము తినమన్న అభ్యర్థనను ఈ సారికి కన్సిడర్ చేసింది పాప.సెల్లుఫోను ఎఫెక్టు!

లైఫులో మంచివాడు, చెడ్డవాడు అని బోర్డుపెట్టుకుని ఎవరూ ఉండరు. ఇది పెద్ద రాకెట్ సైన్సు గాదు. ఏడవతరగతి పిలాసఫీ, అందరికీ తెలిసిందే. మన లైఫులో ఊహ తెలిసీ తెలియని తరుణంలో మొట్టమొదట తగిలే నెగటివ్ లుకింగు పాజిటివ్ కారక్టరు "బూచి". ఈ బూచి అనబడు విలన్, పైకి విలన్ గా కనబడుతూ కొన్ని కొన్ని ప్రయోజనాలు చేకూరుస్తుంటాడు. పిల్లలు మారాం చేస్తే బెదిరించి దారికి తేవడం, అన్నం తినిపించడం, బుద్దిగా చెప్పినమాట వినేట్టు చేయడం ..ఇలాగన్నమాట. బుడబుడకల వాడు, వీధిచివర పెద్దపెద్ద అంగలేసుకుంటూ వెళ్ళే బుర్రమీసాల పోలీసెంకటసామి, వెనకింటి సూర్యకాంతమ్మత్తా, వేపమండలతో ఇంటి ముంగట వచ్చే నాంచారమ్మా వగైరా వగైరా ఈ కోవలోకి చెందినవాళ్ళు.

నాకూ ఊహ అన్నది మొగ్గతొడుగుతూ బుద్ధి వికసిస్తున్న రోజుల్లో నా పాలిట ఓ బూచి ఉండేవాడు. ఆ బూచి పేరు - షేక్షావలి.

********************************************************************************

"హుర్ర్." కాళ్ళతో నేలను చరిచి నన్ను చూస్తూ ఒక్కసారిగా గదిమేడు గడ్డమూ, మీసాలతో ఉన్న ఆసామీ.

"అమ్మా" అక్కడి నుండి పరిగెత్తాను ఐదారేళ్ళ నేను.

మా అమ్మా, నాన్నతో బాటూ పక్కన నిలబడ్డ మా నాన్న మిత్రులు - తెలుగు మాస్టారు (స్వర్గీయ శ్రీమాన్ పుట్లూరు శ్రీనివాసాచార్యులు గారు) ఫక్కున నవ్వేశారు.

మరుసటి రోజు పట్టుదలగా నేను అతణ్ణి ఎదుర్కున్నాను.

"హుర్ర్.." బయపడలేదు.

"హెక్.." ఊహూ..

చేతులు రెండూ మడిచాడు షేక్షావలి. బెల్టు మీదకు చేయిపోనిచ్చాడు.

"హుప్" అంటూ నా వద్దకు పరిగెత్తి వస్తున్నట్టు ఓ అడుగు ముందుకేశాడు.

"అమ్మో!"...

మా నాన్న మిత్రుడు షేక్షావలి ఓ అట్లాసు సైకిల్ లో మా ఇంటికెప్పుడైనా వచ్చేవాడు. ఆ సైకిలుకు ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, వెనుక క్యారేజి, క్యారేజిలో కూర్చుంటే కాళ్ళు పెట్టుకోవడానికి ఇరువైపులా రెండు ఫుట్ బోర్డులు. అవి సరిగ్గా చిన్నపిల్లలకు కాళ్ళకు అందేలా అమరి ఉండేవి. సైకిలుకు ముందున్న బారు మీద ఓ చిన్నసైజు సీటు ఉండేది. గడ్డం, చైనా మీసాలు, చేతుల దగ్గర రెండుమడతలు పైకి మడిచిన ఫుల్ షర్టూ, ఇన్ చేసి బెల్టు బిగించిన నేరో పాంటూ, నోట్లో సిగరెట్టూ, అప్పుడప్పుడూ పెద్దనల్లకళ్ళజోడు, మరెప్పుడైనా తెల్లగా గళ్ళుగళ్ళుగా ఉన్న ముసల్మాను టోపీ, చక్కగా నూనెపట్టించి దువ్విన జుట్టూ, నన్ను చూస్తే ఆటపట్టించాలన్నట్టుగా చూసే నవ్వు.

ఆ రోజుల్లో సినిమా వస్తే ఓ ఎద్దుల బండికి లేదా రిక్షాకు సినిమా వాల్పోస్టరు తగిలించి మైకులో పాటలు పెడుతూ, మధ్యమధ్యలో అనౌన్సు చేస్తూ తిరిగే వాళ్ళు. ఆ బండి దగ్గరకు వెళితే ఓ పాంప్లేటో, పాటలపుస్తకమో ఏదో ఇచ్చేవాళ్ళు. అది కూడా పెద్దలకే. పిల్లవాళ్ళు ఆ పేపరు సంపాదించాలంటే చిన్నసైజులో సామదానభేద దండోపాయాలు ఉపయోగించాలి. ఓ మారు నేను ఆ బండి వెనకాతలే పాటలు వినుకుంటూ, ఆ పాంప్లేట్ సంపాదించి, రసానుభూతి చెందుతూ వెళ్ళిపోతుంటే, షేక్షావళి ఆ రసానుభూతికి అడ్డుపడి, నన్ను సైకిల్లో ఇంటికి తీసుకొచ్చి దింపేడట. దింపడమే కాకుండా మా ఇంట్లోవాళ్ళకు నా గురించి హెచ్చరించాడుట, మీ వాడికి సినిమా బండ్ల వెనుకలే నడుచుకుంటూ థియేటర్ వరకూ వెళ్ళిపోయే సిండ్రోమ్ ఉంది, జర భద్రం అని. (ఈ కథంతా నాకు గుర్తు లేదు. మా పెద్దలు నా చిన్ననాటి సంగతులు నెమరు వేసుకుంటుంటే తెలిసింది).

ఆతని సైకిలు ఎక్కాలని నా ఆశ. ఓ రోజు స్టాండు వేసి ఉన్న సైకిలు ఎక్కి కూర్చుంటే మా అమ్మ తిట్టినట్టు లీలగా గుర్తు. అయితే అమ్మకు నచ్చజెప్పి అతనే ఎక్కించుకుని రెండు రౌండ్లు తిప్పి తన ఇంటికి తీసుకెళ్ళాడు. ఇంటిదగ్గర టీ కలిపి ఇచ్చారు నాకు. నాకు అప్పటికి బయట ఎవరి ఇంటికి వెళ్ళిన అనుభవం లేదు. వాళ్ళింట్లో టీ తాగాలా వద్దా తెలియదు. ఆ మాట చెబితే ఈయనేమంటాడో తెలియదు. సరే టీ తాగేశాను. ఇంట్లో తాతయ్య దగ్గర - షేక్షావలి ఇంట్లో టీ తాగానని చెబితే, ఆయన నవ్వేశాడు. "ఏమైనా తిన్నావా, లేదు కదా. ఏమీ కాదులే" అన్నాడు. ఆయన భయం కేవలం నేను నాన్ వెజ్జు తెలియకుండా తినేస్తానేమోనని.

ఇంటికి వెళ్ళాను కదాని అతను గుర్రుపెట్టటం, భయపెట్టటం మానలే. అన్నయ్య అన్నయ్యే, పేకాట పేకాటే!

షేక్షావలికి మా తాతయ్య అంటే గురి అనుకుంటాను. మహమ్మదీయుడైనా తనకు కొడుకు పుడితే మా తాత వద్దకు భార్యను, బిడ్డను తీసుకువచ్చి ఆశీర్వదించమని అడిగాడన్నట్టు లీలగా నాకు జ్ఞాపకం.

తను బహుశా రైల్వేలో పనిచేసేవాడనుకుంటాను.షేక్షావలికి ఆ తరువాత ఎక్కడికో ట్రాన్స్ ఫర్ అయింది. చాలా యేళ్ళయ్యాయి.

కాలేజిలో చదువుకుంటున్న రోజుల్లో, ఓ రోజు.. ఏదో షాపుముందు నిలబడి ఉన్నాను. పక్కన లూనా దగ్గర ఓ అసామీ సిగరెట్ తాగుతున్నాడు. అతణ్ణే చూస్తున్నాను నేను. అతను నన్ను రెండు మూడు సార్లు గమనించాడు. ఆ తర్వాత నెమ్మదిగా నవ్వుముఖంతో నన్ను సమీపించాడు. మనిషి ఏ మాత్రం మారలేదు. చెవుల దగ్గర జుత్తు కాస్త తెల్లబడిందంతే."హు.." అన్నాడు, నవ్వుతూ. నవ్వేశాను నేను. ఆ తర్వాత పలుకరింపులు, కుశలప్రశ్నలూ అయాయి. మా తాత గురించి ప్రత్యేకంగా అడిగేడు షేక్షావలి. ఆయన స్వర్గస్తులై మూడు, నాలుగేళ్ళయిందని చెప్పాను. "బాబూ! హమ్ ముసల్మాన్ హై, ఫిర్ భీ హమ్ ఆప్ కా దాదాజీకో బహుత్ మాన్ తేహై. ఆప్ బోల్ తే హైనా, సన్యాసి, సన్త్..ఐసాహీ వో. .." ఇలా చెప్పుకొచ్చాడు.

మతం అన్న బూచి ఎదుటివ్యక్తిని ఇబ్బందిపెట్టి జీవితాలకి అడ్డురానంతవరకూ ఏ మతమైతేనేం? సమ్మతమేగా! ఆత్మీయతలు, అనుబంధాలు వీటి ప్రస్తావన వచ్చినప్పుడు మతం దారి మతంది, మనిషి దారి మనిషిది.అన్నయ్య అన్నయ్యే, పేకాట పేకాటే!

మనిషులు మనకు రకరకాల స్టేజుల్లో తగులుతుంటారు, విడిపోతుంటారు. అందరినీ గుర్తుపెట్టుకోవడం మనిషి బుద్ధికి సాధ్యపడదు. అయినా పర్లేదు. జీవితం నాటకరంగం. పాత్రధారులు ఆయా పాత్రలను పోషించింతర్వాత స్టేజు దిగి పోతుండాలి. అప్పుడే నాటకానికి అందము.చందమూ!

రామాశాస్త్రి గారి భార్య

సత్యం దానమథాద్రోహ అనృశంస్యం త్రపా ఘృణా
తపశ్చ దృశ్యతే యత్ర స బ్రాహ్మణ ఇతీరితః - (మహాభారతం శాంతిపర్వం)

ఎవనిలో సత్యము, దానము, ఇతరులకు అపకారం చెయ్యకపోవడం, మృదుత్వం, సిగ్గు (ఎవరేమనుకుంటారో అన్న జంకు), జాలి, తపస్సు ఉంటాయో అతను బ్రాహ్మణుడు.

**********************************************************************************

"రాజమ్మా రెండు ఇడ్లీలు" - రామాశాస్త్రి మా ఇల్లు/హోటలు గుమ్మం దగ్గర వచ్చి అడిగేరు.
"ఇదిగోండి స్వామీ" ఓ పేపరు, ఆ పైన అరటి ఆకు అందులో వేడి వేడి ఇడ్లీలు, పల్చటి చట్నీ  మా అమ్మ ఆయనకు అందించింది. పొద్దున 8:30 గంటలవుతోంది. నేను అప్పుడే బడికి వెళ్ళడానికి ఆయత్తమవుతున్నాను. శాస్త్రి గారు, నన్ను చూసి పలకరింపుగా నవ్వారు.

పొద్దున బ్రాహ్మీముహూర్తంలో లేవగానే, మడితో భార్య అందించిన నీటి కడవను దేవళంలోనికి తీసుకువెళ్ళి, అభిషేకం చేసి, రుద్రమూ అదీ చదివి, రోజూవారి పూజలు నిర్వహించిన తరువాత దేవస్థానం పురోహితులు శాస్త్రి గారు మా చిన్న హోటలుకు వచ్చి అప్పుడప్పుడు టిఫిన్ తీసుకుంటుంటారు. శాస్త్రి గారి భార్యగారు (పేరు గుర్తు లేదు) కూడా తర్వాత నిదానంగా మా అమ్మ చేసే ఇడ్లీల కోసం రావడం కద్దు.  ఏదైనా పండగ పబ్బం ఉన్న రోజుల్లోనైతే - పూజ అయిపోయి భక్తులకు ప్రసాద వితరణ జరిగింతర్వాత మా ఇంటికి ప్రసాదం పట్టుకొచ్చి ఇచ్చేవారు శాస్త్రిగారు. ఆయన మర్చిపోతే ఆయన భార్య.

శాస్త్రి గారు సన్నగా ఉన్నా, చుఱుకుగా ఉండేవారు. కోలగా మానవల్లి రామకృష్ణకవి గారిలా ముఖవర్ఛస్సు. ఎప్పుడూ అడ్డపంచె, ఉత్తరీయం. షర్టు, పేంటులలో నేనాయన్ను చూసింది లేదు. శాస్త్రి గారి భార్య స్థూలకాయురాలు. కాస్త కష్టంగా నడిచేది. గుండ్రంగా, దయగా ఉన్న ముఖం, నవ్వుతున్న కళ్ళు. నిజానికి మా అమ్మలానే ఉండేది.

మా ఇంట్లో నాకూ, మా అన్నకూ కొబ్బరిపూర్ణం అంటే తెగ ఇది (ఇది = ఇష్టం + ఇంకాస్త). వినాయక చవితి రోజు - మా అమ్మ ఇంట్లో తమిళుల ఇళ్ళలో లాగా కొబ్బరిపూర్ణం బియ్యప్పిండి మధ్యలో పెట్టి ఆవిరి కుడుములు చేసేది. వీటికి తమిళభాషలో "కొఝకట్టై" అని పేరు.(మా అమ్మకు అన్ని దక్షిణభారతదేశ వంటలూ వచ్చు). ఇవి కజ్జికాయలు కావు. తెల్లగా చిన్న చిన్న ముద్దల లాగా అగుపిస్తాయి. (బొమ్మ చూడండి) అలాగే కారం కుడుములు కూడాను.సదరు కొబ్బరి పూర్ణం కుడుములు చేయడానికి కొబ్బెర - శాస్త్రిగారి ఆవిడే స్పాన్సరు మా అమ్మకు. మా అమ్మ కుడుములు చేసిన తర్వాత శాస్త్రిగారికి పంచడమూ ఒప్పందంలో భాగమే.

శాస్త్రి దంపతులకు పిల్లలు లేరు. అంచేత వాళ్ళ ఇంటికి ఏ పిల్లవాడు వెళ్ళినా, ఏదో ఒకటి దొరకబుచ్చుకోవడం రివాజు. కనీసం కొబ్బరి ముక్కయినా సరే. ఇక మా అమ్మకు, ఆవిడకు పులుసులు, కూరలు, పప్పుల మధ్య అండర్ స్టాండింగు కావలసినంత. ఏదైనా బావుందని అనిపిస్తే, ఆవిడ మా ఇంటికి ఓ గిన్నెలో తన వంట పంపడం, మా అమ్మ వాళ్ళింటికి పంపడం తెర వెనుక జరిగే ఆనవాయితీనే. పొరుగింటి కమ్మనైన కూర కాబట్టి నేనూ, మా అన్నా కూడా వాటికి ఎగబడ్డం మామూలే.

అలాగే మా ఇంట్లో ఏ వ్రతమో, అబ్ధీకమో వచ్చినా శాస్త్రి గారు రావలసిందే, పూజ జరిపించవలసిందే. మా అమ్మ వంట ఆయన రుచి చూడవలసిందే.

ఆ రోజుల్లో టీవీలు, అవీ లేవు కాబట్టి సాయంత్రం పూట తీరుబడిగా ఉంటే మా అమ్మా, ఆవిడా అలా మాట్లాడుకుంటూ ఉండడం, మా అమ్మ వాళ్ళింటి గుమ్మం దగ్గర ఉందన్న కారణంతో మేమక్కడకి వెళ్ళి, ఆ మిష మీద శాస్త్రి గారి ఇంట్లో ఏ కలకండో, కొబ్బరి ముక్కలో, పంచామృతమో కాజెయ్యడం అలవాటైన పని. శాస్త్రి గారు గుంభనంగా పిల్లలను చూసి నవ్వుకోవడమూ, ఆయనను చూసి ఆ ఇల్లాలు మురిసిపోవడమూ ఇవన్నీ - ఈ రోజు నీలి ఆకసంలో తేలియాడుతూ వెళ్ళే చిన్న చిన్న మేఘపు తునకల్లా గుర్తుకువచ్చే మధురమైన జ్ఞాపకాలు.

నాకు ఎనిమిదో ఏటననుకుంటాను. వడుగు చేయాలని నిశ్చయించారు మా తాతయ్య. ఓ శంకర జయంతి రోజు సార్వజనిక ఉపనయనాలు జరుగుతుంటే అందులో భాగంగా మాకు ఉపనయనం చేశారు. ఆ తంతు ముగిసిన తర్వాత వటువు నలుగురి వద్దా భిక్ష స్వీకరించాలి. ఆ రకంగా నాకు మొదటి భిక్ష శాస్త్రి గారి భార్య పెట్టారు.

