Monday, December 7, 2015

విశ్వనాథుల వారి గిరిక

శ్రీమాన్ రామేశ్వరశాస్త్రి గారు త్రయీవిద్యకు నిదర్శనం. భారతదేశపు ఆత్మ. సాక్షాత్తూ సుబ్రహ్మణ్యస్వామి అవతారం. ఈయన సుబ్బన్నపేటలో జన్మించారు. సనాతనవాది, సాంప్రదాయానురక్తుడు అయిన ఈయన తన భార్యల వర్ణాల విషయంలో మాత్రం ఆధునికంగా ఆలోచించి సోషలిజం పాటించారు. అనగా, ఈయన బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, శూద్ర, వైశ్య వర్ణాలలో ఒక్కొక్క వర్ణానికి ఒక్కొక్కరు చొప్పున నలుగురు స్త్రీలను వివాహమాడిరి. పంచమవర్ణమొకటి కూడా అదనంగా ఉన్నది కాబట్టి బహుశా అందుకు ప్రతీకగా ఒక ఉంపుడుకత్తెను కూడా వారు చేరదీశారు.

కాలక్రమంలో వారు తమ భార్యలయందు, తన ఉంపుడుగత్తె యందూ కూడా ఉ(అను)చితమగు సంతానములను బడసిరి. బ్రాహ్మణభార్యకు బ్రాహ్మణోచిత లక్షణాలతో ధర్మారావు, క్షత్రియభార్యకు క్షత్రియోచిత లక్షణాలతోనొక పుత్రుడు, వైశ్యభార్యకు వైశ్యోచిత లక్షణాలతోనొక పుత్రుడు, శూద్రభార్యకు పాములా వంకర తిరిగి శారీరక, మానసిక అవలక్షణాలతో, పొద్దస్తమానం చెట్ల, పుట్టల వెంబడి తిరిగే పాము వంటి ఒక కొడుకూ కలిగారు. శూద్రభార్యకే ఇలాంటి కొడుకు కలుగుట యాదృచ్ఛికం. ఆ బాలునికి "పసిరిక" అని పేరు పెట్టారు. ఉంపుడుగత్తెకూ ఒక కూతురు పుట్టింది. ఆ అమ్మాయి పేరు గిరిక.

అందరూ కాలక్రమంలో పెరిగి పెద్దవారయ్యారు. ధర్మా’రావు’ తపస్సూ, ధ్యానమూ, స్వాధ్యాయమూ, వేదాధ్యయనమూ వంటివేవీ చేయకపోయినా పేరుకు తగినట్టు ధర్మమూర్తి. పుట్టడంతోటే అతనొక జ్ఞాని. ఈతను గిరికను చెల్లెలుగా చూచుకుంటూ ఉంటాడు. 

గిరిక పెరిగి పెద్దదయ్యింది. ఇప్పుడామె మహాసౌందర్యవతి. ఈమెకు తన కులం పట్ల, తన జాతి పట్ల, అంతులేని వేదన. పుట్టుకతోనే తనొక నీచురాలినని, తన కులం నీచకులమని ఆమెకు తెలిసి వచ్చింది.  తన తండ్రి శ్రీ మాన్ రామేశ్వర శాస్త్రి గారి పవిత్రత, దైవాంశ, మహత్త్వమూ - కన్న కూతురి కులాన్ని ఉద్ధరించడానికి పనికిరాక, ఊరిలో అందరి జీవితాలనూ ఉద్ధరించుటకు పనికి వచ్చింది.అది ఏమి దరిద్రమో యేమో - తనకు తండ్రి కులం తాలూకు పవిత్రత రాకపోయినా, తల్లి కులం తాలూకు నీచత్వం మాత్రం తగులుకుంది! ఇది యే జన్మాంతరసంచితపాపమో! ఆ న్యూనతా భావంతో ఆమెలో దైన్యం అంకురించింది. ఆమెను ధర్మారావు ఓదారుస్తున్నాడు. ఆమె పట్ల ఎనలేని సానుభూతి కనబరుస్తున్నాడు. 

ఈ దైన్యం మితి మీరి పోవడంతోటి ఆమె ఒక నిర్ణయానికి వచ్చింది. ఎలాగైనా సరే తన కులం తాలూకు నీచత్వాన్ని తాను ప్రక్షాళన చేసుకోవాలి. కానీ ఎలాగ? నీచత్వం సబ్బుతో కడిగితే పోయే గబ్బు కాదు కదా. అందుకని ఆమె కృష్ణస్వామి దేవాలయంలో దేవదాసీ కావడానికి నిశ్చయించుకుంది. ఆ స్వామినే మనసారా నమ్మి, భర్తగా భావించి ఆ దేవాలయంలో నృత్యగాన విశేషాలతో పండుగలసమయాలలో స్వామిని అర్చిస్తూ, ఆ విధంగా ’తన’ (తల్లి) కులానికి ఉచితమైన పని చేస్తూ, చివరకు స్వామిలో ఐక్యం అయి, ఆత్మార్పణ గావించుకొని తన జన్మాంతర సంచిత పాపాన్ని కడిగివేసుకుంటుంది. అలా కడుక్కుంటే, ఆ తర్వాత వచ్చే జన్మలో ఆమెకు మంచి జన్మ లభిస్తుంది. ఇది ఆమెకు లైఫ్ టైమ్ అజెండా.

గిరిక తల్లి రత్నావళి నీచురాలు. నీచకులజురాలు. కానీ అమెను ఉంచుకున్న రామేశ్వరశాస్త్రి గారు ధర్మమూర్తి. ఆమె నీచత్వం ఆయనకు అంటదు. "ధర్మేషు అర్థేషు కామేషు మోక్షేషు చ నాతిచరామి.." అని అగ్నిసాక్షిగా ప్రమాణం చేసి, వివాహం చేసుకోలేదు కాబట్టి, ఆమె నీచత్వమనే (కుల) ధర్మంతో ఆయనకు సంబంధం లేదు. 

తుచ్ఛమైన లౌకిక విషయాలపై అనురక్తిని పెంచుకుని అవి తీరక మరణించడం వ్యర్థం. సాక్షాత్తూ భగవంతునికి మనస్సునర్పించి, తన కులానికి పట్టిన నీచత్వాన్ని కడిగివేసుకోవాలని సంకల్పించడం ఆత్మార్పణ. ఇదొక మహనీయమైన చర్య. ఈ మహత్వమైన చర్యను, గిరిక దేవదాసీ కావడాన్ని ధర్మారావు సంపూర్ణంగా, ఇష్టపూర్వకంగా ఆమోదించాడు. అంతే కాక, ఆమెకూ, పాఠకులకూ "భోగాంగన వేరు, వారాంగన వేరు" - అని కూడా నచ్చజెప్పాడు.

ఈ విధంగా ధర్మమూర్తి ధర్మారావు చెల్లికి ’అమ్మాయీ! ఈ డాన్సులవీ ఎందుకు? మంచి అబ్బాయిని చూసి చక్కగా పెళ్ళి చేస్తా, భర్తతో కాపురం చేసుకో, పిల్లలను కను,భర్తను, ఆ పిమ్మట సంతానాన్ని ఆశ్రయించి సుఖపడు’ అని తను వ్యక్తిగతంగా పాటించే నశ్వరమైన లౌకిక ధర్మాలు చెప్పకుండా, ధర్మబద్ధంగా ఆమెను దేవదాసీ కావడానికి ప్రోత్సహించాడు. ఆమెకు నాట్యశాస్త్రమూ, అలంకారశాస్త్రమూ వీటికి చెందిన పాఠాలు కూడా చెప్పసాగినాడు. గిరిక ఆత్మార్పణం (Neo Suicide?) చేసుకోబోతున్నదని కూడా ధర్మారావు గారికి తెలుసు. ఈ విషయాన్ని అతను తన భార్య అరుంధతికి చెవిలో చెబుతాడు.చెల్లెలు ఛస్తుందని తెలుస్తున్నా, ధర్మానికి కట్టుబడి, ఆమె శారీరక లేదా మానసిక రోగానికి మందు ఇప్పించక, ఆమె జీవితాన్ని దేవదాసీ తనానికి అంకితం చేసేలా ప్రేరేపించి, ఆమె ఛావును ఆమె ఛావనివ్వడం ధర్మారావు గారి ఉత్కృష్టమైన నీతికి, అన్నగా ఆతను ఆచరించే ఉదాత్తమైన ధర్మానికి ప్రతిబింబంగా స-హృదయులైన పాఠకులకు అర్థమవుతుంది. అరుంధతి, ధర్మారావులే కాక ఇతర బంధువర్గమూ ఆమెను ఈ విధంగా ఆదరిస్తున్నారు. 

గిరిక కృష్ణస్వామిని ఆరాధిస్తూనే ఉన్నది. ఆ ఊళ్ళో ఒకరిద్దరు ఆమెను కామిస్తే వారిబారి నుండి ధర్మారావు గిరికను కాపాడినాడు. గిరికకూ వదిన అరుంధతికీ కూడా మంచి అనుబంధం ఉంది. అప్పుడప్పుడూ ఆమె కూడా గిరికతో బాటూ దేవాలయానికి వెళుతుంది. అంతే కాదు, ఆ వదినామరదళ్ళ మధ్య సరస సంభాషణలూ చోటు చేసుకుంటూ ఉంటాయి.

"ఏవమ్మో! నేనూ గుడికొస్తే మీ ఆయన నిన్నే చూస్తూ మమ్మల్ని గమనించడేమో!" (మీ ఆయన = శ్రీకృష్ణుడు)
"ఆయన భగవంతుడు.అందరినీ సమానంగా ఆదరిస్తాడు"
"సరసురాలివే!"

ఇలాంటివే కాక "నీకింత అవిదితశ్రోణీభరమేలనే?" (శ్రోణి = జఘనం = కటిభాగం = పిరుదులు) వంటి చిలిపి సంబోధనలూ వారిద్దరి మధ్యా కద్దు.

గిరిక ధర్మారావుకు చెల్లెలుగా ఈ విధంగా ధర్మబద్ధంగా ప్రవర్తిస్తూ, డాన్సులవీ చేసుకుంటూ చివరికి ఒక కృష్ణాష్టమి నాడు - నృత్య, నాట్య సంగీతాదులతో ఎందరినో మెప్పించి ప్రాణత్యాగం చేసింది.

ఆమె దేవదాసీ కావడానికి మూల కారణమేమిటి? ఆమె కులం తాలూకు నీచత్వప్రక్షాళన. మరి ఆ లక్ష్యం నెరవేరిందా? లేదా? ఆమె కులానికి పట్టిన నీచత్వం పోయిందా? లేదా? అన్న ప్రశ్నలకు సమాధానం లేదు. ఉండదు కూడా. రచనలో పాత్ర - రచయిత యొక్క (స్వార్థ) సిద్ధాంతానికి ఉపయోగపడిన తర్వాత ఆ పాత్ర లక్ష్యం గురించి పట్టించుకునేదెవరు? 

రచయిత ఆధ్యాత్మిక విదుడు, బ్రాహ్మీమయమూర్తి. అలాంటి రచయిత రచనలో గొప్ప విషయాలు వెతకటమే పాఠకుల పరమావధి. జ్ఞానపీఠం తెచ్చుకున్న రచయిత తాలూకు రచనలో ఏం రాసినా తప్పు లేదు. పీఠం ఎక్కారా లేదా అన్నది ముఖ్యం. రచనలో నిర్దయ, క్రౌర్యం, అసహజత్వం, కుతర్కం, మతిమాలిన విషయాలు - ఇవన్నీ పాఠకులకు అనవసరం.

***************************************

వేయిపడగలు అనే వచన కావ్యంలో రచయిత గారు చిత్రించిన గిరిక పాత్ర స్థూలంగా ఇది. ఈ పాత్ర ద్వారా, పాత్ర మూలంగా ఆ రచయిత ఎంతో జ్ఞానాన్ని పంచారు. హంస లాగా మంచి విషయాలను మాత్రమే స్వీకరించాలి. నవలలో పాత్ర కృష్ణస్వామికి అంకితమైతే, అది భక్తి కింద భావించడం పాఠకుల బాధ్యత. ఆమె కులమూ, ఆ కులానికి పట్టిన చీడా, పవిత్రాశయం (ఆమె కులానికి అంటిన గబ్బు తొలగించుకోవడం) కోసం పోయిన తుచ్ఛమైన ప్రాణం గురించి ఆలోచించకుండా పాఠకులూ ధర్మారావులా ధర్మమూర్తులు కావాలని ఈ పాత్ర ద్వారా గ్రహించాలి. ధర్మారావులానే పాఠకులూ ఉదాత్తంగా ఉండాలని పాత్ర ద్వారా రచయిత చెప్పించినాడు. ఇది ఆధునికసాహిత్యంలోనే గొప్పదైన వేయిపడగలలో గిరిక పాత్ర, ఆ పాత్రల చుట్టూ ఉన్న మహత్వమున్నూ.

Sunday, May 3, 2015

RSVP స్మృతులు....1

2010 వైశాఖ మాసం (మే నెల)
మంచినీళ్ళ గుట్ట,
రాష్ట్రీయ సంస్కృత విద్యాపీఠము,
తిరుపతి.
ఎం.ఏ ఎంట్రన్సు పరీక్షకు ముందు రోజు.

తిరుపతి లో అలిపిరి కి పోయేదారిలో రామకృష్ణా డీలక్సు అన్న బస్ స్టాప్. దానికి ఎదురుగా ఉన్న ఒక సందులోపలికి వెళితే రాష్ట్రీయ సంస్కృత విద్యాపీఠం బోర్డు, ప్రవేశద్వారమూ కనిపిస్తాయి. 

లోపలికి వెళ్ళగానే బాటకు రెండువైపులా చెట్లూ, వరుసగా చిన్న చిన్న బోర్డులపై వ్రాయించిన సంస్కృత సూక్తులూ కనిపిస్తాయి. అదుగో, ఆ కాంపస్ లో ఒకానొక సిమెంటు బెంచి పైన ఆ నాడు భవదీయుని తిష్ట.