జీవితంలో అన్నీ సౌమ్యంగా, ఆహ్లాదంగా జరిగితే అది జీవితమెలా అవుతుంది? శాస్త్రి గారి జీవితంలో అతిపెద్ద విషాదం అనుకోకుండా జరిగింది. ఏదో పండుగకోసం దేవళాన్ని శుభ్రం చేస్తూ, సున్నం అదీ తనే స్వయంగా కొడుతున్నారు. వాళ్ళావిడ ఆయనకు ఏదో సహాయం చేస్తున్నారు. ఇంతలో ఆమె కుర్చీలోంచి జారిపడ్డదట. పెద్దగా దెబ్బలవీ తగల్లేదు కానీ, ఎంచేతో ఏమో - "రేపట్నుంచి నేను మీకు ఏమీ చేయలేను" అని అన్నారట ఆవిడ శాస్త్రి గారితో. ఆ మాట పొల్లుపోకుండా జరిగింది.

మరుసటి రోజు ఉదయం ఆవిడ స్నానం చేయడానికి మా ఊరి కెనాలు (కాలువ) వద్దకెళ్ళింది. కాస్తంత ప్రశాంతంగా స్నానం చేద్దామని జనం తక్కువగా ఉన్నచోటికి వెళ్ళింది. అక్కడ ఏం జరిగిందో, ఏమో ఎవరూ చూడలేదు. కాసేపటి తర్వాత ఆమె రాకపోతే ఖంగారుపడి శాస్త్రిగారు చూద్దురు కదా, గట్టు మీద ఆమె ఉంచిన పొడిచీర మాత్రం కనిపించింది. ఇంతలో జనం వచ్చారు. అందులో ఒకరిద్దరు నీళ్ళలో వెతికారు. దొరక్కపోతే కాస్త బాగా ఈత వచ్చిన సంజీవులు వచ్చాడు. ఆమె శవం దాదాపు మూడు కిలోమూటర్ల దూరంలో నీళ్ళలో దొరికింది.

మరణానికి సరిగ్గా ఒక్క రోజు ముందు చాలామందికి తమ మరణం రేపేనని తెలుస్తుందట. ఇది ఆమె విషయంలో ఋజువయ్యింది. (మా తాతయ్య, అమ్మగార్ల విషయంలోనూ ఇది జరిగింది).

ఆ తర్వాత శాస్త్రి గారు గుడి పౌరోహిత్యం మానివేశారు. మరోచోట ఉంటూ కాలం వెళ్ళదీశారు. అప్పుడప్పుడూ మమ్మల్ని చూసినప్పుడు మొహమాటం, పలకరింపు కలిగిన నవ్వు ఒకటి విరిసేది.

కొన్నేళ్ళ క్రితం మా ఇంట్లో ఆయన గురించి అడిగితే, ఆయన పోయాడని, అనాయాసంగా అరగంటలో ప్రాణం విడిచారని విన్నాను. ఒకరి మీద మరొకరికి అంత గొప్ప అనురాగం, అప్యాయతా ఉన్న దంపతులను, దాంపత్యాన్ని, తను నడివయసులో ఉన్నప్పటికీ భార్య పోయిన తర్వాత విరాగి అయి, అత్యంత సాధారణమైన జీవితం గడిపిన భర్తనూ నేను మరెక్కడా చూడలేదు, ఈ రోజు వరకూ.

ఇప్పుడూ ఏదో తెలియని లోకంలో - శాస్త్రిగారి భార్యా, మా అమ్మా ముచ్చట్లాడుకుంటూ ఉంటారు. శాస్త్రి గారు వడివడిగా తనదైన నడకతో అక్కడికొస్తారు. మా అమ్మ లేవబోతే, "కూర్చో రాజమ్మా" అని ఇంట్లో ఏ కర్పూరమూ తీసుకొని అక్కడినుండి నిష్క్రమిస్తారు! ఆ ఇల్లాలు నవ్వుముఖంతో లోపలికెళ్ళి ఏ కొబ్బరి ముక్కో, కలకండో, ఎండిన ఖర్జూరం ముక్కో తీసుకొచ్చి మా అమ్మ చేతిలో పెడుతుంది! ఆ కలకండ తాలూకు తీపి, ఇలా మధురమైన జ్ఞాపకంగా నన్ను పలుకరిస్తుంది!

పుష్పక విమానం

.. ఆ సినిమా గుర్తుందా? సింగీతం శ్రీనివాసరావు, కమల్ హాసన్ ల కాంబినేషన్లో మాటలు లేని సినిమా. ఇప్పుడు వచ్చే మాటల సినిమాలకన్నా వేయిరెట్లు అర్థవంతమైన సినిమా కదూ! ఆ సినిమాలో పీ.ఎల్.నారాయణ ఓ బిచ్చగాడు. కమల్ ఓ రోజు అతని ఎదురుగా నిలబడి రుపాయ కాయిన్ అలా అలవోకగా తిప్పుతుంటాడు. నా దగ్గర డబ్బుంది చూడు అన్నట్టు. అప్పుడు బిచ్చగాడు తన చొక్కామడతల్లోంచి, చిరిగిన జేబులోంచి, నడుము దగ్గర పేంటు మడతలోంచి ఒక్కోనోటు చూపిస్తూ, చిరిగిన తన బొంత మరుగున నోట్ల కట్టలు చూపిస్తాడు. విస్తుపోవడం కమల్ వంతు. నిజమైన బిచ్చగాడు తనేగా అనుకుంటాడు.

ఈ సినిమాలో ప్రతి ఒక్కరికి తన రోజు కాకపోయినా, తన క్షణాలైనా వస్తాయని చెబుతున్నట్టు ఉంటుంది. ఈ రోజు డీవీడీ చూస్తూంటే నాకు మర్చిపోయిన మిత్రుడు కణ్ణన్ గుర్తొచ్చాడు. నిరుద్యోగిగా నా జ్ఞాపకాలూ గుర్తొచ్చాయ్.

పదేళ్ళ ముందుమాట. ఆ రోజుల్లో నేను సాఫ్టువేరు నేర్చిన నిరుద్యోగిని. నా రూమ్మేట్ కణ్ణన్ - ఓ చిరుద్యోగి. అతడి ఉద్యోగం - హోటల్ పుష్పక్ - అదేనండి బెంగళూరు విండ్సర్ మేనర్ (ఆ సినిమాలో కనబడే హోటలదే) అనబడే ఐదుచుక్కల పూటకూళ్ళ ఇంట్లో రూమ్ బాయ్ గా.

************************************************************

బెంగళూరు యశ్వంతపురా లో ఒకానొక నిరుద్యోగుల భవనంలో నేనూ కణ్ణనూ రూం మేట్లు. మాకు తోడుగా, నల్లులు, హాస్టలు వాడు సప్లై చేసిన బెడ్డూ, దానిపైన అసహ్యమైన బెడ్ షీటూ తోడు. అలాగే అనేకమైన కబుర్లూ, స్వాతి వారపత్రికలో డబ్బా న్యూసు (అదేనండి బాక్స్ ఐటమ్) లాంటి మసాలా కబుర్లూ, వెకిలి నవ్వులూ రాత్రి పదకొండు వరకూ హస్కూ - ఇలా జీవితాన్ని అనుభవిస్తున్న రోజులు.

అప్పుడు నేను నిక్షేపం లాంటి ఇంజినీరు ఉద్యోగం మానుకొని, సాఫ్టు వేరు నేర్చుకుని మృదులాంత్ర ఉద్యోగవేటలో ఉన్నాను. నాతో భావసారూప్యం కలిగిన వాళ్ళు - తాతబ్బాయ్, శ్రీధరు, చంద్రమోహన్ (CM), కిశోర్ ఇలా ఓ గేంగు. అందరిదీ ఒకే ఆశయం. సాఫ్టువేరు ఉద్యోగం సంపాదించాలి. యే అమెరికాకో వెళ్ళిపోయి, ’అనుభవించు రాజా...’ అని పాటేసుకోవాలి. ఆ సదాశయప్రాప్తికి మేమంతా తపిస్తూ ఒకచోట చేరగా - నాకు రూమ్మేటుగా కణ్ణన్ వచ్చాడు.

కణ్ణన్ కన్యాకుమారి నుండి వచ్చాడు. పొట్టచీలిస్తే ఇంగ్లీషు అక్షరం ముక్క లేదు. తమిళం మాత్రమే వచ్చు. అట్లాగే డబ్బులూ లేవు. నాన్న డ్రైవర్ అట. డ్రైవర్ పనికి పోతానంటే వద్దని బెంగళూరికి తరిమాడట. పల్లెటూరి వాడు కాబట్టి - విజయకాంత్ లా నల్లగా నిగనిగలాడే దేహఛాయ, కాయవాటు శరీరం. లా చదువుతాడట. సాయంకాలం కాలేజీలో. బెంగళూరికి వస్తూనే ఎవరిని పట్టాడో, ఎలా పట్టాడో తెలీదు, ఓ చిరుద్యోగం సంపాదించాడు. ఆ ఉద్యోగం - ఇందాకే చెప్పానుగా.

ఉద్యోగంలో చేరిన మొదటి రోజు పార్టీ ఇచ్చాడు, నాకూ మరో అబ్బాయికి మాత్రమే. పార్టీ ఐటమ్సు ఏవంటే - నేతిలో వేయించిన ముంతపప్పు, వేరుశనగ పలుకులు, ఫ్రూట్సు కొన్ని ఇలా. పార్టీ బావుంది సరే, ఆ తర్వాత కూడా అప్పుడప్పుడూ వాడి టేబుల్ మీద ఫ్రూట్సూ, ఇలాంటి రసభరితమైన ఐటమ్స్ కనబడేవి. ఆ సీక్రెట్ విప్పాడు ఓ రోజు. అవన్నీ అతను పనిచేసే హోటల్ లో రూములో అతిథులు ఓపన్ చేయకుండా వదిలేసిన ఐటమ్స్. వాటిని అలా పట్టుకొచ్చే వాడు.

కణ్ణన్ నాతో ఇంగిలీషు చెప్పించుకునే వాడు. బ్రదర్ అంటే నాగరికంగా ఉంటుందని, అలానే పిలిచేవాడు. అతని దృష్టిలో నేనో చిన్నసైజు మేధావి. నా బతుకేమో, కమల్ హాసన్ బతుకు. ఉన్న కొన్ని డబ్బులు ఎన్ని రోజులొస్తాయో, ఆ తర్వాత ఎలా గడపాలో, బంధువుల్లో ఎవరికి పాగా వెయ్యాలో, ఉద్యోగం ఎప్పుడొస్తుందో, ఇలా ఏదీ తెలియని పరిస్థితి.

కణ్ణన్ - ఆ రోజు ఓ డబ్బా న్యూస్ మోసుకొచ్చాడు. విండ్సర్ మేనర్ లో కమల్ హాసను, ఓ కొత్తమ్మాయి, కలిసి వచ్చార్ట. ఆ కొత్తమ్మాయి ’భలే’ ఉందట. అదృష్టవశాత్తూ కమలూ, ఆ అమ్మాయి ఎక్కిన లిఫ్టులోనే వీడు ఎక్కాడట. ఇంతలో ఎవడో అదే లిఫ్టులో ఎక్కి కమల్ పక్కనున్న కొత్త హీరోవినుతో వేషాలెయ్యబోతే, కమల్ లిఫ్టు ఆపి, ’త్రో హిమ్ అవుడ్’ అని అరుస్తూ, బయటికి గెంటాడట. ఇది అతను బుర్రకథలా నాకూ, మరొకతనికి చెపుతూ ఉంటే, మేము మధ్యలో ఆగా, ఓగో (తమిళంలో అలానే అంటారు) లతో రాత్రి పదిన్నర వరకు పరవశించాము.

ఆ న్యూసును నేను కాకిలా నా ఇంకో వృత్తం (సర్కిలు) మిత్రుల దగ్గరకు మోశాను. ఆ పరమసత్యాన్ని వాళ్ళూ ధృవీకరించారు. ఎందుకంటే, కమల్ నటించిన ’హే రామ్’ సినిమా ఆడియో ఫంక్షను ఉందని వాళ్ళకు అభిజ్ఞవర్గాల భోగట్టా దొరికింది. హేరామ్ సినిమాలో హీరోవిను కొత్తామె. ఆ డీటైల్ కూడా కణ్ణన్ న్యూస్ తో సరిపోతూంది. బిగ్రేడు... కాదు బ్రిగేడు రోడ్డులో అదేదో కాసెట్ల దుకాణంలో ఆ ఫంక్షను.

మరుసటి రోజు - నా దగ్గరున్న రూముతాళం పోగొట్టుకో(బడ)డంతో, విండ్సర్ మేనర్ హోటల్ కు నేనూ, ఇంకొకడూ ముందుగా ఫోను చేసి వెళ్ళాం. కమలూ, కొత్తమ్మాయి కనిపిస్తారేమోనన్న ఆశతో ఓ అరగంట పైగా చూశాం, కణ్ణన్ వెళ్ళిపొమ్మని, తనకు అడ్డవుతుందని బతిమాలుతున్నా వినకుండా. ఊహూ. అన్ సక్సెస్. తర్వాత శనివారం - ఒకానొక వాకిన్ ఇంటర్వ్యూలో హెచ్ ఆర్ వారి ద్వారా ’గెట్ బాక్ టు యు’ అని గెంటించుకుని, బిగ్రేడు రోడ్డుకు దారితీసింది మా మిత్రబృందం. అక్కడ హేరాం ఆడియో రిలీజు. అదుగో అక్కడ వసుంధరాదాస్ అనబడే ఆ అమ్మాయి దర్శనం విజయవంతంగా ముగించాం. అప్పుడావిడ జీన్సుపాంటు వేసుకుంది. సినిమాలో చూస్తే ఆమేనా అనిపించింది.

రోజులిలా గడుస్తుంటే, నా దగ్గర డబ్బులైపోయాయ్. అప్పుడో రోజు కణ్ణన్ ను అడిగేన్నేను - నాకు ఓ చిన్న ఉద్యోగం దొరుకుతుందా అని? ఏ కళనున్నాడో - బ్రదర్ నువ్వు బాగా చదువుకున్నావు. అట్ల చదువుకుంటే ఉద్యోగాలివ్వరు. టెన్త్ వరకు మాత్రమే చదివానని చెప్పు. నేను ప్రయత్నిస్తానన్నాడు. అలా రెండువారాలు గడిచాయ్. కణ్ణనూ ఎవరినో పట్టాలని చూస్తున్నాడు, ఆ వ్యక్తి దొరకలేదు.

సరిగ్గా అప్పుడే - నాకు సాఫ్టువేరు ఉద్యోగం వచ్చింది. హాయిగా విండ్సర్ మేనర్ లో రకరకాల హీరో, హీరోవిన్లను చూసే అదృష్టం పోయింది. సరే, ఉద్యోగంలో చేరాను, కానీ ఆ నెల గడవడానికి డబ్బు లేదుగా. అందుకు కణ్ణన్ దగ్గర ఆరొందలు అప్పుచేశాను. నెల తిరిగిన తర్వాత కణ్ణన్ కు ఆరొందలతో బాటు, వేయించిన వేరుశనగలు, ముంతపప్పు, వాటికి కాంట్రంస్టింగ్ సరుకు, వగైరాలతో ఓ చిన్నసైజు హోటల్లో ఘనమైన పార్టీ కూడా ఇచ్చా. ఆ తర్వాత కొన్ని రోజులకే మకాం మార్చాను. తర్వాత కణ్ణన్ కనిపించలేదు. ఇప్పుడెక్కడున్నాడో?

************************************************************

ఆ తర్వాత నాకూ రెండేళ్ళక్రితం ’ఇంటర్ కాంటినెంటల్ మిడ్ ప్లాజా’ అనబడే ఐదుచుక్కల పూటకూళ్ళ ఇంట్లో, తొమ్మిదవ అంతస్తులో, జకార్తా అనబడే ఓ నగరంలో ఓ నెలరోజులు గడిపే అవకాశం వచ్చింది.

************************************************************

ఈ రోజు పుష్పక్ సినిమా లాప్ టాపులో చూస్తుంటే గుర్తొస్తున్నాడు. ఈ సినిమా షూటింగు విండ్సర్ మేనర్ లో జరిగిందని తెలిస్తే ఎలా ఎక్సైట్ అయేవాడో!

************************************************************

జయజయ....

ఆదిత్య 369 గుర్తుందా? సకుటుంబ సమేతంగా చూడగలిగిన కొన్నేకొన్ని బాలకృష్ణ సినిమాలలో అది ముఖ్యమైనదని మా ఇంట్లో పెద్దలు నొక్కకుండనే వక్కాణించేవాళ్ళు. ఆ సినిమాలో ఒకానొక దృశ్యంలో కృష్ణదేవరాయలు విష్ణువు మీద ఓ పద్యం చదువుతాడు (పాడతాడు), తనదేవేరితో కలిసి దేవాలయంలో కులదైవాన్ని పూజిస్తున్న సందర్భంలో. ఆ పద్యం ఇక్కడ చూసి రండి. తర్వాత మాట్లాడుకుందాం.