సంస్కృతంలో ఆచార్య కోర్సు చేయాలంటే డిగ్రీలో సంస్కృతం ఒక సబ్జెక్ట్ గా చదివిఉంటే ప్రవేశం మామూలుగా, ప్రవేశపరీక్ష లేకనే దొరుకుతుంది. లేదంటే ఎంట్రన్సు రాయాలి. ఆ ఎంట్రన్స్ కోసమే ఆ రోజక్కడ మకాం.. 

"భవానపి ఆచార్య ప్రవేశపరీక్షాసార్థం ఆగతవాన్ వా?"  - పక్కన ఒక గొంతు వినిపించింది. (మీరు కూడా ఆచార్య - ఎంట్రన్స్ కోసం వచ్చారా?) - సమాధానం తెలుగు, ఇంగ్లీషు, తమిళ, కన్నడ, హిందీ లలో తెలుసు. కాస్త తడుముకుంటే మలయాళ, మరాఠీల్లో కూడా. సంస్కృతంలో తెలియదు. ఆ భాషలేవీ వాడకుండా మౌనంగా తలూపాను. ఆ పలుకరింపు మెల్లగా సంభాషణ, తర్వాత స్నేహానికీ మళ్ళింది.

ఆ వచ్చినాయన తమిళాయన వెంకట్రామన్ గారు. చూస్తూనే గుర్తుపట్టవచ్చు. తమిళనాడు లో తిరునెల్వేలి వాస్తవ్యులు. ఐసీఐసీఐ బేంకులో మేనేజరుగా రిటయిర్ అవబోతున్నారు (2010 మాట. ఇప్పుడు పదవీవిరమణ చేశారు). అంతేకాదు, ఆయన గొప్ప తమిళభాషాభిమాని, కవీ కూడానూ. ఆ వివరాలు తెలియగానే నేను ఆయనతో మొహమాటం లేకండా తమిళంలోకి దిగిపోయాను. 

అంతలో తలపైన కొప్పుతో ఒక యువకుడు మా దగ్గరకు వచ్చాడు. ఆ అబ్బాయి వృత్తిరీత్యా పురోహితుడు. తమిళుడు,  బెంగళూరు నివాసి. శబరిగిరీశన్ - అతడి పేరు. చాలా వినయశీలి. తెలివితేటలు పైకి కనబర్చని వ్యక్తి. - ప్రతిభను పైకి చెప్పుకోకుండా, డబ్బా కొట్టుకోకుండా ఉండేవాడిని సంస్కృతంలో "అ-వికత్థనుడు" అంటారు. వికత్థనుడంటే - డబ్బా కొట్టుకునేవాడు. సంస్కృతకావ్యాల్లో (ముఖ్యంగా డ్రామాలలో) హీరోలను నాలుగు విధాలుగా విభజిస్తారు. అందులో మొదటి టైపు - ధీరోదాత్తుడు. ఆ ధీరోదాత్తుని లక్షణాలలో "అవికత్థనత్వం" ముఖ్యమైనది.  అందుకు ఉదాహరణ - రాముడు. 

ఎంట్రన్స్ - తర్వాతి రోజు కాబట్టి ఈ రోజుకు ఏదైనా వసతి దొరుకుతుందేమోనని ముగ్గురం కలిసి ఆ పక్కనే ఉన్న హాస్టల్ కు దారితీశాం. సెలవులు కాబట్టి విద్యార్థులు పెద్దగా లేరు. అక్కడ ఒక పెద్ద హాలులో ఉండవచ్చన్నారు. భోజనం అక్కడే. వసతీ భోజనం కలిపి రు. 50/-. 

ప్రవేశపరీక్ష నూరుమార్కులకు. అందులో రెండు సబ్జెక్టులు. ఆ సబ్జెక్టుకు సంబంధించిన పుస్తకాలను కూడా యూనివర్సిటీ వారే పంపిస్తారు.

మొదటి సబ్జెక్టు - ప్రతాపరుద్రీయం అనే పుస్తకంలో రెండు ప్రకరణాలు. కావ్యప్రకరణం, నాయకప్రకరణం. 
రెండవసబ్జెక్టు - సంస్కృతసాహిత్యచరిత్ర - ఇందులో తిరిగి రెండు ప్రకరణాలు. వైదిక సాహిత్యం, లౌకిక సాహిత్యం. 

ప్రతాపరుద్రీయం అనే లక్షణగ్రంథాన్ని రచించినది విద్యానాథుడనే ఆంధ్రకవి. ఈయనకు అగస్త్యుడు అని మరొక పేరు. ఈ క్రింది పద్యం చాలామంది తెలుగు వాళ్ళకు తెలుసు.

నానాసూనవితాన వాసనల నానందించు సారంగమే
లా నన్నొల్లదటంచు గంధఫలి బల్ కాకన్ తపంబంది యో
షా నాసాకృతి తాల్చి సర్వ సుమన స్సౌరభ్య సంవాసియై
పూనెన్ ప్రేక్షణమాలికా మధుకరీ పుంజంబు లిర్వంకలన్.

తుమ్మెద తనపై వాలట్లేదని కోపంతో సంపంగిపువ్వు అడవిలో తపస్సు చేసింది. తప:ఫలంగా అందమైన అమ్మాయి ముక్కుగా అవతరించింది. ఆ ముక్కు(సంపెంగ)కు రెండువైపులా తుమ్మెదలు కళ్ళ రూపంలో బారులు కట్టాయి. 

పై పద్యానికి సంస్కృతమాతృక ఇది. 

భృంగానవాప్తి ప్రతిపన్నభేదా, కృత్వా వనే గంధఫలీతపోऽలమ్ |
తన్నాసికాऽభూదనుభూతగంధా స్వపార్శ్వనేత్రీకృతభృంగసేవ్యా ||

ఈ సంస్కృతశ్లోకం రచించిన కవి అగస్త్యుడు/విద్యానాథుడు. ఈయన కావ్యం ప్రతాపరుద్రీయం - ప్రతాపరుద్రుడిని పొగడ్డానికి రచించినట్టుగా ఉంటుంది. దాదాపు ప్రతి ఉదాహరణా - ప్రతాపరుద్రుని గుణగణాలను ప్రశంసిస్తూనే ఉంటుంది. ఇందులో నాయకప్రకరణం - సులభం. కావ్యప్రకరణం - కష్టం. 

ఇక సంస్కృతసాహిత్యచరిత్ర - ఇందులో వైదిక సంస్కృత విభాగంలో వేదాలు, అరణ్యకాలు, సంహితలూ, పురాణాలూ, ఉపనిషత్తులూ, దర్శనాలూ,  రామాయణమూ, మహాభారతమూ - వీటి సంగ్రహం. ఇది మొదటి చాప్టరు. లౌకిక సంస్కృతం లో పంచమహాకావ్యాలూ, ఇతర కావ్యభేదాలూ, కవులూ, కవిహృదయాలూ, వారి కాలాదులూ వగైరా.

వేంకట్రామన్ గారికి, శబరిగిరీశన్ కూ (ఆ మాటకొస్తే చాలామందికి) వైదిక సంస్కృతం గురించి బాగా తెలుసు. లౌకిక సంస్కృతం గురించి అస్సలు తెలియదు. నాది పూర్తిగా రివర్సు వ్యవహారం. కాళిదాసు, మాఘుడు, సంస్కృత డ్రామాలు వీటి గురించి నాకు మంచి పరిచయం ఉన్నది. మరొక విషయమేమంటే - వెంకట్రామన్ గారు, కాస్తో కూస్తో తప్పులు లేక సంస్కృతంలో అనాయాసంగా మాట్లాడగలరు, వ్రాయగలరు. ఆ రెండు యోగ్యతలూ నాకు లేవు (ఇప్పటికీ).

మేం ముగ్గురం తెలిసిన సబ్జెక్టులన్నీ తిరగేశాం. వెంకట్రామన్ గారు శుక్లయజుర్వేదం గురించీ, పురాణాలను గుర్తుంచుకోవడానికి ఉన్న శ్లోకం (పద్వయం, మద్వయం...ఇలా ఏదో) చెప్పారు. అలాగే నాయకప్రకరణం కూడా తిరగేశాం. భోజనాల వేళయ్యింది. తిరుపతి లో చాలా చోట్ల అన్నం దైవప్రసాదంగా భావిస్తారు. ఆ సంస్కృత హాస్టల్లోనూ అంతే. ఆ భావనలోని మాధుర్యమో, లేక ఆ రోజు విశేషమో తెలియదు కానీ, కేవలం ఒక నంజుడు, పప్పు, చారులతో వడ్డించిన ఆ భోజనం రుచి ఈ నాటికీ కూడా గుర్తొస్తూనే ఉంటుంది.  

కాంపస్ లో నేరెడు చెట్లెక్కువ. హాస్టల్ మధ్యలో కూడా ఒక నేరెడు చెట్టు ఉంది. విరగకాసి ఉన్నదది. విద్యార్థుల్లో ఒకరిద్దరు - ఆ చెట్టు పై చేరి కొమ్మల్ని అల్లలాడిస్తూన్నారు. నేరెడు పళ్ళు జలజల రాలుతున్నాయి. సంస్కృతంలో నేరెడు పండు పేరు జంబూ ఫలం. జంబూఫలమంటే - బాణభట్టు ఛప్పున గుర్తొస్తాడు. కాదంబరి కావ్యం గుర్తొస్తుంది.

అదొక చిలుక. ఆ చిలుక మాట్లాడగలదు. ఎవరో ఒక గిరిజన యువతి ఆ చిలుకను పట్టుకుని మహారాజు శూద్రకునికి బహూకరించింది. ఆ చిలుకకు రాజు అతిథిమర్యాదలు ఘనంగా జరిపించాడు. మరుసటి రోజు కుశలమడుగుతూ రాజు చిలుకను - భోజన కార్యక్రమాదుల గురించి అడిగేడు. ఆ చిలుక చెబుతుంది - "ఆమత్త-కోకిల-లోచనచ్ఛవిర్నీలపాటలః-కషాయమధురః-ప్రకామమాపీతో-జంబూఫలరసః" - కైపెక్కిన కోకిల కళ్ళలా నలుపూ ఎఱుపూ కలిసి, కాస్త వగరూ, తీపి కలిసిన నేరెడు పళ్ళ రసం ఇచ్ఛ వచ్చినంత సేపు త్రాగాను మహారాజా.. అంటూ సాగుతుంది. నేరెడు పళ్ళంటే "నెయ్యములల్లో నేరెళ్ళో.." అన్నమయ్యా గుర్తొస్తాడు.

సాయంత్రం మరొక యువకుడు వచ్చాడు. అతని పేరు సోను. గుజరాత్ నుంచి వచ్చాడు. ధారాళంగా సంస్కృతం మాట్లాడగలడు. అయితే పుస్తకజ్ఞానం అంతగా లేదు. అతడికి కూడా వైదిక సంస్కృత చరిత్ర బాగా తెలుసు. 

నలుగురితో ఇలా ఆ రోజు గడిచింది.  తర్వాతి రోజు దాదాపు అరవై మంది సంస్కృతప్రవేశపరీక్ష వ్రాశారు. సోనూ సంగతి తెలియదు. మిగిలిన మా ముగ్గురికీ సీటు వచ్చింది. ప్రవేశపరీక్ష మార్కులు - విశ్వవిద్యాలయం వారు చెప్పరు. అంచేత తెలియదు. తెలియకపోవడమే మంచిది. :)

విద్య - అనేది నీలో ధైర్యాన్ని, జీవితం పట్ల ఆశనూ, అనురక్తినీ పెంచాలి అని వివేకానందుడు.  డబ్బుకోసమూ, కీర్తి కోసమూ, మరే కక్కుర్తి కోసమూ కాకుండా,బిచ్చమెత్తుకు బతకవలసి వచ్చినా సరే, తనకు మనసులో ఇష్టం ఉన్న విషయం వైపుగా అధ్యయనం సాగించే అదృష్టం బహుశా చాలా గొప్పది. అదే బహుశా నిజమైన చదువు అని నా విశ్వాసం. అది ఎలానూ మనకు లేదు. 

భవదీయుడు అలా ఆ రెండు రోజులు అక్కడ ఉండటానికి - దైవప్రేరణ, సహృదయుల ప్రోత్సాహం, తోడ్పాటు, సహధర్మచారిణి ప్రోద్బలం, అక్కడ పరిచయమైన మిత్రులద్వారా అప్పటికప్పుడు నేర్చుకున్న కొన్ని ముక్కలూ - ఇవి మాత్రమే నిజమైన కారణాలు. ఇది నిజంగా నిజం. మిగిలినదంతా నిమిత్తమే.

RSVP నుంచి మరుసటిరోజు వచ్చేస్తుంటే - ఆ విశ్వవిద్యాలయం బోర్డుపై చిన్నగా ఉన్న అక్షరాలు కనిపించాయి - "తమసో మా జ్యోతిర్గమయ" - "చీకటి నుండి నన్ను వెలుగువైపుకు మళ్ళించు".

Saturday, November 1, 2014

డైరీలో ఒకరోజు...

కాలం....

ఏది సంస్కృతమై, సుపరిష్కృతమై ఉంటుందో అది మాత్రమే కాలానికి లోబడి ఉంటుంది. Only products are definable in the realm of "time". మరొక విధంగా చెబితే - ఏవి ఉత్పన్నములై, నశిస్తాయో వాటికే అతీతం (భూతకాలం), అనాగతం (భవిష్యత్తూ) ఉంటాయి. ఉత్పన్నములు, నశ్యములు కానివాటికి వర్తమానం తప్ప మరొక కాలం లేదు. అవి ప్రత్యుత్పన్నములు. క్షణక్షణానికి రంగులు మార్చే ఆకాశం, కణకణానికి రూపు, రంగూ మార్చే మేఘమాల, మట్టివాసనా, సముద్రపు అల.........భవమూ....