ఈ సినిమా మొదటిసారి చూసినప్పుడు నాకీ పద్యం తెగనచ్చేసింది. పాడుకోడానికి పాటలా ఉంది, స్తోత్రంలానూ ఉంది. అలాగని కఠినంగా లేక, చాలా లయాత్మకంగా ఉంది. ఇదేం పద్యమబ్బా అని చాలాసార్లు అనుకున్నాను. ఈ పద్యం రాయల వారు పాడారు కాబట్టి, ఆముక్తమాల్యద లోనిదని ఇన్నాళ్ళూ అనుకుంటూ వస్తున్నాను . ఆముక్త మాల్యద లో చాలా పద్యాలు వ్యాఖ్యానం ద్వారా విన్నప్పటికీ, చదివినప్పటికీ ఈ పద్యం గురించి ఎవరూ ఎందుకు మాట్లాడట్లేదా అనిపించేది. తెలుగుపద్యం - కామేశ్వరరావు గారిని ఈ పద్యం గురించి చాలాసార్లు అడగాలనుకుని మర్చిపోయాను.

- ఈ పద్యం అల్లసాని పెద్దన గారి మనుచరిత్రలోనిది. నాకు ఈ మధ్యనే పాతపుస్తకాల దుకాణంలో వావిళ్ళ వారి మనుచరిత్రము, రాఘవపాండవీయము దొరికాయి. ఈ రోజు మనుచరిత్రం సౌరభాన్ని ఆస్వాదించాలని, (ఆఘ్రాణించాలని కూడా) మనసుపుట్టి ఓ పేజీ తెరవగానే చప్పున ఈ పద్యం కనిపించింది. 

ఆరవ ఆశ్వాసంలో, స్వారోచిషునికి హరి ప్రత్యక్షమయితే ఆయనను స్వారోచిషుడీ విధంగా పొగడుతాడు.

జయజయ దానవదారణకారణశార్ఞ్గరథాంగగధాసిధరా

జయజయ చంద్రదినేంద్రశతాయుతసాంద్రశరీరమహఃప్రసరా

జయజయ తామరసోదరసోదరచారుపదోజ్ఝితగాంగఝరా

జయజయ కేశవకేశినిషూదన శౌరి హరీ దురితాపహరా

అర్థం :

దానవ = అసురుల

దారణకారణ = భేదమునకు హేతువులైన

శార్ఞ్గ, రథాంగ, గదా, అసి, ధరా = విల్లు, చక్రము, గద, ఖడ్గము తాల్చినవాడా

జయజయ

చంద్ర దినేంద్ర శతాయుత, సాంద్ర శరీరమహః ప్రసరా = చందురుల, ఆదిత్యుల, పదిలక్షలయొక్క విస్తారమైన శరీరకాంతినిపోలిన శరీరకాంతి కల్గినవాడా

జయజయ

తామరసోదర = పద్మాంతర్భాగమైన కెంపుకు

సోదర = సమానమైన

చారు = మనోహరమైన

పద ఉజ్ఝిత = పాదములనుండి వదలబడిన

గాంగఝరా = గంగానదీప్రవాహము కలిగినవాడా

జయజయ

కేశవ = మంచికేశములు కలిగినవాడు/బ్రహ్మరుద్రులకు పుట్టుక అయినవాడు అని రెండర్థాలుట (శోభానాః కేశాః యస్య సః, కశ్చ, ఈశశ్చ కేశౌ, తావస్మిన్ స్తః ఇతి కేశవః)

కేశినిషూదన = కేశి అనే రాక్షసుని చంపిన

శౌరి = శూరవంశోద్భవుడా

హరీ = హరీ

దురితాపహరా = వృజినములణఁచి వేయువాడా

జయజయ.

ఈ పద్యంలో మరో చక్కటి విశేషముంది. ఇది "కవిరాజవిరాజితము" అన్న ఛందస్సు. ఈ ఛందస్సులో ప్రత్యేకత మొదట నగణం తో మొదలై, ఆ తర్వాత 6 జ గణాలు ( లఘువు, గురువు, లఘువు), చివర్లో వ గణం తాలూకు దీర్ఘం తో ముగుస్తుంది. ఇదో అద్భుత లయ. ఎంత చక్కనిదంటే - మా చిన్నారి మొన్నామధ్య - విశ్వనాథ్ సినిమా, సప్తపది లో ఇదే ఛందస్సులో ఓ పాటని చూస్తూ (వింటూ), పాట ముగిసిన తర్వాత ఆ పాట తాలూకు మకుటాన్ని వచ్చీరాకుండా పాడుకుంది. ఆ పాట/స్తోత్రం ఊహించారా?

అయిగిరి నందిని నందిత మేదిని విశ్వవినోదిని నందినుతే

సురవర వంద్య విరోధిని వాహిని విష్ణువిలాసిని జిష్ణునుతే

భగవతి హేసితి కంఠకుటుంబిని భూరికుటుంబిని భూరికృతే

జయజయహే మహిషాసురమర్దిని రమ్యకపర్దిని శైలసుతే

(ఇప్పుడు "తమ్మి" (సంహిత) కు పై శ్లోకం చివరిపాదం వచ్చేసింది. ) ఈ ఛందస్సు కాస్త అరుదైనది అనుకుంటున్నాను. ఈ ఛందస్సులో ఏ కవులు వ్రాశారో తెలియకుండా ఉంది. మనుచరిత్రలో మాత్రం రెండు సందర్భాలలో ఈ ఛందస్సు ఉపయోగించాడు కవి.

ఈ రోజు నిదురకు ముందు చక్కటి అనుభూతి. తెలుగు సాహిత్యంలో నాకు చాలా ఇష్టమైన కవి అల్లసాని పెద్దన. (అనేక విధాలుగా ;-)) ఆయన పద్యమే నేను చాలాకాలంగా వెతుకుతున్నదని తెలియటమూ, నాకు నచ్చిన ఛందస్సులో ఉందని తెలియటమూ (ఈ పద్యం ఈ ఛందస్సులోనిదని ఊహించలేదు. పుస్తకం చూసిన తర్వాతే తెలిసింది) ....చాలా బావుంది.

ఈ ఛందస్సు గురించి, ఇతరకవుల ప్రయోగాలను ఎవరైనా తెలిపితే చాలా బావుంటుంది.

ఖేలా - ఈ మధ్యకాలంలో నేను చూసిన Best Movie

The weakest relation among all human relations is, Wife-Husband relation. - OSho

భార్యాభర్తల సంబంధం గురించి వేల యేళ్ళుగా ఎంతోమంది ఎన్నో రకాలుగా చెప్పినా, కొత్తగా చెప్పడానికి ఏదో మూల ఎంతో కొంత మిగిలిపోతూనే ఉంటుంది. భార్యాభర్తల సంబంధంలోని భిన్నత్వాన్ని, ఒకరికొకరిమధ్య అవగాహనారాహిత్యాన్ని హృద్యంగా ఆవిష్కరించిన చిత్రం రితుపర్ణఘోష్ దర్శకత్వం వహించిన ఖేలా.

రాజు భౌమిక్ ఓ సృజనాత్మక దర్శకుడు. అతడికి తన వృత్తే ప్రాణం, ఊపిరి, శ్వాస అన్నీనూ. తన సృజనాత్మకతకు భంగమని పిల్లలు కూడా వద్దనుకునే రకం. అతని భార్య షీలా ఓ సాధారణ గృహిణి. ఆమెకు తన సంసారం, భర్త అనురాగం, భర్త తనమీద అభిమానం చూపాలన్న ఆశ తప్ప మరొకవిషయం పట్టదు. వీరిద్దరి ఆరేళ్ళ కాపురం సాగిన తర్వాత, షీలా అతణ్ణి విడిచి వెళ్ళిపోతుంది.

రాజు భౌమిక్ తర్వాత తీయబోయే సినిమా రబీంద్రనాథ్ ఠాగోర్ వ్రాసిన ఒకానొక నవలిక కు సినిమా రూపమైన "నాలోక్". అందులో బాల బుద్ధుని పాత్రధారికి సరిపోయే పిల్లవాడికోసం తను వెతుకుతుంటాడు. ఓ పట్టాన అతడికి ఎవరూ నచ్చరు. ఓ రోజు నిర్మాత, తను ఆఫీసులో ఉండగా రోడ్డు మీద పానీపూరీ తింటున్న ఇద్దరు స్కూలు కుర్రాళ్ళను చూస్తాడు. అందులో ఒకబ్బాయిని నాలోక్ పాత్రకు నిశ్చయించి, వెంటనే ఆ అబ్బాయిల దగ్గరకు వెళతాడు. ఆ పిల్లవాడికి తనను సినిమా దర్శకుడిగా పరిచయం చేసుకుంటాడు. ఆ అబ్బాయితో బాటు వాళ్ళింటికి వెళ్ళి వాళ్ళ అమ్మానాన్నతో తన చిత్రంలో అబ్బాయిని రెణ్ణెళ్ళు నటింపజేయమని అభ్యర్థిస్తాడు. పిల్లవాడి చదువు పాడవుతుందని వారు ఒప్పుకోరు.

తర్వాతరోజు ఆఫీసులో ఉండగా రాజుకు ఆ అబ్బాయి, అభిరూప్ నుండి ఫోనొస్తుంది. తనను కిడ్నాప్ చేయమని ఆ అబ్బాయి రాజుకు సలహా ఇస్తాడు. రాజు ఆ సలహా ఆచరణలో పెడతాడు. ఈ కిడ్నాప్ నాటకం యూనిట్ లో మరెవరికీ తెలియదు. సినిమా షూటింగు మొదలవుతుంది. పిల్లవాడి బాధ్యత మొత్తం రాజుమీద పడుతుంది.

యూనిట్ లో అప్పుడే కాలేజీ చదువు ముగించిన ఓ అమ్మాయి డ్రెస్ డిజైనరుగా పనిచేస్తుంటుంది. ఆమెకు మొదటి సినిమా ఇది. ఆ అమ్మాయి అభిరూప్ ను చూసుకుంటూ, అల్లరి చేసినప్పుడు సముదాయిస్తూ ఉంటుంది. ఆమెకు, పిల్లవాడికి, రాజుకు అనుబంధం బలపడుతూంటుంది.

అభిరూప్ కు మొదటి రోజు షూటింగ్ లో గుండు కొట్టించగానే ఆ అబ్బాయి ఏడ్చి, మొండితనం చూపించి నానాహంగామా చేస్తాడు. ఇలా గుండు పాత్ర అయితే తను సినిమా ఒప్పుకుని ఉండేవాణ్ణి కాదంటాడు. అతణ్ణి ఎలానో చాక్లెట్లవీ ఇచ్చి బుజ్జగిస్తారు.

ఇక్కడ అభిరూప్ తల్లిదండ్రులు పోలీస్ కంప్లైంట్ ఇస్తారు. పోలీసులు సినిమా షూటింగ్ ను ట్రేస్ చేయడానికి మొదలెడతారు. వారికి దొరక్కుండా లొకేషన్ లు మారుస్తూ షూటింగు నడుపుతుంటాడు రాజు.

కొన్ని రోజులకు నిర్మాతకు కిడ్నాప్ విషయం తెలుస్తుంది. ఆ పిల్లవాణ్ణి తల్లిదండ్రులకు అప్పగించి ఇక షూటింగ్ చాలిద్దామంటాడతను. రాజు ఎలాగోలా బతిమాలి, బామాలి మరో రెండు రోజులు షూటింగ్ కొనసాగేలా చూస్తాడు.

ఇలా ఆ అబ్బాయితో రెణ్ణెళ్ళ అనుబంధం రాజుభౌమిక్ వ్యక్తిగత జీవితంలో ఏ మార్పు తీసుకు వచ్చింది? భార్యపట్ల తన దృక్పథం ఎలా మారింది అన్నది కథ.

ఈ సినిమాలో చెప్పుకోవలసినది కాస్టింగ్. రాజుభౌమిక్ పాత్రలో ప్రసేన్ జిత్ అనే బెంగాలీ నటుడు, షీలగా మనిషా కొయిరాలా, డ్రెస్ డిజైనర్ గా రైమాసేన్, పిల్లవాడిగా ఆకాష్ నీల్ ముఖర్జీ అనే అబ్బాయి చాలా సహజంగా నటించారు. రైమాసేన్ నటన ఒక revelation. పిల్లవాని పాత్ర - తారే జమీన్ పర్ లో పిల్లవాడి నటనను గుర్తు తెప్పిస్తుంది.

తర్వాత చెప్పుకోవలసింది స్క్రీన్ ప్లే, ఎడిటింగు. ఒక్క అనవసర సన్నివేశం కూడా లేని సినిమా ఇది. రాజు, షీలల మధ్య వచ్చే సన్నివేశాలు - షూటింగ్ మధ్యమధ్యలో రాజు భార్య గురించి ఆలోచిస్తూండగా ఫ్లాష్బ్యాక్ రూపంలో వస్తూ ఉంటాయి. ఇవన్నీ మనిళ్ళలో జరిగే మామూలు సన్నివేశాల్లా ఉంటాయి.

ఇక ఫోటోగ్రఫీ - చాలా హుందాగా ఉంది. అప్పర్ మిడిల్ క్లాస్ ఇల్లయినా, డార్జీలింగ్ హిల్ స్టేషనయినా చాలా చక్కగా ఉంది. అనవసర అర్భాటాలు లేవు.

పాటలు మరీ అద్భుతంగా లేవు కానీ బావున్నాయి.

************************************************************

ఈ మధ్య కాలంలో ఇంతటి హృద్యమైన సినిమా నేను చూడలేదు. బహుశా ఈ దశాబ్దంలో నేను చూసిన అందమైన సినిమా ఇదేనేమో. ఈ సినిమాలో చిట్టచివరి సన్నివేశం - బహుశా రితుపర్ణఘోష్ తప్ప ఇంకెవరూ ఆ సన్నివేశాన్ని తీయలేరు!

మీగొట్టం (youtube) లంకె ఇది 

Eagle వారి DVD కూడా దొరుకుతోంది.

Adventures of రేవంతో సాన్

2001. భాగ్యనగరంలో ఉద్యోగం వెలగబెట్టే రోజులవి. కంపనీ వారు ఓ శిక్షణా సంస్థలో నాకూ, ఇంకా కొంతమందికి జపనీసు భాష తేరగా నేర్పించడానికి నిర్ణయించారు. పని చెయ్యడానికి మనకు బరువు కానీ, ఇలాంటివి నేర్చుకోమంటే అనిష్టం ఎక్కడుంటుంది? క్లాసులో చేరాను. చేరిన రోజే పరిచయమయాడు రేవంతో సాన్. తనో చిన్న సాఫ్టువేరు సంస్థలో గానుగెద్దు పనిచేసేవాడు.

రేవంత్ - అందగాడు,పొట్టివాడు, అయితేనేం గట్టివాడు. నేనేమో మాటలపొదుపరిని, అమ్మాయిలను చూస్తే బిగుసుకు పోయే వాణ్ణీ అయితే తను మాత్రం మంచి మాటకారి, అమ్మాయిలతో అయితే చెప్పనక్కరలేదు. బైకు బాగా నడిపేవాడు, కాళ్ళు అందక పోయినా. నా లైఫులో నాతో విభేదించేవాళ్ళూ, నా స్వభావానికి విరుద్ధంగా ఉండేవాళ్లే నాకు బాగా ఫ్రెండ్స్ అయ్యారు ఇప్పటి వరకు. రేవంత్ కూడా అంతే, నాతో పరిచయమైన కొన్ని రోజుల్లోనే తను నాకు బాగా క్లోజయ్యాడు.

జపనీసు నేర్పడానికి ఇద్దరు అమ్మాయిలు వచ్చేవాళ్ళు మాకు. వాళ్ళ పేర్లు - కవోరి. సతోమి. వారిద్దరిలో కవోరి మెఱుపు తీగ. కవోరి జపాను అమ్మాయిల్లా కాక, కూసింత ఇండియనులా కనిపించేది.ఓ సంక్రాంతి రోజు లంగా ఓణీ కట్టుకుంటే చూసే భాగ్యమూ కలిగించింది తనో సారి.

సతోమి మట్టుకు జపాన్ బొమ్మ. చిట్టి కళ్ళు, చట్టి ముక్కు, వగైరా వగైరా...సతోమి పొద్దున తరగతులకు వస్తే, కవోరి సాయంత్రం వచ్చేది. నేను, రేవంత్ పొద్దున తరగతులకు వెళ్ళేవాళ్ళం. అక్కడ చేరిన అందరిలోకి జపనీసుమీద శ్రద్ధ నాకే ఎక్కువగా ఉండేది కాబట్టి సతోమి నాతో కాస్త బాగా మాట్లాడేది.

ఇలా ఉండగా, రేవంతో సాన్ తను సాయంత్రం తరగతులకు మార్పించుకున్నాడు. ఎందుకని నాకు అర్థం కాలేదు. కానీ, కొన్ని రోజులకు నేనూ సాయంత్రం తరగతులకు వెళ్ళసాగాను. ఓ రోజు క్లాసు ముగిసిన తర్వాత కవోరి, రేవంతో నవ్వుకుంటూ ఏదో మాట్లాడ్డం గమనించాను.తర్వాత ఆదివారం మా రూములో మాట్లాడుకుంటూ ఉన్న సందర్భంలో రేవంతో సాన్ విషయం చెప్పేడు. తను కవోరిని పేమిత్తున్నాట్ట! ఇంకా గొప్ప విషయం ఏమంటే - ఆమే ఇతణ్ణి కొంచెం కొంచెం ఇష్టపడుతోంది (లేదా రేవంత్ అలా అనుకుంటున్నాడు)! ఇదేదో ఆషామాషీ వ్యవహారం అనుకున్నాను కానీ, అదో సిన్సియరు వ్యవహారమని (లేదా తను సిన్సియరుగా ఫీల్ అవుతున్నాడని) నాకు తొందరగానే తెలిసింది.

జపనీసు గాళ్ళు మహా పిసినిగొట్లు. ఆటోలో ఈ ఇద్దరు అమ్మయిలు ఎక్కడికైనా వెళితే ఇద్దరూ సగం సగం లెక్క తేల్చేసుకోవాల్సిందే. అంచేత రేవంతో సాన్ ఆ అమ్మాయిని బానే ఆకర్షించగలిగాడు, బైకులో షికార్లూ, హోటళ్ళలో బిరియాణీలు తినిపించడాలవీ చేసి.

లైఫు అలా ప్రశాంతంగా గడిచి ఉంటే ఈ టపా రాసే పరిస్థితి ఎందుకు వస్తుంది? విలన్ ఎంట్రీ ఇచ్చాడు. అదే శిక్షణా సంస్థలో ఏ జావాయో వెలగబెట్టటానికి జపాన్నుంచీ దిగాడు. అతనో బండరాముడు. మహా లావుగా, మోటుగా ఉండేవాడు. వాడి ఇంటిపేరు కూడా "యమమోటో". వాడికి ఉన్నది వాపే కాదు, బలుపు కూడా. అంటే - అతనొక ధనవంతులబ్బాయి. అతడి తండ్రి బిజినెస్ మాన్. ఓ పది పదిహేను ఎలక్ట్రానికి గాడ్జెట్లు ఉండేవి అతని దగ్గర.

విలన్ ఎంట్రీతో అక్కడ రెక్టాంగులర్ లవ్ స్టోరీ మొదలయ్యింది.
రేవంతో - కవోరిని పేమిత్తున్నాడు.
బండరాముడు - సతోమిని లైక్ చేస్తున్నాడు. సతోమి, కవోరి ఫ్రెండ్స్ కాబట్టి కవోరిని కూడా భరిస్తున్నాడు.
సతోమి - బండరాముణ్ణి (బండరాముడి గాడ్జెట్స్ ని కూడా) బాగా ఇష్టపడుతోంది.
కవోరి - గాడ్జెట్సా, బైకులో షికార్లా అన్న డైలమాలో ఉంది. బండరాముడు సతోమిని ఇష్టపడ్డంతో కాస్త జెలసీగా ఫీలవుతోంది.

మనవాడు రేవంతో - పార్ట్ టైము దేవదాసు, పార్ట్ టైము లవరూ పాత్రలు శక్తివంచన లేకుండా పోషిస్తున్నాడు. బండాస్ - మధ్యలో ఓ వారం జపాను వెళ్ళి మరిన్ని గాడ్జెట్సు తీసుకొచ్చి తన విలను రోల్లో జీవించేస్తున్నాడు. ఇంతలో.... ఎంచేతో ఏమో బండరాముడికి వాళ్ళ నాన్న దగ్గర్నుండీ కబురందిందో, లేక పరీక్షలొచ్చాయో తెలీదు కానీ ఊరికి వెళ్ళిపోడానికి సన్నద్ధమయాడు. వాణ్ణి విమానాశ్రయంలో డ్రాపు చేయడానికి ఇద్దరమ్మాయిలు వెళ్ళారు. అక్కడ విమానాశ్రయంలో - కవోరికి అంతకుముందే తనకు విమానంలో పరిచయమైన ఫ్రెండు ఒకడు తిరిగి కనిపించాడు. అతడు వాళ్ళ ఊరికి (చెన్నై) కి కవోరిని రమ్మని, తన ఇంటికి, కుటుంబసభ్యులతో (అమ్మ, నాన్న వగైరా) గడపడానికి గెష్టుగా రమ్మని రిక్వెస్టించాడు. ఆ అమ్మాయి ఓ వారాంతం చెన్నైకి వెళ్ళింది. అక్కడ ఆమెకు దురదృష్టవశాత్తూ ఆ అబ్బాయి కనిపించలేదు.

ఇలాంటి ట్విస్టులన్నీ అయిన తర్వాత రేవంతో లవ్ ట్రాకు గాడిని పడింది. కొన్ని రోజులకు తను నాతో అన్నాడు. " కవోరిని నేను పెళ్ళిచేసుకోవాలనుకుంటున్నాను. ఇంట్లో ఎలా చెప్పాలో తెలియట్లేదు." నాకు పక్కలో బాంబుపడినట్లయ్యింది. నేను వాళ్ళింటికి ఒకట్రెండు సార్లు వెళ్ళాను. వాళ్ళ ఇంట్లో వాళ్ళు నామీద ఓ మోస్తరుగా మంచికుర్రాడన్న అభిప్రాయంతో ఉన్నారు. అలాగని ఇప్పుడీ ఇంటర్నేషనల్ సమస్యను డీల్ చెయ్యలేను. తనకు నచ్చజెప్పాను - "ఇలా ఇంటర్నేషనల్ స్థాయిలో సమస్యలు సృష్టించుకోకు. కొన్ని రోజులు ఉంటే ఆ అమ్మాయి వాళ్ళ దేశమెళ్ళిపోతుందని". అతనికి కూడా విషయం అర్థమయ్యింది, కానీ జీర్ణించుకోడానికి ఇబ్బందై సతమతమయ్యాడు.

కవోరి తన దేశానికి తిరిగి వెళ్ళే రోజు తొందర్లోనే వచ్చింది. మా కోర్సు ముగిసింది. (జపనీసు వెలగబెట్టిన అందర్లోకి నేను అధికుణ్ణి). రేవంతో సాన్ కూడా పాసయ్యేడు. తనకు ఆ అమ్మాయి మీద ఇష్టం జపాను మీద ఇష్టంగా మారసాగింది. జపానుకు ఎలాగైనా వెళ్ళాలని కలలుగనేవాడు. నాకు బెంగళూరులో ఇంకో ఉద్యోగం రావడంతో బెంగళూరుకు వచ్చేశాను. రేవంతో బెంగళూరుకు ఒకట్రెండు సార్లు వచ్చి నన్ను కలిసేడు. నాకు జపాను ఆన్సైటు ఛాన్సు వస్తే తననూ ఎలాగైనా లాగమని అడిగేవాడు.

కొన్ని నెలల తర్వాత రేవంతోకు ఓ పెద్ద బహుళజాతి సంస్థలో ఉద్యోగం వచ్చింది. ఆ తర్వాత యేడాదికి పెళ్ళి కుదిరింది. పెళ్ళి కుదరడంతోబాటూ యోకోహామా కు ఆన్సైటు ఛాన్సూ వచ్చింది. చివరి సారి తన కబురు నాకు ఐదేళ్ళ క్రితం తెలిసింది. ఆ తర్వాత నా యాహూ ఐడీ పాతబడి, ఉపయోగించకుండా మూలబడ్డంతో, ఆ తర్వాత తన వివరాలేవీ నాకు తెలియకుండా పోయినయ్. నాకు మట్టుకు ఇంతవరకు జపాను వెళ్ళే యోగం కలుగలేదు!

కథకళి ప్రదర్శన చూసిన రోజు...

"ఒక్క టికెట్టు రెండొందలా?" కథకళి ఆర్టిస్టులా కళ్ళు పెద్దవి చేసి అడిగింది మా శ్రీమతి. నాల్రోజులు సెలవు దొరకడంతో, కేరళకెళ్ళాము నేనూ తనూ, పాపాయీ కలిసి. ఓ సాయంత్రం పూట రిసార్టులో పనేమీ లేకపోవడంతో దగ్గరలో జరిగే కథకళి ప్రదర్శన చూడ్డానికి వచ్చేము. బయట వర్షం కురుస్తోంది.

"పర్లేదులే, చూద్దాం" అన్నాను నేను. నాకూ రెండొందలు ఎక్కువనే అనిపించింది. కానీ ఆమెను వదిలితే బయట వర్షంలో క్రెడిట్ కార్డు తూట్లు పడేలా షాపింగు చేస్తుంది, పైగా ఆమె చేసే షాపింగుకు వర్షంలో ఆమెవెంట అంగరక్షకుడిలా నేను నిలబడి ఛావాలి. అంతకంటే ఈ "కలాపోసన" మేలని నా ఎడమవైపు మెదడు ఘోషించింది.

"సీటు నంబరు 27,28" అన్నాడు టికెట్లిచ్చే యువకుడు. చక్కని ముఖ వర్ఛస్సు ఆ యువకుడిది.

పదడుగుల దూరంలో ఓ స్టేజి, ఓ యాభై ప్లాస్టిక్ కుర్చీలు, పల్చగా జనం. కుర్చీలలో కూర్చున్నాము.

రెండేళ్ళ మా పాప ఇక ప్రశ్నల కార్యక్రమం మొదలెట్టింది.

"రాచ్చతుడు ఏం చేత్తాడు?" (కథకళి ఆర్టిస్టు ముఖం చూసి రాక్షసుడని డిసైడు చేసిందది)

"రాచ్చతుడు కాదమ్మా, దామ"

"దామ ఇప్పుడేం చేత్తాడు?"

"కొంచేం సేపయిన తర్వాత డాన్సు చేస్తాడు"

"ఏ డాన్చు?"

"కథకళి"

"అదేమి"

"దీపం?"

"దీపం ఎందుకు?"

"?"

"నేను దీపం మొక్కుంటా"

"అది మొక్కుకునే దీపం కాదమ్మా"

...

...

...

స్టేజి మీద ఓ దీపం (కలివిళక్కు) వెలిగించారు. ఇద్దరు స్ఫురద్రూపులైన యువకులు కథకళి నృత్యానికి తగినట్టు మేకప్ (చుట్టి - చుట్టి అంటే పురుషపాత్రధారి గడ్డంలా ఉన్న తెల్లటి చక్రం. సామాన్యార్థంలో మేకప్) చేసుకుంటున్నారు. నాట్యంలో ఓ స్త్రీపాత్ర, ఓ పురుషపాత్ర ఉన్నట్టు తెలుస్తూంది.

ముఖానికి మేకప్పు పూర్తవగానే పురుషపాత్రధారి నడుముచుట్టూ ఓ తాడుబిగించి కట్టుకుని, నిలబడ్డాడు.

అతడి నడుముకు బిగించిన తాడు అట్టముక్కలను గుచ్చుతూ, గంపలాగ తాయారు చేశారు. దానిపైకి దుస్తులు తొడిగారు. కాళ్ళకు గజ్జలు, కిరీటం, ఇలా పైపైన ఆహార్యం పూర్తయ్యింది. తెరపైనే ఓ మూలగా ఉన్న గదిలోకెళ్ళి పూర్తిగా తయారయ్యారు.

కాసేపటికి లైట్లవీ ఆర్పి, దీపం వెలుగులో కళాకారులు స్టేజి మీదకు వచ్చారు. తెరపై కళాకారులిద్దరూ వెలిగిపోతున్నారు. వారిని చూసేసరికి, అంతవరకూ ప్రశ్నలతో, స్టేట్ మెంట్లతో ఊపిరి సలుపకుండా చేసిన పాపాయి కూడా నోరు తెరుచుకుని చూడసాగింది. ఇందాక టికెట్లు పంచిన కుర్రాడు మైకు పట్టుకుని, కథకళి గురించి ఆంగ్లంలో క్లుప్తంగా చెప్పేడు.

కథకళి ఆట 17వ శతాబ్దంనుంచి ఉన్నదట. సాహిత్యం, సంగీతం, చిత్రం, నాట్యం, నర్తనం అనే ఐదు అంగాల కలయిక కథకళి. ఈ ఆటను సాధారణంగా దేవాలయాలలో ఆడతారు. సాధారణంగా మహాభారతం, రామాయణం, పురాణాలు మొదలైన గ్రంథాల తాలూకు కథలు లేదా ఆయా గ్రంథాల పాత్రలతో అల్లిన కథలతో కథకళి ఆడటం జరుగుతుంది. కథకళి ఆటలో నర్తించే కళాకారులు పెదవి కదుపరు. కేవలం సైగలతో, హావభావాలతో 24 ముద్రలతో, శరీర కదలికలతో భావాలను ప్రతిఫలింపజేస్తారు. కథకళి తాలూకు పాటలు మణిప్రవాళం (సంస్కృతము, మలయాళమూ కలిసినది) లో ఉంటాయి. ముఖ్యమైన వాయిద్యాలు చండై (తబలా), మద్దాలం,(మద్దెల) ఇలతాళం (భజంత్రీలు), చెంగిల, ఎడక్క (ఘటం కాబోలు) మేము చూసిన ప్రదర్శనలో చండై, ఇలతాళం మాత్రమే ఉపయోగించారు.

మైకులో ఆ యువకుడు కథకళి లో నవరసాల గురించి ఒక్కొక్కటి చెబుతుంటే, యవనికపైన స్త్రీ పాత్రధారి అభినయించి చూపసాగాడు. ఆ తర్వాత 24 ముద్రలు పరిచయం చేశాడు.

తర్వాత ఓ పదిహేను నిముషాలు స్త్రీపాత్రధారి చిన్నబిడ్డను ఎత్తుకున్న తల్లి హావభావాలను అభినయించేడు.

చిన్నబిడ్డను ఎత్తుకున్న తల్లి ముఖంలో మురిపెం,

బిడ్డ అమ్మను గుర్తించి నవ్వితే తల్లి ముఖంలో కనబడే సంతోషం,

బిడ్డ స్పర్శకు తల్లి పులకరింత,

బిడ్డకు స్తన్యం ఇచ్చేప్పుడు తల్లి వదనంలో ప్రశాంతత,

బిడ్డ నిద్రలో నవ్వితే అమ్మ ముఖంలో కనబడే సంబరం, సంభ్రమం,

..

చివరికి బిడ్డ తన అంకంపై ఉచ్చపోస్తే, ఆ ఉచ్చను అలవోకగా విదిలిస్తూ అమ్మ బిడ్డపై చూపే చిరుకోపం

..

అత్యద్భుతంగా, అనన్యసాధ్యంగా అభినయించేడు.

ఆ తర్వాత ఆహ్వానం మూడు విధాలుగా అంటే విన్నపం, ఆజ్ఞ, శాసనం రూపాల్లో అభినయించి ప్రేక్షకులకు ఆహ్వానం పలికాడు. ఆ తర్వాత కథకళి నాట్యప్రదర్శన మొదలైంది. ఆ రోజు నేపథ్య కథ ఇది.

************************************************************

నరకాసురుని దాసి అయిన నక్రతుండి, స్వర్గంలో అప్సరసలను అపహరించుకుని రమ్మని నరకుడు ఆజ్ఞాపిస్తే ఆ కార్యనిమిత్తం స్వర్గానికి వెళుతుంది. అక్కడ ఆమె ఇంద్రసుతుడు జయంతుని చూసి, మోహించి, ఓ అందమైన అమ్మాయిలా మారి, తన పేరు లలిత అని చెప్పుకుంటూ నృత్యగానాదులతో అతణ్ణి సమీపిస్తుంది. 

తను సురకన్యనని, తనను వరించమని జయంతుణ్ణి వేడుకుంటుంది. జయంతుడు, తన గురించి చెప్పుకుని, తన తండ్రి ఆజ్ఞలేనిదే ఏ యువతిని చేపట్టనంటాడు. లలిత వేషంలోని నక్రతుండి విడవక, జయంతుణ్ణి కౌగిలించుకోజూస్తుంది. కృద్ధుడైన జయంతుడు ఆమెను అక్కడనుండి వెళ్ళిపోమని శాసిస్తాడు. నక్రతుండి నిజరూపం ధరించి జయంతుని సమీపిస్తుంది. జయంతుడు నక్రతుండి ముక్కు చెవులు కోసివేస్తే, బాధతో పెనుకేకలు పెడుతూ అక్కడనుండి నక్రతుండి నరకాసురుని దగ్గరకు తిరిగి పరిగెడుతుంది. జయంతుడు తన తండ్రి వద్దకు జరిగిన విహయాలు చెప్పడానికై నిష్క్రమిస్తాడు.

************************************************************

ఓ గంటన్నరసేపు జరిగిన నాట్యం - కేవలం ఇద్దరు పాత్రలతో, ఓ పాటగాడు, ఒకేఒక్క తబలా వాయిద్యంతో

రక్తికట్టించడంలో వారు కృతకృత్యులయ్యేరు. చివర్లో నక్రతుండి ముక్కు చెవులు కోసేప్పుడు స్త్రీపాత్రధారి

హావభావాలు, ఆర్తనాదాలు (భీభత్స రసం) గగుర్పొడిచేలా ఉన్నాయి. మాకు భాష అర్థంకాకపోయినా, అభినయంలోని భావం మాత్రం స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. ఇటువైపు మా పాపాయి బొటనవ్రేలు నోట్లో పెట్టుకుని

చూస్తోంది. మొదట్లో శృంగారం ఎంత చక్కగా అభినయించాడో, చివర్లో భీభత్సం కూడా అంతే చక్కగా అభినయించేడు. పురుషపాత్రధారి వీరత్వం, రౌద్రం కూడా తీసిపోలేదు. నాటకం ముగియగానే అక్కడ ఉన్న ప్రేక్షకుల (కేవలం 26 మంది మాత్రమే) కరతాళధ్వనులతో మారుమోగింది, ప్రదర్శనశాల.