అతీతమూ, అనాగతమూ లేక, భవం లో మాత్రమే మనగలిగిన మహానుభావులను ద్రష్టలు అంటాం. వీరికి ప్రతిక్షణమూ వినూత్నమైనది. ఇది భూతకాలపు తెరలతో, భవిష్యత్కాలంపై భయంతోనో, లాలసతో కూడిన చూపు కాదు. ప్రతి క్షణాన్ని, తనదైన క్షణంగా చూడగలిగిన ఒక విస్పష్టమైన దృష్టి. ఇలాంటి సంబుద్ధత్వం పొందిన మహానుభావులు నూటికో కోటికో ఒక్కరు. ఏ సిద్ధార్థుడో, యే జిడ్డు కృష్ణమూర్తో....

అతి సాధారణమైన మనుషులకూ ఒక్కొక్కసారి అపురూపమైన ’భవం’ ఒక చల్లటి స్పర్శలా తాకి కాలగర్భంలో ఘనీభవించి అనుభవం గా,అనుభూతిగా మిగిలిపోతుంది. అలాంటి ఒక రోజు...

కార్తీక మాసం మూడవరోజు, ఆదివారం...

****************************

తెల్లవారు ఝామున ఆరున్నర. కరెంటు పోయి, ఫేను ఆగిపోతే, నిద్రలో జోగుతూ లేచి తలుపు తీయగానే చల్లటి గాలి,వర్షపు చినుకులూ ఘుప్పుమని తాకాయి. అప్పటికే సంహిత నిద్ర లేచి, మేడనుండి దిగివచ్చింది. అమ్మా నాన్నలిద్దరికీ లేని ’పొద్దున పూట నిద్రలేవడం’ అనే పాడు అలవాటు దానికి జేజి దగ్గర్నుంచో, అమ్మమ్మ దగ్గర్నుంచో వచ్చినట్టుంది! 

ముందు రోజు రాత్రి పడిన వర్షమూ, పొద్దున పూట చలి తాలూకు మంచూ, మట్టివాసనా, దూరంగా వినిపిస్తోన్న ఎమ్మెస్ సుబ్బలక్ష్మి విష్ణుసహస్రనామమూ, నిన్నటి రాత్రి వర్షం జామకాయపై చేసిన కాకి ఎంగిలీ..... 

తులసి కోటను పరామర్శిస్తూన్న గుమ్మడిపాదు... 



వాతః (గాలి) అంటే వాహకంగా పనిచేసేదిట. చల్లదనాన్ని, చిక్కటి సువాసననూ తీసుకొస్తోంది పెరటి గాలి. మా పెరడు ప్రతి ఉదయంలాగే పారిజాతం పూల సువాసనలతో ఘుమాయిస్తోంది. పూలు ఒక గిన్నెలో ఏరడం మొదలెడితే, ఒక గిన్నె నిండా సమకూరినాయి. వెన్నముద్దను గిన్నెలో పెట్టినట్టు ఉంది ఆ పాత్ర. 

పక్కకొస్తుంటే - వర్షపు చినుకులతో తడిచిన పచ్చటి ఆకుల మధ్య ఎర్రటి పువ్వొకటి కనబడింది. అది జపాకుసుమం......కాదు కాదు, Hibiscus flower.

అది గిన్నెపైన చేరింది. 

****************************

ఓ గంటా, గంటన్నర తర్వాత...

 సన్నగా వర్షం మొదలైంది. పారిజాతపూలతో పూజ చేయాలి. రోజూ వస్తున్నదే అది, అయితే కల్పద్రుమాణాం పారిజాతః - పారిజాతమే ఒక కల్పవృక్షమూ, సాక్షాత్తూ భగవంతుని నివాసమైనప్పుడు, మరెక్కడ పూజ చేయాలి? పారిజాతాలతో పారిజాతం చెట్టుమూలాన్ని సంహిత ఇలా అలంకరించింది.

****************************

అగ్గలమౌ యాకలి కిక
తగ్గని మహగొప్ప మందు తడబడుటేలా?
సిగ్గెందుకు? దంచి కొడుదు 
నుగ్గాణికి సాటి యేది ఉర్విని కంటే!

మీరు ఉగ్గాణి (వీలైతే వేడి మిరపకాయబజ్జీతో బాటు) తినకపోయి ఉంటే, రాయలసీమ కు వెళ్ళడం సంభవిస్తే, ఉగ్గాణి అన్న పదార్థాన్ని మాత్రం రుచి చూడకుండా వెనుదిరక్కండి. తిరపతి లడ్డూ తినకపోవడం కన్నా కొంచెం చిన్న సైజు పాపం రాయలసీమ కు వచ్చి ఉగ్గాని తినకపోవడం. ఈ పాపానికి నిష్కృతి లేదు బాబూ, నిష్కృతి లేదు. (ఈ డైలాగు గుమ్మడి వాయిస్ లో ఊహించుకుని చదువుకోండి) 

పరమపదసోపానపటంలో ఓడిపోతేనేం? ఉగ్గానితో పరమపదం చేరుకున్నాక? 

అన్నట్టు మీకు పులి మేకా ఆట తెలుసా?

****************************

బయట వర్షం ఓ మోస్తరుగా కురుస్తూనే ఉంది. పైన డాబా లో చేరి, తూము నుంచి కిందకు వచ్చిన వర్షం నీళ్ళను మా పెరట్లో చెట్లకు పోస్తూ, వర్షంలో తడిస్తే జ్వరమొస్తుంది అన్న డిఫైన్డ్ ప్రాసెస్ కు కట్టుబడి కోపంతో ఉడికిపోతున్న మా ఆవిడను ఉడికిస్తూ ఓ గంట వర్షంలో బాగా నానిన తర్వాత లోపలికి వచ్చేశాను. 

****************************

ఉన్నట్టుండి ఎండ మొదలైంది. కాసేపటికి చురచురమంటూంది. సరిగ్గా ఇలాంటప్పుడు చెట్టు కిందనిలబడి చెట్టును కుదిపి, ఆ వర్షం చినుకులు మీదపడితే ఎలా ఉంటుందోనని ’మేర్లపాక మురళి’ అనే  శృంగార (సెమీ బూతు) రచయిత శృంగారపురం ఒక కిలోమీటరు అనే ఒక నవల్లో  చెప్పాడు. అది ఒక అందమైన పక్కింటమ్మాయిని ముద్దుపెట్టుకున్నట్టు ఉంటుందిట. నిజమో అబద్ధమో అనుభవజ్ఞులకే తెలుసు.

నిమ్మచెట్టు కిందికెళ్ళి చెట్టును ఊపగానే చినుకుల సంగతేమో కానీ నిమ్మముల్లు వచ్చి చేతికి తగిలి చెయ్యి చురుక్కుమంది. వెధవ ఆలోచనలకు పర్యవసానం ఇలాగే ఉంటుంది.  

ఇంతలో సీతకోకచిలుకల జంట ఒకటి తయారయింది. ఈ మధ్య ఈ జంట తెగ తిరుగుతోంది మా పెరట్లో. ఆ జంటలో ఒక దాన్నైనా పట్టుకోవాలని చాలా సేపు ట్రై చేస్తే ఒక్కటీ దొరకలేదు. కానీ మాంఛి టైమ్ పాస్.  అన్నట్టు సీతాకోకచిలుక రెక్కలను ముట్టుకుంటే వచ్చిన మసి/మరకను బెట్టు పెట్టుకుంటే మంచిగ చదువొస్తుందంట. సంహిత ఫ్రెండు చెబితే నాకు చెప్పింది. 

****************************

సాయంత్రం - మూడు.

1926 లో రాయలసీమలో పప్పూరు రామాచార్యులు అనే మహానుభావుని సంపాదకత్వంలో ఒకానొక పత్రిక మొదలయ్యింది. ఆ పత్రిక పేరు శ్రీ సాధనపత్రిక. ఎలాగైతే భారతి పత్రికను మన ఆంధ్రదేశపు సాంస్కృతిక వారసత్వంగా మన్నిస్తామో, అలాగే శ్రీ సాధన పత్రిక రాయలసీమ తాలూకు సాంస్కృతిక భారతి. చిలుకూరు నారాయణరావు "దత్త మండలాలు" అన్న పేరును నిరసిస్తూ వ్రాసిన పద్యాలు, రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, గోపాలకృష్ణశర్మ ప్రభృతుల వ్యాసాలు, విద్వాన్ విశ్వం గారి అనేక రచనలూ, ఇంకా నాటి సీమ రచయితల గొప్ప కథలు, కవితలూ, ఇలా ఎన్నిటినో కలబోసుకుని, చాలా యేళ్ళు వెలువడిన పత్రిక ఇది. ఈ పత్రిక కాలగర్భంలో కలిసిపోయిందని అందరూ భావిస్తున్న తరుణంలో అనంతపురంలో ప్రెస్ క్లబ్ లో, మరి ఒకరిద్దరి వద్దా, ఈ పత్రిక దాదాపుగా చినిగి పోతున్న దశలోని కాపీలు దొరికాయి. వీటి గురించి ఆరాటపడి స్కాన్ తీసిన వారు హరినాథరెడ్డి గారనే ఒక ఉపాధ్యాయుడు, ప్రెస్ అకడెమీ వారు, నాగరాజారావు గారనే వయోవృద్ధులు.

మా మిత్రులు కోడిహళ్ళి మురళీమోహన్ ప్రేరణతో ఆ రోజు నాగరాజారావు గారిని కలుసుకోవడం మర్చిపోలేని అనుభూతి. ఆయనను అదివరకే ఓ మారు కలిసినా, ఈ సారి చక్కగా మాట్లాడే అవకాశం కలిగింది. ఆయన ఒక్క సమాచార నిధి. 

సాధన పత్రిక కాపీలను మురళీమోహన్ గారు ఒక వెబ్ సైట్ లో పెడుతున్నారు. ఆ వెబ్ సైట్ ఇది.

http://sreesadhanapatrika.blogspot.in/

****************************

తిరిగి ఇంటికి వచ్చే సరికి వాతావరణం సరిగ్గా, ఎండకూ, వర్షానికి చలికి మధ్యలో ఉంది. దానికి తార్కాణమన్నట్టు మూడురంగుల మేఘాలతో ఆకాశం అలంకరించుకుంది. 

మా పాపను తీసుకుని బండిలో అలా ఓ మారు తిరిగి వచ్చేసరికి చీకటిపడింది. ఏ నాటకానికైనా చివర తెర పడాల్సిందేగా! 

రోజు మాత్రమే కరిగిపోయింది. ఆ పరిమళం తాలూకు అనుభూతి మనసు పొరలలో మనోజ్ఞమైన భావంగా అలానే ఉంది.

"భావస్థిరాణి జననాంతరసౌహృదాని".

Monday, October 20, 2014

అన్నబెల్లె యను దయ్యపు కథ


అది యొక బొమ్మ. బొమ్మ యనగానేమి? ఆటవస్తువు. భౌతికముగ నా యాటవస్తువునకు ప్రయోజనము శూన్యము. మరి మానవులెందుకు యాటవస్తువులను కొనుచుందురు? అది యొక మానసికావసరము. లోకమున ప్రతివస్తువునకూ భౌతికముగనూ, మానసికముగనూ ప్రయోజనముండును. ఆ ప్రయోజనమును గుర్తింపక, భౌతికావసరముననో, లేక కేవలమానసికావసరమాత్రవిశేషముగనో ప్రాధాన్యతను నిర్ణయించుట మానవుని స్వభావదోషము. దీపావళి పండుగ గలదు. ఆనాడు మాతాబాలు కాల్చుట యొక సాంప్రదాయము. మాతాబాలు వెలిగించుట వ్యర్థమగు ఖర్చని కొందరందురు. ఇవతలి వాడు "అది సత్యభామ నరకుని సంహరించిన తరుణమును గుర్తించుకొనుటకై యేర్పడిన యేర్పాట"ని జెప్పబోవును. అవతలివాడందులకంగీకరింపడు. ఈతని సాంస్కృతికావసరమును యాతడు గమనింపడు. లోకపు తీరిట్లుండును.

అతడామె ప్రణయసామ్రాజ్యమునకు సమ్రాట్టు. ఆమె యాతని ప్రణయిని. వారువురి వివాహబంధము యొక అందమైన కావ్యము. ప్రకృతమాయమ గర్భము దాల్చినది. ఒకదినము జాన్ ఆమెతో నిట్లనెను.
"ఏమోయీ! నీకేమైననూ కోరికలున్నవా? చెప్పినచో తీర్తును."
"నాకేమియునూ వద్దు."
"అట్లు కాదు. నీకు కాకపోయిననూ, నీ యందున్న ప్రాణికి ఏమైన కోరికలుండవచ్చును."
"ఆ ప్రాణికి బాహ్యప్రపంచము తెలియదు. ఆ యవసరముండదు లెండు."
"అట్లనకోయి. గర్భస్థశిశువు ప్రపంచమును గమనించునని, అందులకొక తీరు గలదని వైద్యులు పరిశోధించుచున్నారు."
మియా ఫక్కున నవ్వి యిట్లనెను." మీరలు కోట్లరూపాయల ధనము వెచ్చించి జేయు పరిశోధనాఫలితము నన్నడిగిన ధనమవసరము లేకనే జెప్పియుందును గదా!"

జాన్ కూడా నామె నవ్వుతో శ్రుతి గలిపెను.

మరుసటి రోజు జాన్ ఒక పెద్ద మంజూషికను దెచ్చెను. మియా కనులను మూసి, ఆ పేటికను తెరచెను. ఆ పెట్టెలోనొక బొమ్మ యున్నది. మియా, జాన్ ను విస్మయానందముల గాంచెను. "ఏమండీ! నేనెన్నడో యడిగిన బొమ్మ గదా యిది". "అవునోయి, నిన్న యే కోరిక లేదంటివి" యని మేలమాడెను. పాండురములైన యామె గండద్వయమున రాగోదయమాయెను. ఆమె యా బొమ్మను మిగిలిన బొమ్మలతో గలిపి ముఖ్యమైన గదిలో నుంచెను.