చివర్లో ఆ కళాకారులతో ఫోటోలు దిగడం చక్కటి ముక్తాయింపు. స్త్రీపాత్రధారి పేరు మహేష్ అట. కళాకారులిద్దరినీ మనఃస్ఫూర్తిగా అభినందించేను, అభినందనలు స్వీకరించినట్టు వారి ముఖంలో భావాలు స్పష్టంగా తెలిపాయి.

************************************************************

"ఈ షోకు రెండొందలు తక్కువే" - మా శ్రీమతి వస్తూవస్తూ చెప్పిన మాట.

************************************************************

కథకళి గురించి ఆసక్తికరమైన సమాచారం ఇక్కడ.

************************************************************

పద్యరచన for dummies

ఈ టపా వ్రాయడానికి నాకున్న అర్హత - అనేకమంది ప్రోత్సాహం, ప్రోద్బలం వల్ల నేర్చుకున్న కాసిన్ని ముక్కలు, నా దిక్కుమాలిన ప్రయోగాలున్నూ. నేను ఏ విధమైన కవిని, పండితుణ్ణీ కానని నాకు తెలుసు. మీకు ఇదివరకే పద్యాలు వ్రాసిన అనుభవం ఉంటే ఈ టపాలో సొల్లును పట్టించుకోకండి. ఇక విషయంలోకి.

దాదాపు ఒకటిన్నర యేళ్ళ క్రితం. ఆంధ్రామృతం బ్లాగు నిర్వాహకులు చింతా రామకృష్ణారావు గారోమాట అన్నారు. "వచనం వ్రాయడం కన్నా, పద్యం వ్రాయడం సుళువు. బస్సు నడపడం కన్నా రైలు నడపడం సులువు. నియమాలను పాటిస్తూ వెళితే మిగిలిన సంగతి పద్యమే చూసుకుంటుంది అని. అప్పుడాయన మాట నమ్మశక్యం కాలేదు. అయితే ఇప్పుడిప్పుడు అర్థమవుతుంది.

పద్యరచనలో మెళకువలు, నియమాలు నేర్పడానికి జాలంలో శంకరయ్య గారు, రామకృష్ణారావు గారు, ఆచార్య ఫణీంద్ర గారు, కామేశ్వర రావు గారు, టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య గారు వంటి వారు ఇదివరకే ఉన్నారు. కొన్ని చక్కటి వ్యాసాలు అందం బ్లాగులో రాకేశ్వరరావుగారు వ్రాశారు. ఉపజాతి పద్యాల గురించి పొద్దులో రాఘవగారు చక్కగా వివరించారు. వీటికి తోడు నా అనుభవాలు ఎవరికైనా ఉపయోగపడవచ్చునని ఈ టపా వ్రాస్తున్నాను. ఇందులో కాస్త స్వోత్కర్ష ధ్వనించవచ్చు. అలాగే ఈ చెప్పబోయే విషయాలు సూచనల్లా ధ్వనించినా, నిజానికి అవి నేను అనుకరించిన పద్ధతులు.

మొదట కావలసిన దినుసులు 3.

౧. వ్రాయాలన్న తపన
౨. నియమాలు తెలుసుకోవడం
౩. మంచి గురువు/సలహాలు చెప్పగల వారిని ఎన్నుకోవడం.

రెండవ విషయం - జాలంలో దొరుకుతుంది. అయితే విషయం మీకర్థం అవడం కోసం ఓ పుస్తకంలో మీకు అర్థమయే విధంగా వ్రాసుకోండి. ఈ నియమాలను చూసి భయపడవద్దు, చికాకు పడవద్దు. తప్పులు చేయడానికి జంకవద్దు. ఇంకా వీలయితే మొదట ఓ మాట అనుకుని, దానిని ఛందోబద్ధం చేయడానికి ప్రయత్నించండి.

ఉదా: కాకిపిల్ల కాకికి ముద్దు.

ఇది ఆటవెలదికి దగ్గరగా ఉంది. ఓ గణం (మూడవ గణం), చివరి గణంలో ఓ అక్షరం మాత్రమే లోపం. ఆ మార్పు కాస్తా చేసేద్దాం.

కాకిపిల్ల తల్లికాకికి ముద్దొకొ!

అంతే - ఓ పాదం తయారు!

అత్త లేని కోడలుత్తమురాలు! ఈ వాక్యాన్ని ఒకే ఒక్క చిన్న మార్పుతో ఆటవెలది పాదంగా మార్చవచ్చు. మీకు తెలుసా?

మీకు వ్రాయాలన్న ’తపన’ ఉంటే అదే మీచేత వ్రాయిస్తుంది. నిజం. కానీ మనకు ఈ నియమాలు అవీ చూస్తే చికాకు. ఈ చికాకు, పరాకు పోవాలంటే మీకు ఇష్టమైన విషయంలో మంచి పద్యాలు, వీలయితే చిన్నచిన్న పద్యాలు, తేటగీతి, ఆటవెలది, కందం వీటిలో వ్రాసినవి చదవండి. ఉదాహరణకు - ఓ చక్కని అమ్మాయి ఉంది. ఆ అమ్మాయి అందం ఎలా ఉందంటే -

నువ్వుపువ్వు నవ్వు జవ్వని నాసిక
చివురుసవురు జవురు నువిదమోవి
మబ్బునుబ్బుగెబ్బు బిబ్బోకవతివేణి
జగమెఱుంగు దాని జగమెఱుంగు.

ఈ పద్యంలో చిన్నచిన్న పదాలలో అమ్మాయి ముక్కును, పెదవిని, జడను వర్ణించడం చూస్తే ఓ మారు ఆహా అనిపిస్తుంది. (ఈ పద్యం నేను పదవ తరగతిలో ఓ లైబ్రరీలో చదివి భట్టీయం వేశాను. ఈ మధ్యనే ఇది చేమకూరవెంకటకవి విజయవిలాసం లోనిదని తెలిసింది)

అలాగే మీకు పదాలతో కవులు ఎలా ఆడుకుంటారు! ఈ విషయం మురిపెంగా అనిపిస్తే ఈ క్రింది పద్యం స్ఫూర్తినివ్వచ్చు.

ఎందుండి ఎందు బోవుచు
ఇందలి కేతెంచినార లిప్పుడు? విద్వ
ద్వందిత! నేడు కదామ
న్మందిరము ధన్యంబయ్యె మాన్యుడ నైతిన్!

ఈ పద్యం మనుచరిత్రలోనిది. ఇలాంటివి అనేకం దొరుకుతాయి. చదువుతూ ఉండండి. ఇంకా సులువుగా , సమస్యాపూరణలు శంకరయ్యగారి బ్లాగులో ప్రతిదినం ఉంటున్నాయి. వాటిని చదవండి.

ఒక్కోసారి, మన కోపాన్ని కూడా ’తపన’ కింద మార్చుకోవచ్చు. ఉదా: నాకు ’ఫలానా’ కామేశ్వర రావు గారంటే కోపం. ఆయనలా పద్యాలు రాయలేకపోతున్నానని ఉక్రోషం. ఆయన బ్లాగు హిట్లను చూసి కుళ్ళు, వగైరా. ఇప్పుడు ఆ ’స్ఫూర్తి’ తో ఎలాగో కష్టపడి

’మర్రిచెట్టు కలదు మహిలోన ఒకచోట

మర్రిచెట్టుకొక్క తొర్ర కలదు’ - అని గరికపాటి వారు వెక్కిరించిన రీతిలో ఓ పద్యం వ్రాసాను. పైగా ఈ పద్యం తప్పొప్పులు చూడమని ఆయన్నే అడుగుతాను! నా ప్రతీకారం, ఆకాంక్ష రెండూ తీరతాయి! పైగా ఆయన్ను ఇలాంటి పద్యాలతో కాల్చుకు తినదం అన్న పురుషార్థమూ దక్కె.చూశారా, ద్వేష బ్లాగు రాయడం కంటే ద్వేషపద్యం వల్ల ఎన్ని అడ్వాంటేజులో!

నేర్చుకోవాలన్న ’తపన’- చాలా పనులు చేయిస్తుంది. ఈ విషయం స్వయంగా అనుభవిస్తేనే తెలుస్తుంది. అంచేత పైన విషయాలు వ్రాశాను.

ఇక గురువు. ఈ విషయంలో చాదస్తం అనుకున్నా పర్లేదు చెప్పాలి. ఒక్కోసారి మంచి గురువు, మీ చేత అద్భుతాలు చేయిస్తాడు, నిజానికి తనేమీ చేయకుండానే. అయితే దీనికి ప్రేమతో కూడిన ఓ బలమైన అభిమానం, నమ్మకం ముఖ్యం. ఈ విషయాలు quantitative కాదు కాబట్టి నిరూపించడం సాధ్యం కాదు. కానీ నా జీవితంలో చాలా సార్లు నాకు ఈ అనుభవం ఎదురయ్యింది. ఈ విషయం మిమ్మల్ని మీరు అడిగి తెలుసుకోవలసిందే. 

దినుసులు సమకూరాయి.

ఇక మొదలెట్టటం ఎలా? ఇదో భయంకరమైన భూతం. కానీ భూతాన్ని ఎదుర్కోవాలంటే రాకుమారుడు లేదా షాడో లాంటి వీరుడు మొదట దాని వీక్నెస్ ఎక్కడుందో చూస్తాడు. అంటే సమస్యను కుదింపజేయడానికి చూస్తాడు. మనమూ అదే చేస్తే పోలా? ఎలానో క్రమంగా చూద్దాం.

౧. మొదట ఆటవెలది/తేటగీతి పద్యాలు సులువు. వాటితో మొదలెట్టటం మంచిది.
౨. ఏ పద్యం మనకు సులువు? ఇది వ్యక్తులను బట్టి ఉంటుంది. ఒకరికి వర్ణన ఇష్టమైతే ఒకరికి సమస్యాపూరణ ఇష్టం.

సమస్యాపూరణ అనుకోండి. సమస్యాపూరణ చివరిపాదం అయితే అంతకు ముందు ఓ పాదం మాత్రమే వ్రాయండి. ఆ తర్వాత వీలున్నప్పుడు మిగిలిన పాదాలు వ్రాయండి. కుదరకపోతే మీ ప్రయత్నాలు వివరించి గురువులను శరణు వేడండి. వారే మార్గం చూపిస్తారు.

వర్ణన అయితే ఏ పాదానికి ఆ పాదం విడిగా వ్రాసేసుకోడానికి పూనుకోండి. ఉదాహరణకు - పద్యం గురించే రాయాలనుకోండి. ఇలా మొదలెట్టవచ్చు. ఆటవెలది ఎంచుకుందామా?

ఆ.వె:

పద్యము మనసుకును హృద్యముగాఁ దోచు
పద్యము సుమలలిత పద శుభదము
...
...

మిగిలిన రెండు పాదాలు అవే మాటలలో పూరించి ప్రయత్నించి చూడవచ్చు.

అబ్బే! పై పద్యం "నాకొక బుల్లి చెల్లి" ని గ్రాంథికంగా చెప్పినట్టు ఉంది అని మీరనుకోవచ్చు. కానీ "కాకిపిల్ల కాకికి ముద్దు". ఇలా జనులమీద experiment చేస్తేనే మనకు వస్తుంది.

ఇంకాస్త సులువు పద్ధతుంది, అయితే కాస్త తెలివి, ట్రిక్సు కావాలి. ఇదివరకు ప్రముఖ కవులెవరైనా వ్రాసిన టెంప్లేటును వాడుకుని మీరు అందులో సబ్జెక్టు, కొన్ని పదాలు మార్చి, మీ పద్యంలా భ్రమింపజేయవచ్చు. ఇదొక ట్రికీ కళ. అలవడితే మాత్రం భలే రంజుగా ఉంటుంది. మీ ఎదుట ఇతరులు ’అసలు’విషయం తెలుసుకోలేక మీ పద్యాలను ’ఆహా, ఓహో’ అంటూంటే, భలేగా ఉంటుంది. (నేనిలా బోల్డన్ని రాశాను. :-))

ఉదాహరణకు చాటువుల్లో తిరుపతి కొండమీద ఒకాయన సీసం వ్రాశారు. ప్రతి పాదాంతంలో "కొండ" అని వస్తుంది. నేను అలాగే ప్రతి పాదం చివర్లో "నగరి" అని వాడుకుని పద్యం ప్రయత్నించి సఫలమయ్యాను.

ఇలా తేటగీతులు, ఆటవెలదులు, బ్లాగు జనులమీద ప్రయోగిస్తూ వెళ్ళండి. మధ్యమధ్యలో మన గురువులను సాధ్యమైనంత విసిగిస్తూ ఉందండి. ఇంకా మీ బ్లాగు ఉంది కదా, అక్కడ ఫోటొ, కింద ఓ పద్యం, బాలకృష్ణ, విజయకాంత్ లాంటివారి మీద పద్యాలు, వీలైతే సమస్యా పూరణలు, మీ పాపాయి/బాబు బోసినవ్వు మీద ఓ మాట, ఇంకొన్ని సలహాలు క్రింద.

* ఇతరుల పద్యాలు తీసుకుని, వాటిలో పదాలు మాత్రం మార్చి మీరో పద్యం వ్రాయండి.
* యతి కిట్టించదం కోసం బ్రౌణ్యగ్రంథం వెతకండి. ఉదా: ఇది వరకు పద్యం మీద పద్యం ఉంది కదా. మీకో ఆలోచనొచ్చింది."పద్యము వలన మది ........" తర్వాత రావట్లేదు. ఇప్పుడు -
యతి స్థానంలో "ప", "పం", "పా", "పై", "పౌ", "వ", "వా","వౌ","వై" - వీటితో మొదలయే పదాలు వెతకండి. ఏదో ఓ పదం దొరక్కపోదు!
* వేటూరి పాట, మీకిష్టమైన దాన్ని తేటగీతి/ఆటవెలదిగా మార్చండి. (ఇది నేను చేశానోసారి. మరో ప్రముఖులు కూడా చేశారు.:-))
* మీ దైనందిన జీవితంలో మాటలని పద్యాలుగా మార్చండి. (ఇది చాలా ప్రావీణ్యతనిస్తుంది. నిజం)
* మీరో పద్యపాదం వ్రాశారు. అది చూసి, మీకే "ఏంట్రా ఇది" అనిపించిందనుకోండి. ఫీల్ అవద్దు. కాస్త ఆలోచించి, కుదిరిన చోట్ల అరసున్న పెట్టండి. పద్యానికి హుందాతనం వస్తుంది. నిజమ్.
* చివరిగా - కొంచెం వ్యక్తిత్వ వికాసం టచ్ లో - మీ రచనలను మీరు గర్వంగా ఫీల్ కండి. ఇతరులూ వాటి గురించి అలానే అనుకుంటారు.

వర్ణాల నుండి ధ్వని దిశగా..

(క్రితం టపా తరువాయి)

వర్ణాలు ముఖావయవాలల్లో పుడతాయనిన్నీ, వాటిని పుట్టించడానికి - ప్రయత్నం అవసరమనిన్నీ, స్థానమూ ప్రయత్నమూ రెండూ ఒకేలా ఉంటే సవర్ణాలనిన్నీ అర్థం చేసుకున్నాం.

అభ్యంతర ప్రయత్నం గురించి మరో సారి చెప్పుకుని, సందులనుండి రహదారికొద్దాం.

ఉదాహరణకు "త" వర్గం తీసుకుందాం. త వర్గం అంటే త,థ,ద,ధ మరియు న - వీటికన్నిటికీకి స్థానం దంతము. నాలుక కొస దంతాల వెనుక భాగాన్ని స్పృశించడమనే అభ్యంతర ప్రయత్నం ద్వారా ఈ వర్ణాలను పుట్టించవచ్చు.ఇవి సవర్ణాలు.

ఇప్పుడో అనాలజీ.

ఓ తబలా ఉందనుకుందాం. ఆ తబలా మధ్య స్థానంలో (వృత్తం గీసి ఉన్నచోట), ఒకే బలం (ప్రయత్నం) తో ఎన్ని సార్లు కొట్టినా ఒకే ధ్వని వినిపిస్తుంది.

సైకిలు బెల్లును ఎన్ని సార్లు మోగించినా ఒకేరకంగానే మోగుతుంది.

నాలుక కొసతో దంతాల వెనుక భాగాన్ని స్పృష్టము అనే అభ్యంతర ప్రయత్నంతో ప్రేరేపించినపుడు ఒకే ధ్వని రావాలి కానీ "త", "థ", "ద", "ధ", "న" అన్న ఐదు భిన్న ధ్వనులెలా వస్తున్నాయి? ఈ ఐదింటికీ స్థానం, అభ్యంతర ప్రయత్నం ఒకటే అయితే, భిన్నంగా ఎందుకు ధ్వనిస్తున్నాయి?

దీనికి కారణం మొదట సైకిలు బెల్లు అనాలజీతోనే సాధిద్దాం. బెల్లు కొట్టేప్పుడు మరోచేతితో బెల్లు పట్టుకున్నారనుకోండి, అప్పుడు "ట్రింగ్", "ట్రింగ్" బదులు "ట్రిక్", "ట్రిక్" మంటుంది కదా. అలాగే బెల్లుపై ఓ పల్చటి తడిగుడ్డ కట్టినప్పుడు, లేదా బాగా ఎదురుగాలి వీస్తున్నప్పుడు, తబలా లోపల గాలి బదులు నీళ్ళతో నింపినపుడు.....ఇలా రకరకాల బాహ్య కారణాల వల్ల ధ్వని భేదం కలుగుతుంది.

ఇక్కడ వర్ణాల పుట్టుకలో ధ్వని భేదానికి కూడా అదే కారణం. దానిని బాహ్యప్రయత్నం అన్నారు పాణిని మహర్షి. (అయితే వర్ణాల విషయంలో తేడా కాస్త సూక్ష్మంగా ఉంటుంది, తబలా ఉదాహరణలోలా కాకుండా)

ఈ బాహ్యప్రయత్నం అచ్చులకు  3 రకాలు, వ్యంజనాలకు 8 రకాలని (4 జంటలు) సూత్రీకరించారు. అచ్చులని కాసేపు పక్కనెట్టి, హల్లుల బాహ్యప్రయత్నాలను చూద్దాం.

నివారము (బాహ్య అవయవం తెరుచుకొనుట) - సంవారము (మూసుకొనుట)
శ్వాసము - నాదము
అఘోషము - ఘోషము (గంభీరతను బట్టి)
అల్పప్రాణము - మహాప్రాణము (ప్రాణవాయువు వినిమయం బట్టి)

ఈ నాలుగు జంటల్లో ఒక్కో జంటనుండి ఒక్కో అంశము - అనగా ఓ వర్ణానికి నాలుగు బాహ్యప్రయత్నాలు ఉంటాయి. అంటే

"త" కు నివారము, శ్వాసము, అఘోషము, అల్పప్రాణము - అన్న నాలుగు బాహ్యప్రయత్నాలు, స్పృష్టము అనే అభ్యంతర ప్రయత్నము, దంతము అనే స్థానం వద్ద జరుగడం వల్ల సదరు వర్ణం అలా ధ్వనిస్తోంది.

ఇంకా వివరంగా చెప్పాలంటే -

దంతము వెనుక నాలుక కొస తాకుట వల్లనూ, మరియూ, ఆ తాకు సమయమున ముఖభాగము విడివడి యుండుటయు, శ్వాసమును అధికముగ ప్రయోగించుటచే, గంభీరధ్వని వెలువడకుండుటయు, ప్రాణవాయువు వినిమయము తక్కువగ జరుగుటయు అను చర్యలు ఒకేకాలమున సంభవించుట వలన "త" వర్ణము పుట్టి అవ్విధమున ధ్వనించుచున్నది.

త వర్గంలో మిగిలిన వర్ణాలకు చూద్దామా?

"థ" - సంవారము, నాదము, ఘోషము, మహాప్రాణము
"ద" - సం, నా, ఘో, అ.ప్రా.
"ధ" - సం, నా, ఘో, మ.ప్రా,
"న" - సం, నా, ఘో, అ.ప్రా..

ఇదండీ వర్ణాల నుండి ధ్వని వైపుకి వెళ్ళే దిశ.

ఈ బాహ్యప్రయత్నం తెలుసుకోవడం ఎందుకంటే, వీటి ద్వారా, కొన్ని సంధులకు సూత్రాలు ప్రతిపాదిస్తున్నారు పాణిని. (వాటిని వివరించేంత సీను నాకు లేదు.)

చివరగా అచ్చులకు సంబంధించిన బాహ్య ప్రయత్నాల పేర్లు తెలుసుకుందాం. అవి - ఉదాత్తము, అనుదాత్తము, స్వరితము. - వీటిని గురుముఖతః నేర్వాలి. వేరే మార్గం లేదు.

వేల సంవత్సరాలకు పూర్వం - ఇంత శాస్త్రీయమైన సిద్ధాంతాలు ప్రతిపాదించబడి, వాటి మూలకంగా భాషాశాస్త్రం బ్రహ్మాండమైన రీతిలో అభివృద్ధి చెందటం అనేది ప్రపంచభాషలలో సంస్కృతభాషలో మాత్రమే జరిగి ఉంటుంది.

అందుకేగా అన్నారు, "జనని సంస్కృతంబు సకలభాషలకును" అని.

(ఈ టపా చదివిన తర్వాత ఆసక్తి కలిగితే పొద్దులో వ్యాసం రెండవభాగం కూడా చదవగలరు.)

Disclaimer: ఈ టపా  ఉద్దేశ్యం ఆసక్తి కలిగించటం, నాకు తెలిసిన పరిధిలో విషయాలను పంచుకోవడం మాత్రమే. ఈ విషయాలపై పూర్తిస్థాయి అవగాహన నాకూ లేదు. ఇంకా ఎక్కువ వివరాలకు లఘుసిద్ధాంతకౌముది చూడగలరు.

సవర్ణదీర్ఘ సంధి for dummies!

తెలుగులో మౌలికాంశం ఒకటి తెలీకండానే ఇన్నిరోజులు బతికేశానని నిన్న తెలిసింది. అదీ సంస్కృత వ్యాకరణం చదువుతుంటే. ఈ కథాకమామీషు ఇది.

చిన్నప్పుడెపుడో తెలుగు టీచరమ్మ సవర్ణదీర్ఘసంధి చెబితే ఊకొట్టాం, ఆ సూత్రం నిర్వచనం ఇలా ఉంటుంది.

అ - ఇ - ఉ - ఋ లకు సవర్ణములైన అచ్చులు పరంబగునపుడు ఆ రెండింటికి కలిపి దీర్ఘము ఏకాదేశమగును. (ఈ సూత్రం వికీపీడియాలో కొట్టుకురాబడినది)

బానే ఉంది, సవర్ణాలంటే? దీనివెనుక ఓ పెద్ద కథ. ఆ కథ కోసం సంస్కృతానికెళ్ళాలి.

**********************************************************************************

సూత్రము: తుల్యాస్య ప్రయత్నం సవర్ణమ్. (౧-౧-౯)

స్థానము, (అభ్యంతర) ప్రయత్నము ఈ రెండునూ ఏ వర్ణమునకు మరే వర్ణముతో తుల్యముగా నుండునో అవి రెండును ఒకదానికొకటి సవర్ణములనబడును.

స్థానము: అర్థమును చెప్పాలన్న బుద్ధి మనస్సును చేరుతుంది. ఆ మనస్సు శరీరంలో అగ్నిని (energy) ని ప్రజ్వలింపజేస్తుంది. ఆ అగ్ని వాయువును ప్రేరేపిస్తే, ఆ వాయువు తగిన ముఖావయవానికి తాకడంతో ధ్వని ఉత్పన్నమవుతుంది. ఏయే స్థానంలో వాయువు తాకితే ఏ శబ్దం వస్తుందో ఈ లంకెలో వివరంగా చెప్పారు.

ప్రయత్నం: కేవలం ఆకాంక్ష ఉంటే సరిపోదుగా, ప్రయత్నం కూడా కావాలి. అంటే "ప" అనే అక్షరం పలుకాలంటే రెండు పెదవులు కలువడం, విడివడడం అన్న క్రియాజాతము జరుగాలి. దాన్నే యత్నము అంటారు. అధికమైన యత్నం - ప్రయత్నం. ఇవి రెండు రకాలు. అభ్యంతర ప్రయత్నం, బాహ్య ప్రయత్నం. బాహ్య ప్రయత్నం ప్రసక్తి సవర్ణనిర్ణయంలో లేదు.

అభ్యంతర ప్రయత్నం, స్పృష్టము (పూర్తిగా స్పర్శించుట),ఈషత్ స్పృష్టము (కొంచెము స్పర్శించుట),వివృతము (విడివడుట), ఈషద్వివృతము (కొంచెము విడివడుట), సంవృతము అని ఐదు రకాలు.

స్థానము, ప్రయత్నము రెండూ కలిసిన వర్ణాలే సవర్ణాలు. స్థానమొక్కటీ, లేదా ప్రయత్నమొక్కటీ కలిస్తే లాభం లేదు. ఉదా: "ప", "ఫ" సవర్ణాలు.

**********************************************************************************

ఇప్పుడు మళ్ళీ సంధికొద్దాం.

అ, ఇ, ఉ, ఋ లకు సవర్ణములైన అచ్చులు పరమగుచో - అంటున్నాడు. మనం "అ" ఒక్కటి తీసుకుని సూత్రం ప్రతిక్షేపిద్దాం. "అ" కు సవర్ణాలు వెతకాలి.

"అ" కు సవర్ణం అంటే,

౧. "అ" అనే ధ్వని ఎక్కడ పుడుతుందో, అక్కడే సదరు సవర్ణమూ పుట్టి ఉండాలి.

౨. ఆ ధ్వని పుట్టడానికి జరిగిన ప్రయత్నం సవర్ణానికి కూడా వర్తించాలి.

"అ" అనే ధ్వని కంఠంలో పుడుతుంది. (అకుహ విసర్జనీయానాం కణ్ఠః)

ఇంకా కంఠంలో పుట్టేవి, "అ","ఆ", "హ", "హా", మరియు "క" . వీటిని రెండవ సూత్రంలో ప్రతిక్షేపిద్దాం.

(అంత అవసరం లేదు నిజానికి. ఎందుకంటే, సవర్ణదీర్ఘసంధి అచ్చులకు మాత్రమే అని చెప్పబడియున్నది. కానీ కొంత సరదా కూడా తీర్చుకుందాం.)

ఈ క్రింది పట్టిక చూడుడి.

వర్ణము - అభ్యంతర ప్రయత్నము

అ - వివృతము

ఆ - వివృతము

హ - ఈషద్వివృతము

హా - ఈషద్వివృతము

క - స్పృష్టము

అంటే "హ" కు "అ", "ఆ" లకు అభ్యంతర ప్రయత్నం తేడా ఉంది కాబట్టి, సవర్ణం అనే పొత్తు కుదరదు. అంచేత "అ", కు "అ", "ఆ" మాత్రమే సవర్ణాలు.

ఉదా:

దైత్యారి = దైత్య+అరి

విశ్వాత్మ = విశ్వ + ఆత్మ

చంద్రాస్య = చంద్ర + ఆస్య

ఇలానే మిగిలిన అచ్చులకూ సవర్ణాలు తెలుసుకోవచ్చు.

ఏ ధ్వని ఏ స్థానంలో పుట్టిందో గుర్తుపెట్టుకోడానికో శ్లోకం పాణిని చెప్పారు.

అకుహ విసర్జనీయానాం కణ్ఠః
ఇచుయశానాం తాలుః
ఋటురషాణాం మూర్ధా
ఌతులసానాం దన్తాః
ఉపూప్ధ్మానీయా నామోష్టౌ
ఞ మ ఙ ణ నానాం నాసికాచ
ఏదైతో కణ్ఠతాలుః
ఓదౌతోః కణ్ఠోష్టం
వకారస్య దంతోష్టం
జిహ్వమూలీయస్య జిహ్వమూలమ్
నాసికా2నుస్వరస్య.

ఇక అభ్యంతర ప్రయత్నాలను చూద్దాం

అ, ఇ, ఉ, ఋ, ఌ, ౡ, ఏ, ఓ, ఐ, ఔ - వివృతము

క వర్గము, చ వర్గము, ట వర్గము, త వర్గము, ప వర్గము - స్పృష్టము

య,ర,ల,వ - ఈషత్పృష్టము

శ,ష,స,హ,ః,ం - ఈషద్వివృతము

ఈ సవర్ణ కథలో చివరి ట్విష్టు ఏమంటే - ఋ వర్గము, ఌ వర్గము ఒకదానికొకటి (అంటే "ఋ" కు "ఌ") పై సూత్రం ప్రకారం సవర్ణాలు కాకపోయినప్పటికీ, వీటికి ప్రత్యేక కోటా కింద "ఋ" ను "ఌ" కు సవర్ణంగా చేర్చారుట. ఋ, ఌ లను ప్రయోగించి, సవర్ణదీర్ఘసంధి చేసుకోవచ్చా అనేది తెలియకుండా ఉంది. అలాంటి ప్రయోగం ఎక్కడైనా ఉందేమో పెద్దలెవరైనా చెబితే బావుణ్ణు.

**********************************************************************************

Disclaimer: పైన చెప్పిన వివరాలు ఓ పుస్తకంలో నాకు అర్థమైన పరిధిలో తెలుసుకుని వ్రాసినవి. తప్పులుండవచ్చు. సరిదిద్దితే సంతోషం.

కృతజ్ఞత - పాణిని లఘుకౌముది మార్గదర్శిని , ఆచార్య శలాక రఘునాథశర్మ.

తెలుపు

ఏదో మారుమూల పల్లెటూళ్ళో
నేలను తప్ప ఏదీ ఎరుగని మమ్మల్ను
మా కన్నతల్లి లాంటి నేలకు దూరం చేసి
భూమి శిస్తులు పెంచి వ్యవసాయమంటేనే భయంపుట్టేలా చేసి

మా చదువులను మాకే కొత్తగా నేర్పి
మా పురాణాలు, చరిత్రను అర్థం లేనిదని ఎద్దేవా చేసి
మా తోటి వృత్తి పనివాళ్ళ
కడుపు కొట్టి, వాళ్ళ అమ్మల్ని వేశ్యల్ని చేసి

మా సొత్తు దోచుకుని, మమ్మల్ని పేదల్ని చేసి
తిరిగి మా పేదరికాన్నే అవహేళన చేసి
మాలో జాతివైషమ్యాలను నింపి
మా సమస్యలను మమ్మల్ని పరిష్కరించుకోనీకుండా
మీరు కొత్త పరిష్కారాలను కనుక్కుని
వాటిని మాపై రుద్ది

చివరికి పోతూ పోతూ కూడా మా
గుండెలను చీల్చి

మాకో కొత్త జీవితం ప్రసాదించిన తెల్లవాడా
మేమేమయినా పర్లేదు,
నీవు బావుండాలి. చల్లగా ఉండాలి. తెల్లగా ఉండాలి.

మా క్షమయే మిమ్మల్ని మీకు
కొత్తగా పరిచయం చేసే స్వాతంత్ర్య దినమౌతుందన్న
ఆశతో - మా స్వాతంత్ర్య దినం రోజు
నీకోసం ఓ అమాయకుడు చేస్తున్న విన్నపం.

మరియొక ఆంగ్ల చిత్రరాజము

ఆంగ్ల చిత్రమును జూచి అనేక దినములు గడచినవి. అందులకై ఇంచుక సేద దీరుటకై ఈ దినమున నొక్క ఆంగ్ల చిత్రరాజమును గంటిని. ఆ చిత్రరాజము యొక్క నామము inception.

చిత్రము చూచుచున్నంత సేపునూ, ఏదియోనొక్క ఊహాలోకమున మదీయమానససారసము విహరించుచునే యున్నది. ఏమని జెప్పవలె? అదియొక్క అద్భుత లోకము! అనితరసాధ్యమయిన ప్రపంచము! ఈ చిత్రమునకు కథ చెప్పుట అత్యంయ క్లిష్టతరమైనయట్టిది. అయిననూ నా శక్తికొలది ప్రయత్నింతును.

కథ:

ఈ కథలో ముఖ్యపాత్రధారి పేరు కోబు. ఈతని వద్ద కొందరు వ్యక్తులు పనిచేయుచుందురు. ఈ కోబ్ అనునాతడు ఓ పరికరము సహాయమున ఎదుటి వ్యక్తి మనమున కలలను కలుగజేసి, ఆ కలలో అతని మెదడున ఒక ఊహను స్థాపించి, ఆ ఊహ పరిణామమును తమకనుకూలముగా మలుచుకొనును. ఎంత క్లుప్తతమముగా జెప్పిననూ ఎంత జటిలముగానున్నదో గమనించితిరి కదా!

ఇక కలలు నిక్షిప్తపరుచుటకు కొన్ని నియమములు గలవు. కలలో తమ అనుభవములను పొందుపరుచరాదు. కలలో పదిగంటలు జరుగు ప్రక్రియ, చేతనా ప్రపంచమున పదినిముషములే గావచ్చును. కలమధ్యలో అధికముగా మెదడు శ్రమకు గురయినచో సదరు కలగనునాతని మెదడు విపత్కరమగు పరిస్థితిలో చిక్కుకొనును. తను ఉన్నది కలయందా కాదా అని ఎరుగుటకు, ఓ చిన్న సంజ్ఞాసూచకము అవసరమగును. కోబు తనవద్ద ఓ బొంగరమును సంజ్ఞాసూచకముగా వాడుచుండును.

ఈ బృందము జపాను దేశమందు ఒక వాణిజ్య ప్రముఖుని ప్రత్యర్థిని వశపర్చుకుని, తన ద్వారా, తన వ్యాపారమునే కూల్చుటకు ప్రేరేపించెడి లాగున ఓ పథకమునల్లుదురు. అందులో భాగముగా, కలలు సృష్టించుట, కలయందు మరియొక కల, అందు మరొకటి, ఇవ్విధముగా ఊహాప్రపంచమున గొనిపోవుదురు. 

మధ్యలో కోబు యొక్క భార్యామణి తారసపడును. ఆమె కలల ప్రపంచమునబడి తననుతాను పోగొట్టుకొనినయట్టి ఒక అభాగిని.