********************

అదే ఆమె చేసిన తప్పు.

ఆ బొమ్మ భవిష్యత్తులో ఒక దుష్టశక్తికి నెలవవుతుందని ఆ క్షణంలో ఆమెకు తెలీదు. చాలా మామూలుగా ఆ బొమ్మను సర్దుతూ, "ఇప్పటికి మొత్తం సెట్టు పూర్తయ్యింది కదండీ" అంది.

దూరంగా ఒక తీతువు పిట్ట వికృతంగా అరుస్తూ వెళుతోంది.

********************

గడియారం తాలూకు రేడియం డయల్ పన్నెండు గంటలని చూపిస్తోంది. దంపతులిద్దరూ నిద్రపోతున్నారు. ఉన్నట్టుండి ఉలిక్కిపడి లేచింది మియా. పక్కనే పడుకున్న జాన్ ను తట్టి లేపింది.

"పక్క యింట్లో ఏదో చప్పుడవుతోంది" చెప్పింది మియా.
"ఉండు చూసొస్తాను" చెప్పాడు జాన్.

మియా బయటకు వచ్చింది. చలిగాలి రివ్వున ఒడుతోంది.

పక్కింట్లో భార్యాభర్తల మధ్య గొడవ జరుగుతోంది. ఆ గొడవను బయటనుండి చూసాడు జాన్."నీవిప్పుడే అంబులెన్స్ కు ఫోన్ చేయి. నేనిప్పుడే వస్తాను" చెప్పి బయటకు పరిగెత్తాడు.

ఆమె ఫోన్ చేస్తుండగా జరిగిందిది.పక్కింటి జంట వేగంగా పరిగెత్తి మియా ఇంట జొరబడ్డారు.

భార్యను కత్తితో పొడవబోయాడతడు. ఆమె అతని గుండెలపై గుప్పిళ్ళతో గుద్దుతూ గింజుకోసాగింది. ఆ ఘటనలో దుండగుడు మియాను గాయపర్చాడు. ఆపైన అతడామెను కత్తితో పొడిచాడు.

పోలీసులు సమయానికి రావడంతో పరిస్థితి సద్దుమణిగింది. అయితే హంతకుడు తన భార్యను పొడిచినప్పుడు ఆ రక్తపు చుక్క పక్కన బొమ్మపై పడింది. ఆ చుక్క బొమ్మ కంటిలో పడి తెల్లటి ఆ బొమ్మ కళ్ళ చివర సన్నటి రక్తపు చారిక నిండడం ఎవరూ గమనించలేదు.

********************

యిది ఇట్లుండ, ఒకనాడు వఱువాత మియా తన నిజగేహమున ఊహావశంబై, వసనమునొక్కదానికి సాధింపనెంచి కుట్టుయంత్రము నవశముగ నాక్రమించి సమయమతిక్రమించుట యెంచక కర్మావశిష్టయై ఉపవిష్టయైనది. అంతట యరమనె (వంటగది) యందు పొయ్యి తనంతట తనే వెలుంగుటం జేసి, యా మంట యంతంతన్ మిక్కుటమై, యగ్ని ప్రమాదమునకు దారితీసెను. మియా యా తెరంగునెఱింగి మంటలనార్పునంత ఆ నిప్పు యందు మరుగుననున్న ప్రేతాత్మ యామెనాక్లిష్టంబొనర్చి కబళింపసొచ్చెను. సమయమునకు యెవరో వచ్చి కాపాడిరి.

మియాకు నెలలు నిండి పనసపండువంటి పసిబిడ్డను ప్రసవించెను. అటపై యా దంపతులు ప్రేతనిలయమైన యా గేహమును వీడి మరియొక నూత్నగేహమున వసింపనిచ్చగించిరి.

రామేశ్వరము పోయిననూ శనేశ్వరము వీడనట్టుల కొత్త ఇంటనూ ఆ యింతికి కంట నిద్ర కరువాయెను. ప్రేతావశిష్టమైనక్రీడాఖండమఖండముగ నీ నూత్నగేహమున యాహ్వానము లేని యతిథి వోలె నరుదెంచెను. ఒకదినంబున మియా సరుకుల కొనుటకవసరంబై, వీధిని యిచ్చంబోవుచుండనామెకు యొక యంగడి కానంబడియెను. ఆ పుస్తకములయంగడి ఎవెలిన్ యను నామెది.

**********************

జ్ఞాపకాల దాహంతో అనుక్షణం తపిస్తూ, జీవితమెందుకో తెలియక, మరణాన్ని వెతుక్కోలేక, జీవిస్తూ మరణిస్తున్న నాకెందుకమ్మా నేస్తం, ఒయాసిస్సులా కనిపించావు? మళ్ళీ ఆ ఒయాసిస్సును చేరబోతే, ఎక్కడ దాహాన్ని తీర్చవలసి వస్తుందోనని నేనొక ఎండమావినని కల్లలెందుకు నేస్తం? ఏదీ ఆశించకపోయినా, స్నేహానికి వెలకడుతున్నానని నా హృదయాన్ని ఎలా అంచనా కట్టావమ్మా? ఎవ్వరూ లేని నాకు అమూల్యమైనది నీ స్నేహమేనని తెలుసుకోలేవా పిచ్చితల్లీ?

ఎవెలిన్ మియాను పలుకరించింది. అది మొదటి పలుకరింపు. ఆ క్షణంలో ఎవెలిన్ కు గుర్తొచ్చినది తన కూతురు. సరిగ్గా కొన్నేళ్ళ ముందు ఒక ఏక్సిడెంట్లో మరణించిన తన కూతురు. బ్రతికి ఉంటే సరిగ్గా మియా వయసు ఉండి ఉండేది.

ఎవెలిన్ ఆపైన మెల్లగా అయినా స్ఫుటంగా మియాతో స్నేహం చేసింది. భర్త లేని వేళల్లో ఆమెకు చేదోడువాదోడయ్యింది. అంతే కాక, మియా ఇంటనున్న ప్రేతాన్ని వదిలించడానికి తనవంతు ప్రయత్నం చేసింది.

**********************

జాన్ మియా దంపతులకు నొక చర్చి మతగురువు తెలిసియుండెను. యాతడు వారి యింటనున్న బొమ్మనూ, బొమ్మనావహించిన ప్రేతాత్మను వదిలింపనెంచి, యా బొమ్మను తీసికొని చర్చ్ కు వచ్చెను.

ఫాదర్ చర్చి తలుపు వద్దకు వచ్చేడు. ఏదో అనుమానం వచ్చి వెనక్కు చూసేడు. అక్కడ - ఒక నల్లని నిశ్చలమైన ఆకారం. పై నుండీ క్రిందివరకూ వ్రేలాడుతున్న అంగీ, చింపిరి జుత్తూ...

అది కాదు అతడు చూస్తున్నది. ఆ ఆకారం కన్నుల్లో నిర్లిప్తత, ఆ నిర్లిప్తత వెనకున్న క్రౌర్యం. ఛప్పున తలతిప్పి చర్చి లోపలికి అడుగుపెట్టబోయేడు.

ఒక్క క్షణం అతనికి ఏం జరిగిందో అర్థం కాలేదు. ఏదో రాక్షసహస్తం విసిరేసినట్టు రోడ్డుపైన పడ్డేడు. నోరు తెరిచి యేదో చెప్పబోయాడు. మాట రాలేదు. 

నా ప్రస్థానం ఇందుకా నేస్తం? నా స్నేహం నీతో మాట్లాడటానికే కాదమ్మా, నీకోసం ప్రాణాలివ్వటానికి కూడా. 

**********************

అన్నబెల్లె దయ్యం చివర్న ఏమయ్యింది అన్న ముక్క మాత్రం సినిమాలో చూడండి. :)

Monday, September 16, 2013

మృచ్ఛకటికం - కొన్ని ఆలోచనలు


రచయితకు గొప్ప ఉదాత్తత (sensibility) అన్నది ఉన్నప్పుడు, ఆ ఉదాత్తతను ప్రతిబింబిస్తూ ఒక పాత్ర వెలువడినప్పుడూ, రచయిత యొక్క sensibilities కు తగిన పాఠకుడు ఆ రచనను చదవడం తటస్థించినప్పుడు ఆ రచయితకూ ఆ పాఠకుడికి మధ్య జరిగే ఏకాంతమైన అవగాహన సద్యఃపరనిర్వృతి అని నా అభిప్రాయం. దీన్నే రసనిష్పందం అనవచ్చునేమో. రాళ్ళపల్లి వారు ఒకచోట అన్నట్టు రసం అంటే తొమ్మిది భేదాలతో మాత్రమే నిర్వచింపదగిన emotion మాత్రమే కాదు. అది ఒక అనిర్వచనీయమైన అనుభూతి. ఏదో అనుకూలం కోసం రసాలను నవవిధాలుగా వింగడించుకున్నప్పటికీ రసనిష్పందం యొక్క ఖచ్చితత్వం ఆ వింగడింపులో మాత్రమే లేదు.

సద్యః పరనిర్వృతి కలిగించే రచయితను కవి అని, ఆ పాఠకుడిని సహృదయుడని అనవచ్చునేమో.

వ్యక్తి వ్యక్తికీ సున్నితత్వపు తేడాలు సహజం. అదే స్థాయిలోనూ పాఠకుల సహృదయత కూడా మారుతుంది. అభిమాన రచయిత కూడా మారుతాడు. శాశ్వతంగా అందరికీ నచ్చే రచయిత కానీ, నచ్చే రచన కానీ ఉండవలసిన అవసరం లేదు. కాబట్టి ఫలానా రచన నా అభిమాన రచన, ఫలానా రచయిత నా అభిమాన రచయిత అన్నది వ్యక్తిగత అభిప్రాయం అవుతుంది. అభిప్రాయాలకంటే రచన తాలూకు sensibilities గురించి మాట్లాడుకోవడం మంచిది.

వర్షాకాలం గురించి అనుకోగానే నాకు శూద్రక మహాకవి, మృచ్ఛకటికకావ్యం, అందులో వర్షర్తు వర్ణనా గుర్తొస్తాయి. అలాంటి వర్ణన అంతకన్నా గొప్పగా ఇతర కావ్యాలలో ఉండవచ్చు గాక. అయితే మృచ్ఛకటికం తాలూకు ఉదాత్తత కేవలం వర్ణనలో లేదు. అది దృశ్యకావ్యమవడం మూలాననూ, అక్కడ కవి కల్పించిన సన్నివేశం వల్లనూ, వసంతసేన పాత్ర యొక్క ఉదాత్త స్వరూపం నేపథ్యంగానూ ఆ వర్ణన యొక్క సౌందర్యం వ్యక్తమవుతుంది.

వసంతసేన ఒక గణిక, క్షత్రియ. ఈమె దరిద్రుడూ, అప్పటికే భార్య, పుత్రుడు ఉన్న ఒక సార్థవాహుణ్ణి (బ్రాహ్మణుడు/వైశ్యుడు) ప్రేమించింది. ఒకానొక రాత్రి తన ప్రియుని ఇంటికి బయలుదేరింది. ప్రియుణ్ణి మొదటి సారి చూడబోతున్న తరుణం. ఆమె చిత్తం లోపల ఉద్వేగమూ, ఆనందమూ పెనవేసుకుని ఉన్నాయి.

ఇక్కడ ఒక ప్రశ్న. గణిక - అంటే ఒక వేశ్యకు - అంటే పురుషసంగమం అలవాటైన ఒక యువతికి - ఒక మొగవాని పట్ల అలాంటి భావాలు ఉండటం ఎలా సంభవం? సరిగ్గా ఇక్కడే పాత్ర ఉదాత్తత - సహృదయునికి తెలుస్తుంది. శీలం వేరు, స్వచ్ఛత వేరు. శీలం సామాజికం అయితే స్వచ్ఛత మానసికం. రెండూ పరస్పర వ్యతిరేకాలు కావు, దోహదకారులూ కానవసరం లేదు. సందర్భమో కాదో తెలియదు కానీ ఈ మధ్య మరోసారి చదివిన యండమూరి నవల అష్టావక్ర గుర్తొస్తుంది. అందులో ప్రతిమా అగర్వాల్ పాత్ర ఇదే పాయింట్ మీద నడుస్తుంది. అలాగే హంపి నుండి హరప్పా దాక లో బసివి నాగమ్మ గురించి రామచంద్రగారు వివరిస్తారు. ఆ పాత్ర గురించి చదివిన తర్వాత పాఠకుడికి సానుభూతే తప్ప ఏ విధమైన వికారమూ కలుగదు. వసంతసేన కూడా అలాంటి ఒక ఉదాత్తమైన పాత్ర.

వసంతసేన ఉద్వేగానందాలను ప్రతిబింబిస్తూ బయట వాతావరణం. కుండపోతగా వర్షం. ఆ వాతావరణంలో వసంతసేనకు తోడుగా గొడుగు పట్టి వెంట వస్తున్న విటునికి, వసంతసేనకూ మధ్య వర్షం గురించిన సంభాషణ.

ఇందులో ఓ రెండు పద్యాలు.

గర్జంతి శైలశిఖరేషు విలంబిబింబా మేఘా వియుక్తవనితా హృదయానుకారాః |
యేషాం రవేణ సహసోప్తతితైః మయూరైః ఖం వీజ్యతే మణిమయైరివ తాళశృంగైః ||

వసంతసేనా! చూడు!చూడు! శైలశిఖరాల మీద గర్జిస్తున్న ఆ మేఘాలు విరహిణుల హృదయాల లాగా ఎలా భారంగా ఉన్నాయో! వాటి చప్పుడుకు ఒక్క ఉదుటున పైకెగిరిన నెమళ్ళ పింఛాలతో ఆకాశం మణిమయమైన వింజామరలచేత వీయబడుతున్నట్టుగా లేదూ!