ఈ చిత్రరాజమునందు పోరాట దృశ్యములు శూన్యగురుత్వాకర్షణ యున్న యొక కల్పిత స్థలమున చిత్రీకరింపబడి ఉత్కంఠగొలుపును.

ఇక కొన్ని దృశ్యములలో ప్రపంచము మూసికొని పోవుట, ఊహాలోకమున అనేక భవనములు కంటి యెదురుగ ప్రత్యక్షమగుట వంటి ఉత్కంఠభరితమైన దృశ్యములు గలవు.

ఈ చిత్రరాజమును చూచుటకు మిక్కుటమైన ఏకాగ్రత అవసరము. అయిననూ ఓ రెండు గంటలపర్యంతము ఊహాలోకమున విహరించుట తథ్యము.

లియొనార్డో డీకాప్రియో నను ప్రముఖ నటుడు కోబు పాత్ర పోషించెను.

ఆషాఢస్య ప్రథమ దివసే..

తేదీ - జులై 12 వ తేదీ!

ఓ పల్లెలో.

ఆ రోజు ఆషాఢ మాసారంభం! తొలకరి జల్లు మొదలయింది. ఆ ఊరిపక్కన కొండ ఇలా ఉంది.

తస్సిన్నద్రౌ కతిచిదబలావిప్రయుక్తస్స కామీ

నీత్వా మాసాన్ కనకవలయభ్రంశరిక్తప్రకోష్టః

ఆషాఢస్య ప్రథమదివసే మేఘమాశ్లిష్టసానుం

వప్రక్రీడాపరిణతగజప్రేక్షణీయం దదర్శ.

ప్రేయసి విరహము అనుభవిస్తూ, ముంజేతి కంకణము లేని వాడయిన యక్షుడు ఆ పర్వతమందు కొన్ని మాసాలు గడిపి, ఆషాడమాసం మొదటి రోజు వప్రక్రీడలో నిమగ్నమైన ఏనుగులా కొండను ఆక్రమిస్తూన్న ఓ మేఘాన్ని చూశాడు.

పంటపొలం ఇలా ఉంది.

మా పాపాయి ఇలా అంది.

మా ఇంటి ముందు ఓ చెట్టిలా..

ఊరినుండి తిరిగి వస్తుంటే -

సూర్యకాంతం పూలు కూడా ’రవి’ ని చూడటం లేదు.

గత స్మృతులలో మునిగిన మధుగిరి కోట. ఆ కోట వివరాలిక్కడ.

జరిగి అప్పుడే ఎన్ని రోజులయ్యింది?

మత్తేభ ఘీంకారము

సిరికిం జెప్పడు;శంఖ చక్ర యుగముంజేదోయి సంధింపడే
పరివారంబును జీరడభ్రగపతింబన్నింపడాకర్ణికాం
తర ధమ్మిల్లము జక్కనొత్తడు వివాదప్రోత్థితశ్రీకుచో
పరిచేలాంచలమైన వీడడు గజప్రాణావనోత్సా హియై.

ఆ పద్యం చదివి వెనకటికి శ్రీనాథుడు పోతనతో అలా ఎలా వస్తాడు? అసంబద్ధం అని లాజించితే, పోతన ఓ రాయిని పెరటి బావిలోకి విసిరి శ్రీనాథునితో, "అయ్యా! మీ అబ్బాయి బావిలో పడ్డాడు" అని చెప్పి, తను పరిగెత్తితే, "ఇదుగో ఇలానే శ్రీవారు కూడా వెళ్ళారండి!" అని జవాబిచ్చాడట.

ఇప్పటి ఐదవతరం హైటెక్ కూలీలకు మాత్రం బాసురుడు పిలిస్తే ఆఫీసుకు పరిగెట్టటం అలవాటే.అలాంటి ఓ మందభాగ్యుని ఉదంతం ఈ పేరడీ.

సతికిం జెప్పడు; పెన్ను పర్సుయుగమున్ షర్టందు సంధింపడే
గతిఁ తిండిన్ తిననేరడద్దముఁ వెసన్ కాంక్షింప డాకర్ణికా
వృత ధమ్మిల్లముఁ జక్కనొత్తడు సుసంప్రీతిన్ విహారాదులన్
మతిఁ గోరండల చేరి బాసురవరున్ మానావనోత్సాహియై

తెరవెనుక:

నాకు మత్తేభం ఎలా వ్రాయాలో తెలియడం లేదు. జాలంలో మత్తేభం అని వెతికితే "సిరికిం జెప్పడు" అని వస్తూంది. నేను మత్తేభం నేర్చుకునే వరకు ఇలాంటి దారుణమైన ఆలోచనలు ఆగకపోవచ్చు. పోతన మీద ఇదివరకే ఒకాయన కలం చేసుకున్నారు. ఇక్కడ చదవండి.

ఆకర్ణికాంతర ధమ్మిల్లము 
శ్రీకుచో పరిచేలాంచలము - వీటి అర్థాలు తెలపవలసిందని కోరుతున్నాను.

జ్ఞానార్జన

ఆచార్యాత్ పదమాదత్తే పాదం శిష్యః స్వమేధయా |

పాదం సబ్రహ్మచారిభ్యః పాదం కాలక్రమేణ చ ||

గురువు నుండి ఒక పాలు, స్వమేధతో ఒక పాలు, ఇతరుల వల్ల ఒకపాలు, కాలక్రమేణా ఒక పాలు. శిష్యుడు ఈ విధంగా జ్ఞానం స్వీకరిస్తాడు.

***********************************************************

ఓ వారం పది రోజుల క్రితం తమ్మి (రెండేళ్ళకు ఓ నెల తక్కువ వయసున్న మా పాప) పలక, చాక్ పీసు పట్టుకుని దగ్గరకొచ్చింది. తను అలా నా దగ్గరకు రావడం, నేను గుర్రం బొమ్మ వేస్తే చూసి గాడిదని, ఏనుగేస్తే పందని అనడం మామూలే. నేను రూటు మార్చి పందులు, కుక్కల బొమ్మలెయ్య్డడం అనే అడ్వాన్సు స్టేజు కూడా వచ్చింది. అయితే ఈ రోజు తను వచ్చింది వేరే విషయమై.

"ఏం చేత్తున్నావు?" అడిగేను పాపను.

"ఏ రాతినా" అంటూ పలక చూపించింది. అవును పలక మీద అది "A" రాసింది.

మొదట ఆశ్చర్యమేసింది.

"ఏదీ, మళ్లీ రాయి" అడిగాను.

"తలే" అని A ఎడమవైపు కొస నుండి మొదలెట్టి, పైకి తీసుకెళ్ళి, అట్నుంచి కిందికి తీసుకొచ్చి, అడ్డగీత కంటికి కనిపించనంత వేగంతో గీసింది. (షాడో అలంకారం)

ఎలా నేర్చుకుందబ్బా ఆలోచించాను. అర్థమయింది. మా ఆవిడ పిన్నిగారు పిల్లలకు ట్యూషన్ చెబుతుంటారు. ఆ పిల్లల దగ్గర చేరి వెలగబెట్టిన నిర్వాకం ఇది. సో, పైన శ్లోకంలో మొదటి పాదం (గురువు నుండి నేర్చుట) బైపాస్ అయిపోయి మూడవపాదంలోకి (ఇతరులనుండి నేర్చుట) అడుగుపెట్టింది.

మా పాప మొదటి సారి "అమ్మ" అనే ప్రయత్నం చేసినప్పుడు -

Baby joy.mp4

Hosted by eSnips

మొదటిసారి గోడవారగా నుంచున్నప్పుడు -

మొదటిసారి చెంగావి రంగు చీర కట్టినప్పుడు

మొదటి సారి పాక్కుంటూ  ఇంటి వరండా దాటిన సందర్భంలో ఇంట్లో కుడుములు చేసినప్పుడు -

మొదటి సారి కుర్చీ ఎక్కడం నేర్చుకున్నప్పుడు -

మొదటి సారి నడిచినప్పుడు -

మొదటి సారి ’నాన్న" అన్నప్పుడు -

ఏదో లోకంలో ఉన్నట్టు బానే గడిచింది కానీ పలక మీద A రాయడం మొదట్లో బానే అనిపించినా తర్వాత "అ" రాయకుండానే A రాయడం కొంత మింగుడుపడలేదు. అయితే ఎవరూ నేర్పించకుండా తనే నేర్చుకుంది కాబట్టి నవ్వాలో ఏడవాలో తెలియలేదు. అయితే "తెలుగు", మాతృభాష, ఇంకాస్త గీర్వాణ భాష ఫీలింగులు ఉన్న నేను పాప విషయంలో ఓ హిపోక్రైట్ గా మారే రోజు దగ్గరలో ఉందని చూచాయగా అనిపిస్తోంది.

***********************************************************

సమయం వచ్చింది కాబట్టి నాకు అక్షరాలు నేర్పించిన గురువును కూడా స్మరిస్తాను. నాకు "అ" దిద్దించిన అయ్యవారి పేరు శంకరయ్య గారు. మా అమ్మా నాన్నా, నన్ను బడిలో "వేయ"డానికి యమ యాతన పడ్డారుట. బలవంతంగా ఆయనకు ఒప్పగించారుట. బడిలో పెద్దబెల్లు కొట్టేవరకూ ఇంటికి రావద్దంటే, కాసేపటికే పరిగెత్తుకొచ్చానట. "ఏరా ఇంతలోపే వచ్చావు" అనడిగితే, "ఆ శంకరయ్య, బెల్లే కొట్టి ఛావడు, అందుకని నేనే వచ్చేశా" అని చెప్పానట. బడిలో బెల్లు కొట్టే గుమాస్తా పేరు కూడా శంకరయ్యే.

ప్యూను శంకరయ్య ఏవో కారణాల వల్ల స్కూలు ఉద్యోగం మానేసి, ఓ సైకిలు షాపు, సోడాల షాపు నడుపుకుని కొన్నేళ్ళ క్రితం చనిపోయాడు.

శంకరయ్య మాస్టారు గురించి. ఆయన లింగాయతులు. మాట కర్కశం. మనసు వెన్న. ఆయన కోదండం వేస్తానని బెదిరించడం నాకు బాగా జ్ఞాపకం. ఒకటవ తరగతి నుండి పదవతరగతి వరకూ ఒకే స్కూల్లో చదివి, వీడుతున్నప్పుడు చివరగా ఆయన్ను కలిశాను. తను పెంచిన మొక్క సొంతంగా ఎదుగుతుందన్నట్టుగా ఆయన చూపు. అదే నాకు దొరికిన ఆఖరు చూపు కూడాను. కొన్నేళ్ళ తర్వాత ఆయన చాక్ పీసుల తాలూకు ధూళి ఊపిరితిత్తుల్లో చేరుకుని, శ్వాస తీసుకోవడం కష్టమై స్వర్గస్తులయ్యారు. ఆయనకు ముగ్గురు కొడుకులు. చివరి అబ్బాయి పేరు కూడా రవి. వాళ్ళు అందరూ బానే ఉన్నారని విన్నాను.

***********************************************************

మళ్ళీ శ్లోకానికి. శ్లోకం కాస్త పరిశీలిస్తే నాకో విషయం అనిపిస్తున్నది. స్వమేధతోనూ, కాలక్రమేణా ఒకరి బుద్ధి వికసిస్తుంది. గురువు వల్ల, ఇతరులను చూసి హృదయం వికసించాలి. అప్పుడే చదువు సంపూర్ణమవుతుంది అని నేను భావిస్తాను.

సమస్యా రణములు

సాధారణంగా పద్యాల సమస్యాపూరణాలలో సమస్యలు గమనిస్తే మనకో విషయం స్ఫురిస్తుంది. ఏదైనా అస్వాభావికమైనది, ప్రకృతి విరుద్ధమైనది సమస్యగా కూర్చడం సులభం.అలాంటి ప్రకృతి విరుద్ధమైన విషయాలంటే మన సినిమా హీరోలు గుర్తొచ్చారు.రజనీ కాంత్, విజయకాంత్, బాలకృష్ణ, హిందీలో మిథున్ ముందువరుస ఆసామీలు ఈ విషయంలో.

కాదేదీ క’పి’త కనర్హం కాబట్టి,పై వారిలో బాలయ్య స్ఫూర్తిగా కొన్ని సమస్యలు, వాటి ఆధారంగా నేనల్లుకున్న పద్యాలతో ఈ టపా కూర్చాను.సమస్యలన్నీ చివరిపాదంలో చదువుకోండి.ఈ సందర్భాలు చాలా వరకూ తెలిసినవే. కొన్నిటికి లంకించాను. మరికొన్ని "మీగొట్టం" (youtube) లో దొరుకుతాయి.

వీరరాఘవరెడ్డిని పీచమడఁచ
సమర సింహుడు వెడలెను శౌర్యమొప్ప
సింహ నాదము జేయుచుఁ జెప్పె - "వత్తు
ఇంట నట్టింట వంటింట యెక్క డైన"
(సమరసింహా రెడ్డి)

మిక్కుటమౌ రోషానలి
ఠక్కున తన కనులఁ వెలువడంగను జేసెన్
మిక్కిలిగ బాలయ చెలఁగి.
కుక్కురములు బెదరి నిలిచె కూనల వోలెన్.
(నరహింస నాయుడు)

నేర్వుదురిలను పశువుల,నీడ వళుల
భాషలన్ మనుజులుఁ గోరి.బాలు నేర్చె
యచరముల భాష.విలను గృహముకు నరిఁగి
ధాటిగ తొడను గొట్టగ సీటు కదిలె.

తొల్లి బాలయ విలనులు యున్న రైల్ జూచి
ధాటిగ తొడ గొట్టి నంత మాత్ర
ముననె ప్రాణమొచ్చి భుగభుగ మనుచును
రైలు వెనుక మరలె రయము గాను
(పలనాటి బ్రహ్మనాయుడు)

దోషుల వెదకుచుఁ జేరెను
వేషపు ధారియగు బాలు వీసా లేకే
భేషుగ దుష్టులఁ దునుమఁగ
భాషగఁ దనకును తెనుఁగయె పాకిస్తానున్
(విజయేంద్ర వర్మ)

బంధితుడయి యొప్పు బాలయ కొంపలు
మునుగు యవసరమున ముప్పుఁ దప్ప
గుండును గురి జూచి గొట్టె ఎఱుపు రంగు
మీటనొక్క దాని నోటి తోను
(అల్లరి పిడుగు)

బాలు పాండురంగడయెను ప్రజలు మెచ్చ
దర్శకేంద్రుని లీలనుఁ దలుప వశమె?
భరత భూమినిఁ బుట్టిన భక్త మూర్తి
ధవళ భామల సరసను నాట్యమాడె.
(పాండురంగడు)

చిరంజీవి కూడా తక్కువ తినలేదు.ఆయన ఘనకార్యాలిలా ఉంటై.

వందల కొలదిగ జనముల బాదెన్ ఘనుడై.
ట్రాక్టరు నెగిరించెను చిరు ఠారెత్తింపన్.

చెఱువు

నా వయసు 700 యేళ్ళ పైమాటే.  ఆ కాలంలో అక్క, బుక్కలనే ఇద్దరన్నదమ్ములు శృంగేరీ స్వాముల వారి సహాయంతో ఈ నేలలో ఒక సామ్రాజ్యాన్ని ఏర్ప్తాటు చేశారు. ఆ అక్క, బుక్కలలో చిన్నతను బుక్కరాయలు మా నాయన. మా అమ్మ పేరు అనంతమ్మ. నా పేరేమిటో తెలీదు కానీ, మా నాన్నపేరు (బుక్కరాయసముద్రం)తోనే నన్నూ పిలుస్తారు. మా పెదనాయన, చిన్నాయన నా లాంటి ఎందరికో జన్మనిచ్చారు. మా తాతయ్య పడమటి దిక్కునేలే మారాజు (వరుణుడు). న్యాయం ధర్మం సక్రమంగా నడిచే ఆ రోజుల్లో తాత నన్ను చూట్టానికి నెలకు మూడు సార్లు దిగివచ్చేవాడు. తాతయ్య మాట ఎంత గంభీరమో మనసంత చల్లన. ఆయనంటే పిల్లలకు చాలా ఇష్టం. ఆయన వచ్చి నన్ను పలుకరించి వెళ్ళగానే మనసు నిండిపోయేది.

మా అమ్మా, నాయనా గుర్తొస్తే, నాకో పాఠం గుర్తొస్తుంది.

"శ్లోకార్ధేన ప్రవక్ష్యామి యదుక్తం గ్రంథ కోటిభిః |
పరోపకారః పుణ్యాయ పాపాయ పరపీడనమ్ ||"

అంటే - కోటి గ్రంథాలలో చెప్పేమాట అర్ధ శ్లోకంలో చెబుతాను. పరోపకారం పుణ్యానికి, పరపీడన పాపానికి. అని అర్థం. ఆయన నేర్పిన ఈ సూక్తిని నా మనఃసాక్షిగా పాటిస్తున్నాను.

నేను కాస్త పెరిగి పెద్దవాడవుతుండగా, క్రమంగా నా చుట్టూ ఓ జనపదం ఏర్పడ సాగింది. ఆ జనపదాన్ని నా పేరుతోనే పిలిచే వారు. కొంత దూరంలో మా అమ్మ పేరుతో అనంతమ్మపురం అని ఓ పట్టణం నెలకొంది. అమాయకమైన పల్లె జనాలు పాపం నా పంచనే బతికే వారు. నా సహాయంతో పంటలు పండించుకునే వాళ్ళు. దప్పిగొంటే నా వద్దకే వచ్చే వాళ్ళు. ఇలా ఎన్ని వేల ప్రాణాలకు నేను ఓ దిక్కూ, మొక్కూ కల్పించానో తలుచుకుంటే నాకు ఆశ్చర్యంగా ఉంటుంది. గర్వమూ కలుగుతుంది. అసలు నా ప్రాణం అయిన నీటి మీద పూర్వీకులకు ఎంత భక్తిభావం ఉందో, నా మీద ఎంతటి చక్కటి కవితలు అల్లారో, ఎలా పూజించారో, పూజిస్తున్నారో, ఈ భావనలు ఎన్ని వేల యేళ్ళ నాటివో తలుచుకుంటే అద్భుతంగా ఉంటుంది.

"ఆపోవా ఇధగుం సర్వం
విశ్వాభూతాన్యాపః
ప్రాణావా ఆపః
పశవ ఆపో అన్నమాపో అమృతమాపః
సమ్రాడాపో విరాడాపః
స్వరాడాపశ్చందాగుంశ్యాపో జ్యోతిగుంశాపో
యజుగుంశ్యాపః
సత్యమాపః సర్వదేవతా ఆపో భూర్భువః సువరాప ఓం"

ఇదంతా జలమే. సర్వభూతాలు జలమే. ప్రాణం జలమే. పశువులు, అన్నమూ, అమృతమూ అన్నీ జలమే. సమ్రాట్టు, విరాట్టు జలమే. స్వరాట్టు, ప్రమాణాలు, వెలుగునిచ్చేవీ, వేద సూత్రాలు, సత్యము, సర్వదేవతలు, భూ, భువః, సువః అనే ముజ్జగాలు అన్నీ జలమే. వీటన్నిటికి మూలం ఓం అనే ప్రణవం...

********************************************

ఒకసారి నాకో పుండు వచ్చింది. గట్టు తెగి ప్రజల ప్రాణాల మీదకు వచ్చిందట. నాకు ఓ ముసలమ్మ మందేసింది. కానీ పాపం ఆమె మాత్రం ప్రాణాలు కోల్పోయింది. ఆ ముసలమ్మకో కట్ట కట్టి పూజించుకున్నారు పల్లెప్రజలు. తర్వాత్తర్వాత ఓ కవి ముసలమ్మ ఉదంతాన్ని ఓ కావ్యంగా చెప్పాడు.

నా కట్టమీద అనంతమ్మ పురవాసులు రకరకాల గుళ్ళను కట్టుకున్నారు. పక్కన కొండమీద కూడా తోకరాయుని గుడి ఒకటి కట్టారు.

కాలం మారింది. మా తాతయ్య ఎంచేతో పలుకరించడం మానేశాడు. మా రతనాల సీమ ఇప్పుడు రాళ్ళసీమ గా మారింది.  దానికి తోడు మెల్లిగా నా శరీరాన్ని కబళిస్తూ కాలనీలు పుట్టుకొచ్చాయి. నా మీద అనేక ముళ్ళచెట్లూ, రకరకాల పిచ్చి మొక్కలూ మొలిచాయి. నన్ను పట్టించుకునే నాథుడే కరువయ్యాడు. ఒకవేళ తిరిగి నాకు కళ వచ్చినా ప్రజలు నన్ను అప్యాయంగా పలుకరిస్తారన్న నమ్మకం లేదు. ఎందుకంటే ఈ కాలం ప్రజలు మహాబుద్ధిశాలురు. తెలివైన వారు. వీరికి నీటిని "కొని" త్రాగటం అలవాటవుతూంది. కల్మషాలను ప్రకృతిసిద్ధంగా వదిలించుకునే పద్ధతులు వీళ్ళు నమ్మరు. నాలో కల్మషాలను వదిలించడానికి ఇంటింటా ప్రత్యేక పరికరాలను అమర్చుకుంటారు. ఇన్ని వందల యేళ్ళు వేలమంది ప్రజలు నన్ను, నా సహాయంతో పండించుకున్న పంటలనూ అనుకూలంగా వీరు విస్మరిస్తారు. చివరికి ఓ రోజు, "నా గుండె చెఱువయ్యింది" అన్న మాట కూడా చాదస్తంగా మారిపోవచ్చు.

మనిషి మెదడు, హృదయాన్ని కబళించడమనేది ఓ వ్రణం. బయటి వ్యాధిని పసిగట్టటం తేలికే కానీ, పండులోపలి పురుగును గుర్తించటం బహుకష్టం. అది మిక్కిలిప్రమాదకరమైనది. ఈ వ్రణం ముదిరితే నా మిత్రుల గాథలు నాలాంటి మోడు గాథలే అవుతాయి.

చరిత్రా? చట్టుబండలా?

చరిత్ర అంటే ఏమిటి?

ఊహాగానమా?

కొందరు పరిశోధకుల పొంతన లేని అభిప్రాయాలకు ఊతం ఇచ్చే సబ్జెక్టా?

కోర్టులోలా circumstantial evidence ఉంటే తప్ప పరిగణనలోకి తీసుకోజాలని ఓ వ్యాజ్యమా?

తమతమ అభిజాత్యాలకు ఆటపట్టుగా మార్చుకోవడానికి తేరగా దొరికిన ఓ అవకాశమా?

వ్యక్తి వ్యక్తికీ, కాలకాలానికి మారిపోతూ ఉండేదా?

ఓ దేశపు చరిత్ర గురించి తెలుసుకోవాలంటే మొదట అక్కడి సంస్కృతినీ, సాంప్రదాయాల్ని, సాహిత్యాన్ని వినమ్రతతో పరిశీలించాలి. అందులో సొంత అభిప్రాయాలకు, అభిజాత్యాలకు తావు ఉండరాదు. అధ్యయనం వ్యక్తిగత పేరు ప్రతిష్టల సమరం కారాదు. అది జాతికి చేస్తున్న సహాయం కానేరదు.

విమర్శ అనే ప్రక్రియకర్థం తెగడటం కాదు, పరిశీలించటం, నిష్పాక్షికంగా ఆధారాలను సేకరించటం, ఆధారాలను బట్టి సమన్వయం సాధించటం విమర్శ. సమన్వయం కుదరని పక్షంలో ఊహాగానాలకు చోటివ్వక, ఉన్న విషయాన్ని ఉన్నట్టుగా ఉంచి, తరువాతి తరానికి ఆ విషయాలను పరిశీలించడానికి సహాయం కల్పించటం కూడా సద్విమర్శలో భాగమే. చరిత్ర అన్నది ఒక శాస్త్రం కాదు. శాస్త్రానికి అధారం విశ్లేషణ. కళకు ఆధారం సంశ్లేషణ. శాస్త్రీయ పద్ధతిలో అధ్యయనం అంటే, కంటికి కనిపించే ప్రత్యక్ష ఋజువులకోసం పాకులాట అనేది సంకుచితమైన అర్థం. 

చరిత్రాధ్యయనం ఒక కళ. ప్రాంతీయ సాహిత్యానికి, వారి దైనందిన జీవితంలో అంతర్భాగమైన అలవాట్లకు, వారి సంస్కృతి మూలాలకు, సాంప్రదాయ విషయాలకు సమన్వయం సాధించగలిగడం ఈ ప్రక్రియలో భాగం.ఇందులో పొఱబాట్లకు తావులేదు. సహానుభూతి అభిప్రాయాలకు పరిమితం కావాలి, ప్రమాణాలకు కాదు. అభిప్రాయాలకు అందరికీ అవకాశం ఉంది. అయితే అభిప్రాయం ప్రమాణం చేసే ప్రయత్నం నిర్ద్వంద్వంగా ఖండించదగింది. దురదృష్టవశాత్తూ, ఆంగ్లేయులచేత ఈ రోజు పాఠ్యాంశాలలో చేర్చబడి విద్యార్థులు చదువుతున్న భారతదేశ చరిత్ర చాలావరకు ఊహాజనితం. ఒక ఊహ నిజంగా మలచబడి, దానిపై మరొక కల్పన సృష్టింపబడి, మరిన్ని ఊహాగానాల అల్లిక,వాటికి ఋజువుల వెతుకులాట.. ఇలా చెల్లాచెదరై ఉంది.మనం చదువుకునే మన దేశచరిత్ర మొత్తం అస్తవ్యస్తం, అకటావికటం.

ఉదాహరణ: హిందువులు సాధారణంగా వాడే పంచాంగంలో ఉటంకింపబడే శాలివాహన శకం ప్రకారం ఈ యేడు 1932 వ వర్షం. యే శకమైనా ఎలా మొదలవుతుంది? ఓ మహాత్ముడితోనో, మహానుభావుడి పేరు మీదో, ఏదైనా గొప్ప సంఘటన వలనో మొదలవాలి. కలిశకం, యుధిష్టిర శకం, విక్రమ శకం, క్రీస్తు శకం ఇవన్నీ దానికి ఉదాహరణాలు. అలా శాలివాహన శకం క్రీ.శ. 78 నుండి మొదలయింది. వేల యేళ్ళుగా ఆనవాయితీగా, పంచాంగ రూపకర్తలు దీనిని ఉటంకిస్తూ వస్తున్నారు. శాలివాహన మహారాజు గురించి భారతీయ లౌకిక సాహిత్యంలో కథలున్నవి. ఎంతో ఎందుకు? ప్రాకృతభాషలో గాథాసప్తశతి - శాలివాహన సంకలితం ఉన్నది.  కాగా, శాలివాహనుడనే రాజు లేనే లేడని, ఎక్కడినుండో వచ్చిన కుషాణ వంశపు కనిష్కుడనే రాజు పుట్టుక ఆధారంగా ఈ శకం మొదలయ్యిందని కొందరు ఆంగ్లపండితుల ఊహ. పురాణాలన్నీ పుక్కిటివయ్యాయి. ఊహాగానాలు నిజమయి కూర్చున్నాయి. ఊహ ’చరిత్ర’ గా మారింది. మన పాఠ్యపుస్తకాల్లో ఎక్కింది. ఎవరో చేసిన ఊహాగానం చరిత్ర పేరిట మనం చదువుకుంటున్నాము. అగ్ని వంశపు రాజుల గురించి చెప్పిన మత్స్య, అగ్నిపురాణాది అనేక పురాణాలు, వేలయేళ్ళుగా వచ్చే సంప్రదాయం, లౌకిక సాహిత్యం, ప్రతీ రోజు చేసే సంధ్యావందనంలోనూ, హిందువనే ప్రతివాడు ఏదో ఒక సందర్భంలో పూజలో సంకల్పం చెప్పుకునే వరుసలో వచ్చే "శాలివాహకే..హరిహర గురుసన్నిధౌ, అస్మిన్ వర్తమానే..." వరుసా, ఇవన్నీ ప్రమాణాలుగా తోసివేయబడ్డాయి!

ఇక మహాభారతం విషయానికి వద్దాం.

కలియుగం ఫిబ్రవరి 20, 3102 B.C, 2-27'-30''గంటలకు,మొదలయ్యిందని ప్రపంచ వ్యాప్తంగా, ఇండాలజిస్టులు ఒప్పుకున్న విషయం. మహాభారతంలో స్త్రీపర్వం, అనుశాసనిక పర్వం,మహాప్రస్థానిక పర్వాది కొన్ని పర్వాలలో శ్రీకృష్ణుని మరణం, పరీక్షిత్తు జననం, కలియుగాగమనం ఒకేసారి జరుగుతాయని ఉటంకించబడి ఉన్నది. గాంధారి కృష్ణునికి శాపం ఇస్తూ, సరిగ్గా 36 యేళ్ళకు యాదవకులంలో ముసలంపుట్టి వంశనాశనం జరుగుతుందని చెబుతుంది.అంటే, భారతయుద్ధకాలం క్రీ.పూ. 3138. అంటే భారత కాలం అంతకుముందే కావాలి. దేవీభాగవతం, ఇంకా కొన్ని పురాణాలలోనూ ఒకేవిధమైన సమయం ఉటంకింపబడి మహాభారత కాలానికి సమన్వయం కుదురుతున్నది. కాగా, మహాభారత సమయం క్రీ.పూ. 1200 కు మించదని, ఎందువల్లనంటే iron age అప్పుడే మొదలయ్యిందని కొందరి ఊహ అయితే, జాకోబీ, వెబర్,మాక్డోవెల్ పండితుల ప్రకారం మహాభారతం క్రీ.పూ.మూడవ శతాబ్దానికి చెందినది. వీరి ఊహకు కల్పించిన ఆధారం అలెక్జాండరు దండయాత్ర క్రీ.పూ.మూడవ శతాబ్దంలో జరిగింది. భారతంలో ’యవన’ శబ్దం ఉంది కాబట్టి, భారతం ఆ సమయంలోనే జరిగిందన్న వాదన! మరి రామాయణంలోనూ ’యవన’ శబ్దం ఉంది కదా అంటే, అది ప్రక్షిప్తం అనేశారు. సరే, అలెక్జాండర్ కంటే ముందే డేరియస్ అనే గ్రీకు రాజు ఉత్తరభారతానికి వచ్చినట్టు ఓ చరిత్రకారుడు వ్రాశాడు కదా, క్రీ.పూ.ఏడవ శతాబ్దంలో శకటాయనుడు కూడా ఆ శబ్దం ఉపయోగించాడు కదా అన్న ప్రశ్నకు సరైన జవాబు లేదు. భారత కాలం స్పష్టంగా నిర్ణయించడానికి, ఋజువులు దొరకలేదని ఘోషణ! అంతర్గత ఋజువులు (internal evidences) దొరికినప్పుడు వాటిని వీలయినంత పక్కన పెట్టటం, లేదా వక్రీకరించటం జరిగింది.

శంకరాచార్యుల కాలం గురించి కూడా, ఆయనచేత స్థాపించబడ్డ పీఠాలలో దృష్టాంతాలు వెతక్కుండా, ఏదో తలాతోకా లేని శ్లోకం ద్వారా ఊహించి,దాన్నే ప్రమాణం చేయడానికి సాధ్యమైనంత ప్రయత్నాలు జరిగాయి.చేశారు కూడాను. ఇప్పుడు జనశ్రుతి ప్రకారం, క్రీ.పూ. జన్మించిన శంకరుడు క్రీ.శ. పదకొండవ శతాబ్దపు వ్యక్తి!!

మహాభారత కాలం గురించి, బుద్ధుడి కాలం గురించి, ఇంకా అగ్నివంశపు రాజుల గురించి, జంబూద్వీపం అంటే ఏమిటి? భరతవర్షం, భరతఖండం, తెలుగువారెవ్వరు, ఆర్యులెవ్వరు తదితర విషయాలపై కీ.శే.కోట వెంకటాచలం గారు కొన్ని గ్రంథాలు వ్రాశారు. మహాభారతంలోని సమయ సంబంధిత శ్లోకాలను అర్థసహితం తెలుపటమే కాక, ప్రత్యక్ష జ్యోతిష్య ప్రమాణాలను, సప్తర్షిమండలం ఏ రాశిలో ఉన్నది వంటి అనేక విషయాలను కూలంకషంగా ఆయన చర్చించారు. ఇంకా ఆంగ్ల చారిత్రకులు గ్రీకు గ్రంథాలలో ఉటంకింపబడ్డ జాండ్రేమ్సు,శాండ్రొకొట్టసు,శాండ్రోసిప్టసు ఎవరు? మౌర్యులకాలం ఎప్పటిది? వాటి ఆధారంగా నిర్ణయింపబడ్డ పొఱబాట్లను, ఆంగ్లచారిత్రకుల ఉటంకింపుల ద్వారనే ఆయన వెలికి తీసి ఋజువులు చూపించారు.

ఆర్య, ద్రవిడ సిద్ధాంతాలు వంటివి colonial consciousness కు ప్రతీకలుగా ఋజువులు దొరుకుతున్న ఈ రోజుల్లో ఓ సాధారణ పండితుడు వ్రాసిన గ్రంథాలు ఆయా ఋజువులకు దగ్గరగా ఉండటం పరిశీలించదగింది. ఇవి కొన్ని తెలుగులో ఉన్నవి. మహాభారతం, బుద్ధుడి కాలం గురించిన గ్రంథాలు ఆంగ్లంలోనూ DLI లో దొరుకుతున్నవి.భారతదేశ చరిత్ర మీద ఆసక్తి, ఇష్టం ఉన్నవారు తప్పక చదవవలసిన విషయాలివి.నిజమైన చరిత్ర బయటపడుతూ, అర్థం లేని సిద్ధాంతాలు ఊహాజనితమని ఋజువవుతున్న ఈ రోజుల్లో భారతదేశంలోని మారుమూల ఓ పండితుడు వ్రాసిన గ్రంథాలు నిజమైన చరిత్రకు దగ్గరగా ఉండటం గమనార్హం.

- అగ్నివంశపు రాజులు

- ఆంధ్రులెవరు?

- కలిశకవిజ్ఞానం

- Time of mahabhaarata

- Buddha's time

కోట వెంకటాచలం 

- సంస్కృత సారస్వత చరిత్ర