మూఢే ! నిరంతర పయోధరవా మయైవ కాంతః సహాభిరమతే యది కిం తవాత్ర!
మాం గర్జితైరితి ముహుర్వినివారయంతీ మార్గం రుణద్ధి కుపితేవ నిశా పత్నీ ||

‘ఓసి మూర్ఖురాలా! వసంతసేనా! దట్టమైన మబ్బులున్న (ఇఱుకు పయోధరాలు) ఉన్న నేను నా కాంతుడితో రమిస్తూంటే, మధ్యలో నీకేంటి?’ అని ఉరుములతో మాటిమాటికీ నివారిస్తూ (నాపై ఉరుముతూ) ఈ నిశ, సవతి లా మారి, నా దారిని అడ్డగిస్తూంది కదా!
(సవతి ఎందుకంటే, తనను తన ప్రియుడి వద్దకు చేఱుకోనీకుండా అడ్డుపడుతున్నది కాబట్టి) అని వాపోతుంది. పయః అన్న సంస్కృతపదానికి నీరు, పాలు అని రెండు అర్థాలు. నిరంతర పయోధరములు అన్నది శ్లేష. దట్టమైన మబ్బులు అని ఒక అర్థం, (నిర్ + అంతర) ఇఱుకు పయోధరాలని మరొక అర్థం.

********************************************
ఇక్కడ మరో సారి అనంతకృష్ణశర్మ గారిని గుర్తు తెచ్చుకుంటాను. యే ఉదాత్త రచన అయినా రచయిత యొక్క శాంతస్వభావం మూలం కావాలి. ధిషణాహంకారాలూ, పాండిత్యప్రగల్భా వాచ్యార్థాల ప్రాభవం పెంపు చేయవచ్చును, కానీ ఉదాత్తమైన భావం కవి అంతః కుహరాల్లోనుంచి రావాలి. అందుకు శాంతమే ఆలంబన. నిజమైన శృంగార వర్ణన - అది నిజంగా సున్నితత్వాన్ని నింపుకొన్నదైతే ఉద్రేకాన్నీ, ఆవేశాన్నీ కలిగించరాదు. అది చిత్త ఆహ్లాదకారకం కావాలి. అంతమాత్రమే కాదు, రంజింపజేయాలి. కవి తాలూకు దార్శనికత సహృదయుడైన పాఠకుడికి దారి చూపాలి.

మృచ్ఛకటికం కావ్యంలోని ఈ ఘట్టం నిజంగానే వర్షంలో తడుస్తున్న అనుభూతి కలిగిస్తుంది. అనుభవైకవేద్యం. సన్నివేశం, పాత్రలూ, వాటి ఉదాత్తతా నేపథ్యంగా ఔచిత్యశోభితంగా ప్రావృట్వర్ణన అనే వస్తువును వర్ణించిన అపూర్వమైన ఘట్టం. వ్యక్తిగతంగా నాకు నచ్చిన గొప్ప వర్ణన.

Sunday, August 25, 2013

The conjuring అను పిశాచప్రకరణము


భయము అనగానేమి? భయమనగా ఉద్వేగకారకచిత్తవికల్పము. కొందరికి నల్లి యన్న భయము. మరికొందరికి బల్లియన్న భయము. ఇంకొందరికి బొద్దింకను జూచిన యొడలు గంపించును. మా ఊరియందు నొకఁడు గలడు. వానికి నీరనిన భయము. మానవుల చిత్తములు బలు విధములు. ఒక కవి "బహుళ పంచమి జ్యోత్స్న భయపెట్టు నన్ను" అని నుడివెను.(ఈ రోజే బహుళపంచమి) వెన్నెలకు భయపడువాడు కవి యేనా? కావచ్చును, కాకపోవచ్చును. అదియొక చమత్కారము.

భయములు సాధారణములు, విపరీతములు అని రెండు తెరఁగులు. దయ్యములన్న సాధారణముగ నందరికీ భయము. మన కావ్యములలో భయానక రసమున్నది. ఈ భయానక రసమును తెరపై జూపించుచూ అనేకులు చలన చిత్రములు నిర్మించిరి. ఈ మధ్యకాలమున అట్టి యొకానొక చలనచిత్రము "The Conjuring" అనునది.

ఈ చలనచిత్రమున దెయ్యములు గలవు. కొందరు దయ్యములు లేవందురు. దైవమున్నదని నమ్మిన దయ్యమున్నదని యేల నమ్మరాదు? ఇది మానవుని స్వభావదోషము. ఈ చిత్రమునందు దయ్యముల స్వభావములనూ జక్కగా జూపించిరి. మొదట భయపెట్టును. పిమ్మట లోబర్చుకొనును, అటపై ఆవేశించును. ఇట్లు దయ్యము మూడు వంతులుగా మానవుని స్వాధీనపరచుకొనును. దీనినే ఈ చలన చిత్రమున ఎడ్ అనువాడు జెప్పెను. ఈ చలన చిత్ర ఇతివృత్తమిట్లున్నది.

అమెరికాలో ఫ్లోరిడా అను నొకచోట నొకఁడు నొకానొక బెద్ద భవంతిని కొనును. అచ్చటికి సంసారమును తరలించును. మన సాంప్రదాయమున యిల్లు జేరునపుడు శాంతి హోమము నెరపుట యాచారము. మ్లేచ్ఛులకట్టి యాచారములు లేవు.  ఆచారములన్నియునూ వ్యర్థములని కొందరందురు. అదియే మ్లేచ్ఛనాగరకత. అన్నియునూ తెలియవలనన్న దురాశ ఈ భావమునకు మూలము. కొన్ని విషయములుండును. వాని సారములెరుగవలసిన బని అందరకునూ లేదు. సమాజమున నందరి బుద్ధి స్థాయీభావములొక్క తెరగున నుండదు. అది సృష్టి. కర్మగత భావసారము ఆచరణతో ముడివడియున్నది. ఆచరించుచూ పోయిన యెడల ఒకనాటికి ఆతని సంస్కారశుద్ధిజనితబుద్ధ్యధికృతమై ఆ సాధనాఫలముగా యాచారముల యాంతర్యమవగతము గావచ్చును.

(సొల్లుతో శాఖాచంక్రమణము గావించితిని, ఇక మిమ్ములను బాధపెట్టక కథకు పోవుదును.)

యాతనికి భార్య, ఐదుగురు ఆడపిల్లలు. ఆ భవనమున అంతకు పూర్వము పెక్కు దుర్ఘటనలు జరిగి యుండును. ఆ దుర్ఘటనలలో గతించిన వారలందరు దయ్యములై తిరుగుచుందురు. ఆ భవనమున జేరిన నాట నుండి ఆ కుటుంబమునకు ఈతి బాధలు మొదలగును.

అంతియగాక ఆ భవనమునందు కరవునందు యధికమాసమన్నట్టు అనేకగదులకు తోడుగా  అనేక నేలమాళిగలుండును. దయ్యములా నేలమాళిగలందు నివసించుచూ రాత్రులయందు తలుపులను తాడించుచు యుండును. మరియొకటున్నది. ఆ ఇంట గడియారములన్నియునూ 3:07 గంటలకు నిలిచిపోవుచుండును. అందులో మర్మమేమి? మూడు అనగా నది తండ్రి, యేసువు, పవిత్రభూతము (holy ghost)నకు సంకేతములు. మన సాంప్రదాయమున త్రిమూర్తులు గలరు. ముజ్జగములున్నవి. మరి మ్లేచ్ఛులకు పొంతనలేని మూడిఁటి విషయసంగమమున్నది. యదియే సత్సాంప్రదాయమునకూ, మ్లేచ్ఛ సాంప్రదాయమునకూ భేదము. అది యట్లుండె. 07 సంగతి దర్శకుడు జెప్పలేదు. మరచెనేమో?

ఈ దయ్యపుకొంపలో ఆ దంపతులన్యోన్యముగా కష్టసుఖములనే గాక భయమునూ "సమానము"గా పంచుకుని గాపురము సాగించుచుండిరి. (సమానత్వము?!? ......వద్దు. ఈ విషయముపై ప్రస్తుతము మౌనము వహించెద)

క్రమముగా ఆ ఇల్లాలికి దేహముపై గాయములు కలుగును. పిల్లలకు యెడనెడ భయోత్పన్నమైన దృశ్యములగుపించుచుండును. దరిద్రమునకు యాకలి తోడన్నట్టుగా వారు క్రైస్తవులైననూ మతాచారములను బాటింపరు. చర్చికి వెళ్ళుట వారి యింటి సాంప్రదాయము గాదు. ఇంకేమున్నది. పిశాచరాజములకు కళ్ళెములు విడచినట్లైనది. అవి విశృంఖలముగా తమ కార్యకలాపములు సాగించును. ఈ కార్యకలాపములు ముందు జెప్పినట్టు మూడు తెరగులు.

అన్ని దెయ్యపు సినిమాల వలెనే ఈ సినిమాయందు దెయ్యములను పారద్రోలు వారలున్నారు. వారలు కూడా దంపతులే. ఆ దంపతులలో నిల్లాలికి దయ్యములను జూచు, తత్సంబంధిత శబ్దములను గ్రహింపగల, తదధికృత దుర్గంధములను మూర్కొనగల అతీంద్రియశక్తులుండును. ఆ దంపతులొకమారు దయ్యముల గురించి ప్రసంగించుచుండగా, మన దయ్యపు కుటుంబపు యిల్లాలు వారిని గలసి తమ యింటికి యాహ్వానించును. వారలందులకంగీకరించి ఈ ఇంటియందడుగు పెట్టుదురు.

వారికినీ దెయ్యములకునూ జరిగిన యాధిపత్యపు బోరున నెవరు గెల్చిరి అనునది వెండి తెరపై జూడవచ్చును.

ఈ చలనచిత్రమునందు భయానకరసము అంగి. గుణీభూతముగా గొంత హాస్యమున్నది. దెయ్యములకు యాటలపై ఆసక్తి యుండును. "వీరి వీరి గుమ్మడిపండు వీరి పేరేమి?" అను కళ్ళకు గంతలు కట్టుకొను యాట మనకు అనూచానముగా గలదు. ఆంగ్లేయులకు "hide and claps" అను యాట గలదు. ఆశ్చర్యమేమి? భారతీయమైన సాంప్రదాయములు జగద్విస్తృతములు గదా! అప్పుడప్పుడూ దెయ్యములూ ఆ యాట యాడును.

తెలుగు చలన చిత్రములలో చివరి దృశ్యమున పోలీసులు యరుదెంచుట గలదు. ఈ చిత్రముననూ, చివరన వాటికన్ అధికారులు ఆ యింటిని దెయ్యముల బారినుండి వదలించుటకు అనుమతి నొసగుట గలదు. ఆంగ్లేయుల హాస్యరసపోషణములట్లుండును.

దెయ్యములన్న భయమున్న వారికి, అనగా భయానకరసార్ద్రైకచిత్తులకు, పిశాచవిషయసంగ్రహపరివిష్టులకూ ఈ చలనచిత్రమునందు గావలసినయంత సరుకున్నది. మ్లేచ్ఛ దెయ్యములగురించిన సాంకేతిక సమాచారమిందు సరిపడినంత యున్నది. ఈ చిత్రకథ నిజముగా జరిగినదట.

యేది యేమైననూ, ప్రస్తుతము తెలుగునాట వచ్చు పేలవమైన చిత్రములను బోల్చినచో, ఈ చిత్రమున దెయ్యములే మేలనిపించును. తొడలు చరిచెడు నాయకులకన్న తలుపులు బాదు దెయ్యములెంతియో మేలు. తక్కిన సాంకేతికవిషయములన్నియునూ అద్భుతముగ సమకూరినవి. ఈ చలనచిత్రరాజమును యభిరుచిగల ప్రేక్షకులు జూచి యానందిం....క్షమించుము, మిక్కుటముగ భయమందుదురు గాక.

Monday, July 15, 2013

నీడపై దాడి - 2

తత్పూర్వదినంబునఁ రాతిరి కతికిన రెండెండు రొట్టెలు దక్క మరేమియునూ యుదరంబున నుండుట లేమి జేసి యాతని దైన్యము నివ్వటిల్లి మానసము మిక్కిలి వెక్కసమందెను. ఈ దినంబుననైనఁ జీకటవుటకు ముందుగ నేమైననూ ప్రాపించవలె, కానియెడ కాళ్ళు కడుపునందు జొనపవలసి వచ్చును.

ఓటికుండయందు పటుతరంబైన రాలు వ్రేసి మ్రోగించునట్టు వికృతస్వనంబుతో ఒక లాండ్ రోవర్ వాహనము తన ముందుఁ జని దూరంబుననున్న పానశాల యెదుట నాగుచో విట్టోరియో చిత్తవికల్పమములత్తమిల జొచ్చెను.

అల్జీర్స్ పట్టణసరిహద్దులలో గల నదీపర్వతశిఖరాద్యశేషవిశేషంబులవలోకించి చేతనావశేషంబులై యాతనాపూర్ణశరీరంబులతో యేతెంచిన యాత్రికులు వారలు. ఇంచుక దాహంబు దించుకొనుటకై పానశాలకు గుంపు గుంపులుగాఁ జనుచున్నారు. 

దుస్తులమరుగున నున్న హస్తవస్త్రపేలిక (హేండ్కర్చీఫ్) తోడ తైలసాదృశ్యమైన వదనంబునగల  స్వేదంబును తుడుచుకుని, కుంతలములనొకింత కూర్పుగ జేసి అటువెడలెను విట్టోరియో.

దళసరిగానగుపించు అంగీ జేబులను క్రీగంటంగమనించుచూ మద్యపానవాటికను సమీపించునెడ యాతని మనము విరళితమై ఎన్నిక పూర్తయ్యెను. నీలిరంగు యున్ని వస్త్రమును ధరించి, తానంతకు మునుపు నూరిబయట వీక్షించిన కుహరమును గూర్చి అక్షములకు గట్టునట్టు ప్రసంగించుచున్నాడట తుందిలుడైన మందభాగ్యుండొకడు. వాని జేబున నేత్రపర్వముగ నున్న ధనసంచీ పైనీక్షణంబుల ప్రసరించి యల్లనల్లన విట్టోరియో యాతని సమీపంబునకునంబోయెను.

కనులకుంగానని వేగంబునం కదలి ఆ తుందిలుని జేబుకడకేగి క్షణంబున దశాంశపర్యంతకాలంబున యాతని వామహస్తమెందులకో స్థంభించెను.

కనకకజ్జలవర్ణసంచితవస్త్రధారియై ఉంగరముల ముంగురులను వామహస్తమున కుస్తరించుచున్న మహాకాయుని పార్శ్వమున నిలుచున్న యువకుండొక్కరుండు గలడు. యాతని చూపులు తూపులవలె విట్టోరియో హృత్తునకు హత్తుకొనెను. అల్లన విద్యుల్లతాతాడనమందిన భంగి విట్టోరియో వామహస్తము వెనుకకు మరలెను. కాయము తీవ్రజ్వరప్రకోపితమైనయట్టు ప్రకంపింపఁదొడగెను.

విట్టోరియో మది "పారిపొమ్ము ... ఓయీ మూర్ఖాధమా, పారిపొమ్మిక, తదుపరినొక్క క్షణంబిచ్చట నిలచితివేని నీ ఖర్మ కాలును. పారిపొమ్ము" యని ఖంగున రొదవెట్టుచూ తీవ్రముగ హెచ్చరింపసాగెను. విట్టోరియో అన్యాలోచనము సేయలేదు.

అడుగునడుగున వెనుకకు జరుగుచూ పానశాల వెనుకకునేతెంచి విమానసదృశవేగంబున పేరమెత్తెను. మునుపు పరిహాసమాడిన స్నేహితుండా వీధి మధ్యంబున నగుపించి, "ఏమాయెను మిత్రమా? ఆత్రముగా అరుగుదెంచితివి? పర్వతశిఖరదర్శితామోదభరితులైన పానశాలావిలాసులు నీ దేహశుద్ధి చేయబోయిరా?" యని ఇచ్చకములాడెను.

దంతంబులు పటపటలాడించి పౌరుషంబణచుకుని ముందుకు పర్వెత్తి, వీధిమలుపున నొక ధృఢకాయునకు చటాలున గుద్దుకొనెను విట్టోరియో.


***********************************

(తర్వాతి భాగం ఎప్పుడొస్తుందో, వస్తుందో రాదో నాకే తెలియదు. కాబట్టి మన్నించగలరు)

Thursday, June 27, 2013

నీడ పై దాడి - 1

వదనంబునకంటిన స్వేదంబును వసనంబునకనుగుణమౌ కౌనునకు నాదేశంబు గావించుచు నలుదెసలం బరికించెను విట్టోరియో.

అల్జీర్స్ పట్టణంబునందున్న అనామికా బజారు అతనిటఁ దిరుఁగు కూటమితోడనూ, రహదారుల పార్శ్వంబందున బెరగిన దుకాణ సముచ్చయంబులన్ గుమిగూడిన యాత్రికుల తోడనూ, జనబంధురమై, గహనదురంధరమై భాసించుచున్నది.

ఆతఁడు కరిదంతంబుల నెరపిన వస్తుసముచ్చయంబుల విక్రయంబు జేయునొక విక్రయశాలను వినిమితము గావించి, నాలుగు యడుగులనద్దిశ వైపుగాఁ గదిలించి, ఐదవ యడుగు మోపునెడ - కలకలమను నొక్క కోలాహలమచ్చోటఁ బెచ్చరిల్లెను.

"ఓరి భగవంతుఁడా! నా ధనము...నా ధనంబునెవరో యపహరించిరి ...రక్షకభటులను రావింపుడీ" యను ఎలుగు ఱాపడునట్టు స్వరంబు వికస్వరంబుగా వినిపించుచుండనొక స్త్రీ దుకాణాంగనమున పఱుగున నఱుదెంచెను.

మ్రోయు యడుగునుపసంహరించి వెడవెడ నడక సాగించుచు అచ్చోటి నుండి దవ్వునకరిగెను విట్టోరియో.

యాత్రికురాలి రావంబులకు జాగరూకమైన బజారునకొకింత దవ్వున మూలగానొక్క తేనీటి యంగడి యందు ఉల్లాసంబుగ సల్లాపంబుల మఱగిన రక్షకభట చయము యల్లన రంగంబునన్ డిగ్గి మాయమైపోయిన ధనంబును శోధింపబూనుకొనిరి.

ఆ గడబిడ గడవకయే తానా యెడ నడుగిడిన ముడుసులు వెడలునని ఎఱిఁగి విట్టోరియో చేజారిన యమూల్యావకాశంబును తలఁచి శంకించుచు, ఖిన్నుడై నొక మూలనున్న తిన్నెను జేరి విశ్రమించెను.

ఆ సందర్భమున "ఏమోయీ! ప్రియమిత్రుఁడా విట్టోరియో!" యనుచు వచ్చిన మిత్రుడొకడాతనిని పలుకరించి, "త్వదీయాననమవనతమైన కారణంబెయ్యది సోదరా? ఇంతవరకునూ యారంభమవలేదొకొ??" యని అపహాస్యపూరితభాషణంబొనర్చి వెన్నుపై చరచి నిచ్చంబోయెను.

ఆతని వెనుక నెడనే బోయి ముఖనాసికాద్వయమునేకమొనర్చవలెనను కౌతుకమునడగించుకొని తానున్న యెడనే విశ్రమించెను విట్టోరియో.

ఆ మిత్రుని యుత్ప్రాసంబున నొక్క ప్రల్లదమును లేదు. వేకువ తొడరిన కడ నుండీ శక్తికి వెరవక ప్రయత్నము సాగించుచున్ననూ, విధివిలాసంబున నాటంకములు సంభవించుచున్నవి. తన వదనంబవనతంబు గాక మరేమగు?



**************************************

ఎసాల్ట్ ఆన్ షాడో - అను మధుబాబు నవలకు గ్రాంథికీకరణము. మధుబాబు గారికి, పరవస్తు చిన్నయసూరి గారికీ క్షమాపణలతో..

Sunday, June 23, 2013

సంకేతపదనిర్మాణతరుణోపాయన(స)ము

అనగనగా ఒక రోజు - నాలుగు సార్లు ఫ్రెండ్స్ తో బాటు కేంటీన్ కు వెళ్ళి కాఫీ తాగి సీటు దగ్గరకు వచ్చి, ఫేసుబుక్కూ, ప్లస్సూ, కూడలి, యూట్యూబూ, మరో నాలుగు కిటికీలు తెరిచి ఆఫీసులో చాలా బిజీగా పనిచేసుకుంటూ ఉన్నాను.

తెర మీదకు ఒక మిస్సైల్లా  ఒక డబ్బా వచ్చింది. దాని మీద ఉన్న సారాంశం ఇది.

"మీ యంత్రం తాలూకు సంకేతపదం ఆరునెలలుగా పాచిపోయి కంపు కొడుతూ ఉంది. దానిని మార్చండి."

ఓస్ అంతే కదా అనుకుని "సరే" అన్న పోకముడిని ...ఛ ఛ .. బొత్తామును నొక్కాను. ఒక భయంకరమైన విషవలయంలో అడుగుపెట్టబోతున్నానని నాకా క్షణం తెలీదు.

అదివరకు ఇలాంటి బెదిరింపులను చూసి ఉన్నాను. ఇలాంటి తాటాకు చప్పుళ్ళకు గ్రామసింహం ..ఛ ఛ ..సీమసింహం బెదరదు అని సంకేతపదం ఇలా టంకించాను. -

"వెధవ123"

ఇక్కడో మినీ ఫ్లాష్బాకు. ఇలా సంకేతపదాలు మార్చమని మూడు నెలలకో మారు మాకు విన్నపం వస్తుంది. "వెధవ123", "చవట123" - ఈ రెండు సంకేతపదాలనే నేను మార్చి మార్చి వాడటం అలవాటు. మా మిత్రులు ఇలాంటివే ఏవో పద్ధతుల్లో తమ సంకేతపదాలను గుర్తుంచుకోవడానికి వీలుగా తీర్చిదిద్దుకోవడం నాకు తెలుసు.

తెరపైకి ఒక డబ్బా, దాంట్లో తిట్టు లాంటిది కనిపించింది - "మూర్ఖుడా, నీ సంకేతపదం లో వరుసగా మూడు నంబర్లను పెట్టావు. మార్చు." బేక్ గ్రవుండ్ లో చిన్న సైజు వికటాట్టహాసం.

ఈ తతంగాన్ని రేపటికి పోస్ట్ పోన్ చేయడం తక్షణ కర్తవ్యం అని, కేన్సిల్ నాడా ...అదే బొత్తామును నొక్కాను. మరో డబ్బా. "కేన్సిల్ నొక్కి ఫేస్బుక్ కు వెళ్ళిపోదామనుకుంటున్నావా? కుదరదోయ్. సంకేతపదం మార్చేదాకా వదలను. వదల బొమ్మాళా వదల, రీస్టార్ట్ చేసినా వదల"

నా మనసు కాస్త కీడు శంకించింది. ఇలాంటిది ఇదివరకెప్పుడూ రాలేదు

సరే అని కాస్త ఆలోచించి ఇలా మార్చాను. "వెధవ321". ఫలితం ఇది.

"ఒరే కోడి బుర్ర వెధవా, వరుసగా అన్నాను. అది వెనుకనుండైనా కావచ్చు"

"వెధవ007"

"హమ్మా? ఆశ దోశ అప్పడం వడ! ఒకటే నంబర్ రెండు సార్లు రాకూడదోయ్".

తల వేడెక్కింది. కాస్త ఆలోచించాను. నేను మొట్టమొదటిసారి యాహూ అకవుంటు తెరిచినప్పుడు నా ప్రియతమ నాయిక సోనాలీ బేంద్రే స్మృత్యర్థమై ..అదే ఆమె గుర్తుండడానికి సోనాలి1 లాంటిది వాడినట్టు గుర్తు. ఇప్పుడు ఆమె, నా యాహూ ఖాతా రెండూ పదవీవిరమణ చేశాయ్. ఇప్పుడు దాన్ని వాడితే ఎలా ఉంటుంది? ఆచరణలో పెట్టాను.

"ఒరే! సంకేతపదంలో ప్రత్యేక చిహ్నం లేకుంటే ఒప్పుకోను" సందేశం, బేక్ గ్రవుండ్ లో తొడకొట్టిన సవుండూ వినిపించాయ్.

అప్పుడు సన్నగా వెన్నెముక క్రింది భాగాన చల్లటి అనుభూతి. చిన్న వణుకు.

తొడకొట్టిన సౌండు విన్నప్పుడల్లా నా హృదయం బలహీనమవుతుంది. ఎందుకంటే అదేదో సినిమాలో హీరో తొడకొట్టగానే కుర్చీ తనంతట తాను జరుక్కుంటూ హీరో దగ్గరకు వెళ్ళిపోతుంది.

అలా కుర్చీలు జరగటం గతితార్కిక భౌతికవాదులు, హేతువాదులూ నమ్మరు. నేను కేవలం అవకాశవాదిని కాబట్టి దేన్నైనా నమ్ముతాను. ఇప్పుడు నా కుర్చీ కూడా జరుగుకుంటూ నాతో సహా ఐటీ డిపార్ట్ మెంటు కు వెళ్ళిపోతే?. అలా వెళితే ఆ "ట్రావెల్" ను ఎంజాయ్ చేయడానికి ఇబ్బందేమీ లేదు కానీ ఐటీ వాళ్ళది రెండో అంతస్తు., నేనున్నది ఐదవది. ఐటీ మేనేజర్ మంత్రశక్తిని కుర్చీ అపార్థం చేసుకుంటే మెట్లపైనుండి నేను క్రిందపడతాను.అంత రిస్కు చేయలేను.

అందుకని మరింత దీక్షగా ఈ సమస్యపై దృష్టిని కేంద్రీకరింది F1 గంటును ..సారీ... బొత్తామును నొక్కాను. అక్కడ సంకేతపదం మార్చడానికి నియమాలు వ్రాసి ఉన్నాయి.

1. సంకేతపదం లో కనీసం ఎనిమిది అక్షరాలు ఉండాలి.
2. కనీసం ఒక పెద్ద అక్షరం, ఒక చిన్న అక్షరం, ఒక అంకె, ఒక చిహ్నం ఉండాలి.
3. వరుసగా అంకెలు రాకూడదు.
4. వరుసగా అక్షరాలు రాకూడదు.
5. ఒకే అక్షరం లేదా అంకె తిరిగి తిరిగి రాకూడదు.
6. మీ సంకేతం మీ జీవితం లో ఎప్పుడూ ఉపయోగించనిదై ఉండాలి. ఒకవేళ పాతది కనుక్కోలేరు అనుకుని మమ్మల్ని తక్కువ అంచనా వేస్తే ఫలితం దారుణంగా ఉంటుంది.
7. టంకించే ముందు కాళ్ళు కడుక్కుని వచ్చి ఉండాలి.
...
...
ఇలా అనేక సూచనలు పొందుపర్చబడి ఉన్నాయ్.

ఒక పదిహేను ఇరవై విఫల ప్రయత్నాల తర్వాత ఒక భయంకరమైన పాస్ వర్డ్ నిర్ణయించాను. అది ఎలానూ గుర్తుండి ఛావదు కాబట్టి దాన్ని మొబైల్ ఫోను లోనూ, పర్సులో ఉన్న ఒక పుస్తకం లోనూ రాసి పెట్టుకున్నాను.

అయితే అది అంతం కాదు ఆరంభం మాత్రమే. మరుసటి రోజు మా సంస్థ అంతఃజాలం (intranet) సంకేతపదం కూర్చటానికి మరో యజ్ఞం చేయవలసి వచ్చింది. ఆ తర్వాత మరొకదానికి. ఇలా సమస్య తీవ్రతరమయ్యేటప్పటికి ఒక బ్రహ్మాండమైన మీటింగు పెట్టి సమస్యను చర్చించారు అందరూ.

చివరికి కనుక్కున పరిష్కారం ఇది.
- ప్రతి ఉద్యోగికి రెండు యంత్రాలుంటాయి. మొదటి దానిలో సురక్షిత వ్యవస్థ ఉంటుంది. మరొకటి సాధారణమైనది. రోజు సాదా యంత్రంలో పని చేసి రోజు చివరన, వ్యవస్థీకృతమైన యంత్రంలోకి డేటాను తర్జుమా చేస్తారు.

ఇలా కనుక్కున్న పరిష్కారంతో సమస్య కొలిక్కి వచ్చింది.

Wednesday, June 5, 2013

నిత్యసౌందర్యం

అనగనగా సరస్వతీదేవికి ఒక కొడుకు పుట్టాడుట. అతని పేరు కావ్యపురుషుడు. ఓ మారు సరస్వతి ఏదో దేవతల సమావేశానికి వెళుతుంటే కొడుకు - ’అమ్మా, నేను వస్తా’నని వెంటబడ్డాడుట. అప్పుడా అమ్మ ’బాబు నీవు అక్కడికి రారాదు. నేనిప్పుడే వచ్చేస్తా, నీవిక్కడే ఉండు’ అని వెళ్ళిపోయిందట. ఈ బాబుకు కోపం వచ్చి తామున్న హిమాలయాల దిగువన ఉన్న జంబూ ద్వీపానికి బయలు దేరాడట. అతణ్ణి చూసి, స్నేహితుడైన కుమారస్వామి కూడా కెవ్వున ఏడుస్తూ నేనూ వెళతానని వాళ్ళ అమ్మ పార్వతి దగ్గర గొడవ చేశాడట.

అప్పుడు పార్వతి ఒక అమ్మాయిని సృష్టించి - అమ్మాయీ ఇదుగో ఆ వెళుతున్నతనే నీ భర్త. అతణ్ణి అనుసరించి వెనక్కి తీసుకురా అన్నదిట. ఆ అమ్మాయి సాహిత్యవిద్యావధువు. కావ్యపురుషుడు మొదట తూర్పు (గౌడ) దేశానికి వెళ్ళాడు. అక్కడ వెళ్ళగానే సాహిత్యవధువు అక్కడి వాతావరణానికి అనుగుణంగా తన ఆహార్యం మార్చుకుందిట.

ఆమెను చూసిన కావ్యపురుషుడికి కోపం తగ్గక చురచురలాడాడుట.  ఆ పద్ధతి గౌడీ రీతి అని స్థిరపడింది. గౌడీరీతి అంటే - సమాసభరితంగా క్లిష్టంగా ఉంటుంది.

ఆ తర్వాత కావ్యపురుషుడు పాంచాల రాజ్యం, ఆ చుట్టు పక్కలకెళ్ళాడు. అమ్మాయి అక్కడి వాతావరణానికనుగుణంగా ఆహార్యం స్వీకరించింది. ఈ సారి అబ్బాయి మెత్తబడ్డాడు కాస్త. అమ్మాయి వంక చూస్తున్నాడు, నవ్వకపోయినా. అప్పుడతని భావాలు, మాటలు పాంచాలీ రీతిగా పేరు పొందినయ్.

ఆ తర్వాత అతను మరింత క్రిందకు వచ్చి విదర్భకు వచ్చాడు. ఈ సారి కావ్యపురుషుడు బాగా ఐసయి పోయాడు. ఇప్పుడు అతని మాటల శైలి చాలా అందంగా, సుకుమారంగా ఉంది. అతని శైలి వైదర్భి. ఇంకా ఆయన దక్షిణ సముద్రంపైన ఉన్న వేయి యోజనాలు తిరిగాడు. అలా తిరుగుతూ కేరళకూ వచ్చినాడు. అక్కడ అమ్మాయి తన ఆహార్యం, వస్త్రమూ ఇలా చేసుకుందిట.

ఆమూలతో వలితకున్తలచారుచూడః
చూర్ణాలకప్రచయలాంఛితఫాలభాగః ||
కక్షానివేశనిబిడీకృతనీవిరేషః
వేషశ్చిరం జయతి కేరళకామినీనామ్ ||

మొదళ్ళకంటా తిప్పి కట్టిన కుంతలాలతో అందమైన ముఖం కలది, అక్కడక్కడా ముంగురులతో అలంకృతమైన ఫాలభాగం ఉన్నది, భుజం క్రింద కోకముడి బిగించి కట్టినది, అయిన కేరళ ముద్దుగుమ్మల వేషం భేషుగ్గా ఉంది!

ఇలా...
ఆమె అందంతో సాటి రాకపోయినా ఓ కందం.

కం ||

పురిసల్పి మొదల గట్టిన
నెరుల నొయారంపు మోము, నెన్నుదుట బడం
కురులు, ఎరక దిగి కోకను
నెరఁ గట్టిన కేరళ నెరి నిత్యము ముదమౌన్

నెరులు = కుంతలములు
ఎరక = భుజము

ఉహూ...మరొక ఉత్పలమాల కూడా..

ఉ||
సొమ్మగు ముంగురుల్ నొసట సోలిన మోమెలదేటి దాటులన్
బమ్మెరవోవఁ దోలు దెగబారెడు వేనలి, మూపు క్రిందుగన్
క్రొమ్ముడి, కొప్పు నందెసగు కూటపు ముత్తెములున్, సుధౌష్టము
న్నమ్మకచెల్ల ! కేరళ సునందిని నిత్యము చెన్నువొందగన్.

అందమైన ముంగురులు నుదుటన పడుతూ ఉన్న మోము,
ఎలదేటి దాటులు అంటే తుమ్మెదలు - అవి నివ్వెరపడేట్టుగా ఉన్న నిడుపాటి జడ (వేనలి = జడ), 
భుజానికి కాస్త కిందుగా కట్టిన కొత్త (రకం) కోకముడి, 
కొప్పుపైన వెలుగుతున్న ముత్యాలరాశులూ, 
అమృతం లాంటి పెదవి, 
అమ్మకచెల్ల! కేరళ అమ్మాయి నిత్యమూ అందంగా ఉండాలి (ఉంటుంది).. :) 

(ఈ పద్యం కూడా కొట్టుకొచ్చిన ఓ పెద్ద పేరడీయే ;)

ఇంతకూ కథ ఏమయిందండి అంటారా? అంత అందమైన డ్రెస్సుతో అమ్మాయి కనిపిస్తే ఐసవకుండా ఉంటాడా అబ్బాయి? సరస్వతి కొడుకూ, పార్వతి కూతురూ పెళ్ళి చేసికొని హిమాలయాల్లో కాపురం పెట్టారు. అప్పుడు ఆమె వేసుకున్న డ్రెస్సూ, ఆమె హొయలూ ఈనాటికీ కేరళలో వ్యాపించి ఉన్నాయి.

అదండి కేరళ నిత్యసౌందర్య కథ.

Sunday, April 14, 2013

మాదీ హైదరాబాద్

సిటీ బస్సు మామూలుగా అన్ని ఊళ్ళల్లోలాగా కాకుండా స్టాపుకంటే కొంతదూరం ముందుకు వెళ్ళి ఆగింది. స్టాపులో ఉన్న జనం పోలో మంటూ బస్సు దగ్గరకు ఉరికారు. ఆ జనాల్లో ఒక చిన్నసైజు మహిళామండలి కూడా చీరలు కట్టుకుని రేసులో పాల్గొంటున్న పీటీ ఉష, అశ్వినీ నాచప్ప ల్లాగా పరుగెట్టారు. మా నాన్నా, నేనూ పరిగెత్తాము మందతోబాటు. మా నాన్నెలానో బస్సు ఎక్కేశాడు. నేను కాస్త వెనుకబడ్డాను. బస్సు బయలుదేరేసింది. నేను పరుగు కంటిన్యూ చేశా.

బస్సు అలా బయల్దేరి కాస్త దూరం వెళ్ళగానే స్పీడ్ బ్రేకర్ వచ్చింది. పరిగెత్తుతున్న నేను కడ్డీ పట్టుకుని బస్సులో జొరబడ్డా. పట్టు తప్పబోయి పడిపోబోతున్న నా రెండవ చేతిని బస్సులో ఒకతను పట్టుకుని పైకి లాగేశాడు.

"కాయ్ కు రే! ఛడ్ నా నహీ ఆతా?" - ఇలాంటిదేదో వినబడింది. పక్కన తెల్లటి షేర్వాణీ, గంతల టోపీ, తాంబూల చర్వణం, సెంటు వాసన - ఇత్యాది భూషణాలతో ఇద్దరు సాహెబులు నవ్వుతున్నారు. నేనూ మొహమాటంగా నవ్వాను.

పదిహేడేళ్ళ వయసులో హైదరాబాదుతో నా తొలి అనుబంధం అది. నాయన వెంట ఎమ్సెట్ కౌన్సిలింగు కోసం నగరానికి వచ్చిన రోజులు. ’బస్సులో పరిగెత్తుకుని ఎక్కని హైదరాబాదీ తాబేలై పుట్టున్’ - అని హైదరాబాదు వాళ్ళ నినాదం. వాళ్ళలా చేస్తారనే డ్రయివర్లకు కూడా స్టాపులో బస్సునాపటం ఇష్టం ఉండదు.

అంతకు ముందు చాలా సార్లు బెంగళూరికి వెళ్ళి ఉన్నాను. అయితే బెంగళూరు కు వెళ్ళినప్పుడల్లా, ఒక ఆటవికుడు మొట్టమొదటి సారి నగరానికి వెళ్ళినట్టు ఉండేది. పైపెచ్చు మనది తెలుగు మీడియం కాబట్టి, అక్కడ మా బంధువుల పిల్లకాయలందరూ ఇంగిలీసు కాబట్టి భయంకరమైన పరిస్థితి. నా వేషభాషలు చూసి అందరూ నవ్వేవాళ్ళు. వాళ్ళదీ తప్పులేదు.

"What is your name?" అంటే "I am name Ravi" అంటే నవ్వరా వాళ్ళు?

అలాంటి పరిస్థితిలో ఉన్న నాకు హైదరాబాదు ’కొత్త’గా అనిపించింది. బెంగళూర్లో అపరిచితుడు మనతో ఆంగ్ల భాషలో మాట్లాడతాడు. ఇక్కడో? ’కాయ్ కు రే?’ - హెంత తేడా అసలు? బస్సును పరిగెత్తుకుని ఎక్కుట - ఎంత థ్రిల్లూ? హైదరాబాదుకు ఎట్లైనా సరే మళ్ళీ రావాలి - ఆలోచన పీకేసింది. ఆ ఛాన్సు పది రోజుల్లోనే వచ్చింది. స్టడీ సర్టిఫికెట్ మర్చిపోవడంతోటి, కవున్సిలింగు వాళ్ళు పది రోజుల్లో తెచ్చివ్వమన్నారు. అది తెచ్చివ్వడం కోసం మా నాన్నకు నచ్చజెప్పి నేనొక్కణ్ణీ హైదరాబాదుకు వచ్చాను.  ఈ సారి హైదరాబాదు మరింత అందంగా కనిపించింది. ఉస్మానియా పరిసరాలు భలే ఉన్నాయి! సికిందరాబాదు దగ్గర ఇరానీ చాయ్, నాంపల్లి పుల్లారెడ్డి స్వీట్లూ, కరాచీ బేకరీ బిస్కట్లూ ........హ్మ్... హైదరాబాదు లో ఏదో ఉంది!

ఫ్లాష్ ఫ్రంట్: తదనంతరకాలంలో బస్సులో పరిగెత్తుకుని ఎక్కే ఆర్ట్ ను నేను మాస్టర్ చేసేశాను. ఈ మధ్య తిరిగి హైదరాబాదులో అడుగు పెట్టినప్పుడు ఆ విద్య ప్రదర్శించి, వేగంగా వెళుతున్న బస్సులో విజయవంతంగా ఎక్కి, అందరూ నన్ను ఆరాధనాపూర్వకంగా చూస్తుంటే వాళ్ళవంక ఇలా ఒక లుక్కు ఇచ్చాను.

అయితే మరుసటి క్షణంలో నా మొఖం ఇలా మొఖంలా మారిపోయింది.

నా జేబులో కొత్తగా కొనుక్కున్న HTC మొబయిల్ ఫోను ఎవరో లేపేశారు. నేను బస్సుతో బాటు సమాంతరంగా పరిగెత్తి, సరిగ్గా బస్సు ఎక్కుతున్నప్పుడు ఒకడు న్యూస్ పేపర్ ను అడ్డుపెట్టి దాని కిందుగా చేయిపోనిచ్చి నా పై జేబులో ఉన్న ఫోను ఎత్తేశాడు. బస్సు ఎక్కుతూనే ఇది మెహ్దీ పట్నం బస్సు కాదా? అని అడుగుతూ దిగిపోయాడు....

****************************************************************************

మళ్ళీ భాగ్యనగర దర్శనం ఉద్యోగరీత్యా కలిగింది. ఈ సారి దర్శనం తో బాటు జీవనం కూడా. గుండు బొచ్చు లో....అదేనండి అలాంటిదేదో ఉంది కదా...హ్మ్....గచ్చీబౌలి అని అదన్నమాట. గుండు బొచ్చు ....అదే గచ్చిబౌలి అప్పట్లో చాలా పీస్ ఫుల్ ఏరియా. వినాయక నగర్ లక్ష్మి అనెక్స్ అపార్ట్మెంట్ లో రూమ్మేట్లతో కలిసి సావాసం.

ఓ రోజు...

శ్రీదేవి థియేటర్ లో రాత్రి సెకండ్ షో "జోష్" హిందీ సినిమా టికట్లు పట్టుకొచ్చాడు నా ఫ్రెండు. సినిమా కెళితే మొదలు పెట్టటానికి బాగా లేటయ్యింది. ఇంటికి వచ్చే సరికి రాత్రి ఒకటిన్నర గంటలవుతోంది. గచ్చిబౌలి పక్కన క్వార్టర్స్ లో మా వాడి ఇల్లు. వాడి ఇంటిదగ్గర దిగిపోతే నేను నడుచుకుంటూ వస్తున్నాను. పోలీసు జీపు పక్కన వచ్చి ఆగింది.

"ఏయ్ యాడకెళ్తున్నావ్?" - ఒక అధికార స్వరం
"ఇంటికి సార్"
"యాడకెల్లి వస్తున్నవ్?"
"సినిమాకి"
"టికెట్ చూయించు"
చూపించాను. టికెట్ నూ నన్నూ తేరిపార చూశాడతను. అతని యూనిఫారమ్ మీద ఖాన్ అని రాసుంది.
"హైదరాబాదుకు కొత్తా?" - నా అవతారం చూడగానే పోల్చుకున్నాడతను.
"అవును సార్"
చూడు, నీకింకా తెలుస్త లేదు, హైదరాబాదంటే. రాత్రి పూట తిరగాకు. - కుసో..అని బండ్లో కూర్చోబెట్టుకుని కాస్త దూరంలో ఉన్న ఇంటిదగ్గర దింపాడతను. చిన్న సంఘటన. ఎందుకో అతని మొఖం, ఆ రోజూ అలా నిల్చిపోయినై.

****************************************************************************

మా రూమ్మేట్లు అమెరికాకు పారిపోవడంతోటి గచ్చి బౌలి నుండి సికిందరాబాదుకు షిఫ్ట్ అయాను. కవాడిగూడా లో అపార్ట్ మెంటు. ఆరవ అంతస్తు. ఐదుమంది జనాభా. అందరిదీ మా ఊరే. ఇద్దరు ఉద్యోగులం, ఒకడు నిరుద్యోగి, ఇంకో ఇద్దరు చదువు.

ఆ ఇంటికి వాకబుల్ డిస్టన్స్ లో అబ్బాయ్ మెస్సు.
రన్నబుల్ డిస్టన్స్ లో క్రాస్ రోడ్స్. ఒక కుప్ప సినిమా థియేటర్లు.
జాగబుల్ డిస్టన్స్ లో టాంకు బండ్.

అందరూ సినిమా పిచ్చోళ్ళే. ఇంకేం? ప్రతి శుక్ర, శనివారాలు పండగే పండగ.

అక్కడా ఓ రోజు ... (ఆగస్ట్ 21. 2000 అనుకుంటా)

రాత్రి ఆఫీస్ నుండి వస్తూ వస్తూ రోడ్డు దాటి ఒక కిలో పెరుగు కొనుక్కొచ్చాం (శతమర్కటాలు x 5 = ఐదు వందల కోతులకు సరిపోవాలి కదా). అప్పుడు వర్షం మొదలయ్యింది. అప్పుడు మొదలైన వర్షం రాత్రంతా ఒక్క ఊపు ఊపేసింది. పొద్దున్నే ఆరవ అంతస్తు పక్కన డాబాపైకెళ్ళగానే దూరంగా హుస్సేన్ సాగర్ పరవళ్ళు తొక్కుతా కనిపించింది. నేను ముందు రోజు దాటిన రోడ్డు ప్లేసులో ఆరడుగుల యెత్తులో నీళ్ళు పారుతున్నాయి. ఆ పెట్టె అంగడి లేనే లేదు. భీభత్సం. వరద.

ఆ నీళ్ళల్లో దాటుకుంటూ ఆఫీసుకు బయలు దేరితే బేగంపేట దగ్గర బ్రిడ్జుకు పైన నీళ్ళు!

సీమ నుండి బయటకు అడుగుపెట్టి మొట్టమొదటి సారి నా జీవితంలో వరద అనుభవం.

ఆ రూమూ కొన్ని రోజులకు వదిలి ఒక్కణ్ణే మరోచోటికి షిఫ్టయ్యాను.

****************************************************************************

తాజ్ బంజారాలో అదేదో కంపెనీ లో నడకలోపల ముఖాముఖులు (Walkin interviews) జరుగుతుంటే వెళ్ళాను. ఇట్లాంటి వాటికి ఇస్టార్ హోటల్ లోపలికెళ్ళడం కోసమే అటెండ్ అవడం నాకు హాబీ. అట్లాంటి హై ఫై పరిసరాలను చూస్తేనూ, కోట్లూ గట్రా వేసుకుని సూటుకేసులు పట్టుకొని హడావుడిగా తిరిగే జనాలను చూస్తేనూ నేనొక ఆటవికుణ్ణి అన్న ఫీలింగు నాకు అప్పట్లో. అది పోగొట్టుకోవాలన్న తపనతో అలాంటి రోజుల్లో అట్టాంటి హోటళ్ళ దగ్గర తచ్చాడుతా ఉండేవాణ్ణి.

లిఫ్టు ఎక్కకుండా మెట్లెక్కి పైకెళుతున్నా. (లిఫ్ట్ ఎక్కి మూడవ ఫ్లోర్ కెళటానికి రెండు నొక్కాలా, మూడు నొక్కాలా అని తెలిసి ఛస్తే కదా). అక్కడ లాబీలో ఒక యువకుడు నీలిరంగు గళ్ళ చొక్కా, జన్యువుల (జీన్స్) పంట్లామూ తొడుక్కుని కూర్చుని కాఫీ తాగుతూ పేపర్ చదువుకుంటున్నాడు. అతను పేపర్ నుండి ముఖం తిప్పి నా వంక చూశాడు. ఎంత హేండ్సమ్ గా ఉన్నాడు! బాగా తెలిసిన ముఖమే. ఛప్పున గుర్తుకు రాలే. ఎక్కడ చూశాను? మెట్లెక్కి పై ఫ్లోర్ కెళ్ళిన తర్వాత బల్బు వెలిగింది.

అతను -

అప్పటికతను కొన్ని సినిమాలు తీశాడు రాజకుమారుడు, వగైరా కానీ అంత పెద్ద హిట్లు కావు. భాగ్యనగరంలో ఇలా సైన్మా హీరో మరో చిత్రమైన సందర్భంలో ఒకచోట పుణుకులు తింటూ ఉంటే అగపడ్డాడు. అది మరీ శీను వైట్ల సినిమా సీనులా ఉంటుంది కాబట్టి రాయను.

****************************************************************************

హైదరాబాదులో ఎండాకాలంలో ఒక రోజు.

ఒక లారీలో మామిడి పళ్ళు అమ్ముతున్నారు. అవి నూజివీడు రసాలట. మా వైపు అవి దొరకవు. సరే ఒక కిలో (16 పళ్ళు) తీసుకున్నా. ఇంటికెళ్ళి మింగడం మొదలెడితే పదహారు దగ్గర ఆగింది. అప్పుడే అయిపోయాయా? ఛ. మళ్ళీ దండయాత్ర జరిపి కక్కుర్తిగా మరో మూడు కిలోలు తీసుకొచ్చాను. ఆ మూడు కిలోలు వరుసబెట్టి లాగించేశాను. ఆ రోజు బానే ఉంది. మరుసటి రోజు నుంచీ శరీరం ఇస్త్రీపెట్టెలా మారింది. మా ఫ్రెండ్స్ ఎలానో కనుక్కుని వచ్చి నా బాడీని మోసుకొని పోయి వాళ్ళ రూములో పారేశారు. అక్కడే వారం తిష్ట.

****************************************************************************

అమ్చీ హైదరాబాదులో ఉండగానే మా సంస్థ వాళ్ళు డబ్బులు కట్టి నన్ను జపాను భాష వెలగబెట్టమని శ్రీనగర్ కాలనీ లో ఒక ఇన్స్టిట్యూట్ కు పంపారు. పని చెయ్యమంటే బద్ధకం కానీ, ఇలా ఉద్ధరి బేరాలు తగిలితే విజృంభించమా యేంది? జపనీసు మూడు చెర్రీ బ్లోసమ్ పూవులు, ఆరు చెర్రీ కాయలూ లాగా సాగింది. రేవంతో సాన్ తో కొన్ని అడ్వెంచర్లూ, డిబెంచర్లూ చేయటానికి అవకాశం వచ్చింది. 

ఇంకా హైదరాబాదుతో అనుభవాలు బోల్డు, మినర్వా కాఫీబార్ లో కారప్పొడి ఇడ్లీలు, జయభేరి దగ్గరున్న సీతారామాంజనేయ స్వామి దేవస్థానం, విశాలాంధ్ర పుస్తకాలూ, సికందరాబాద్ సంతోష్ సినిమా లో ఇంగ్లీషు సినేమాలు, పాతనగరం లస్సీ, ఫెలూదా, హర్ష, వెంకటరమణా, అబ్బాయి మెస్సుల్లో మీల్సూ, అభిరుచి లో జున్నూ, శ్రీనగర్ లో నెల్లూరు వాళ్ళ కారం దోసె (ఇప్పుడు లేదు).....ఇంకా మా రూమ్మేట్లు సూర్య, చక్రి గాడి సినిమా కబుర్లూ, భాగ్యనగరంలో వర్షం.....

భాగ్యనగరం - మొదటిసారి ఉద్యోగరీత్యా వచ్చినప్పుడు - నాకు సమయమూ, డబ్బూ రెండూ అవసరమైన రోజులు. అప్పుడు మా అమ్మగారి చివరి రోజులు, ఇంట్లో కొన్ని అప్పులు. మా నాన్న తర్వాత నా హయాం మొదలైన రోజులు. ’భాగ్య’నగరం - పేరు నిలుపుకుంది. ఋణపడేలా చేసుకుంది. చాలా అవసరాలలో భాగ్యనగరం నన్ను ఆదుకొనింది. భాగ్యనగరం తో వ్యక్తిగతంగా నాకు ఏదో అనుబంధం ఉంది. డవుట్ లేదు.

Wednesday, March 20, 2013

వ్యక్తివివేకం

భ్రమ ధార్మిక! విస్రబ్ధః స శునకోऽద్య మారితస్తేన |
గోదానదీకుచ్ఛకుడంగవాసినా దృప్తసింహేన ||

------------------------------

గాథాసప్తశతి లో ఉన్నట్లు చెప్పబడుతున్న శ్లోకం అది. (ఆ శ్లోకం అందులో ప్రక్షిప్తమని కొందరు) ఆ శ్లోకం గురించి నిదానంగా చెప్పుకుందాం. అది ’ధ్వని’ కి ఒకానొక ఉదాహరణ.

ఒక మాటను సూటిగా - అంటే వాచ్యంగా కాక వ్యంగ్యంగా చెప్పటం ధ్వని అని ఒక సిద్ధాంతం. ఇలా చెప్పడమే ’గొప్ప’ అని, ఉపమా, ఉత్ప్రేక్ష్య ఇత్యాది అలంకారాలు కావ్యానికి శరీరం అయితే ’ధ్వని’ అనేది కావ్యం తాలూకు ఆత్మ అని, రామాయణాది కావ్యాలలో ఉన్నది ధ్వని యేనని, అందుకే అవి ఉత్తమ కావ్యాల కోవకు చెందుతాయని ఆ సిద్ధాంతం చెబుతుంది. దీని కర్త ఆనందవర్ధనుడు. ఈయనది 9 వ శతాబ్దం. అంతకు ముందు కావ్యం తాలూకు ఆత్మ రీతి అని, అలంకారాదులని, అదని ఇదని తెగ కొట్టేసుకుని, ఈ ’ధ్వని’ కాన్సెప్టు వచ్చిన తర్వాత అందరూ సైలెంటయిపోయేరు.

ఈ ధ్వని కాన్సెప్టుకు మన మనుచరిత్రలో వరూధిని మంచి ఉదాహరణ.

పాటున కింతులోర్తురె కృపారహితాత్మక! నీవు త్రోవ ని
చ్చోట భవన్నఖాంకురము సోకె!

- ’ఇచ్చోట’ భవన్నఖాంకురము సోకె - అని ఆమె చెప్పటం ఒక ధ్వని. (ఈ పద్యం మొత్తం సారాంశం తీసుకుంటే ధ్వని కాదనుకోండి. అందుకే ఇక్కడే ఆపాం.)

’ఒరే, నన్ను ఇలా తోసేశావే, నీవు తోసేప్పుడు నీ గోరు ఇదుగో ఇక్కడ, ఇక్కడ గుచ్చుకుంది చూడు’ అని వరూధిని ప్రవరాఖ్యునికి చూపిస్తుందన్నమాట. (ఎక్కడ అని అడిగిన వాళ్ళు బెంచీ మీద నిలబడండి.) - అంటే పైకి చెప్పే అర్థం - (విధేయార్థం అంటారు దీన్ని) ఒకటి. చెప్పదల్చుకున్న ఒరిజినల్ అర్థం (ప్రతీయమానార్థం అని దీని పేరు) మరొకటి.

సాఫ్టు వేరు వాళ్ళకు అప్రైసల్ టైం లో వాళ్ళ మానేజరు ఈ ధ్వని పద్ధతిలోనే మాట్లాడతాడు. కాబట్టి వాళ్ళకు వీజీగా అర్థం అవచ్చు. ఇంకా నిత్యజీవితంలో ఎన్నో చోట్ల ధ్వని కనిపిస్తుంది. ఇది వరకటి రోజుల్లో భార్యలు కూడా భర్తలతో ముఖ్యంగా జీతాలొచ్చే సమయంలో ’ధ్వని’ పద్ధతిలో మాట్లాడేవాళ్ళట. ఆ ’ధ్వని’ కి భర్త స్పందించకపోతే ధ్వని పద్ధతిని వదిలేసి ఏకంగా ధ్వనితోనే మాట్లాడేవాళ్ళట. ఇది నిన్నటి తరం భార్యల సంగతి. నేటి భార్యల సంగతి -  ప్రస్తుతానికి - అప్రస్తుతం. :)

ఇలా ఈ ధ్వని సిద్ధాంతం - కావ్యంలో కవి భావనలను ఎలా చెప్పాలో చెప్పి తిరుగులేని బావుటా ఎగరేసింది. కావ్యం అంటే మరేమీ లేదా? ఇలా చెప్పదల్చిన దాన్ని చెప్పకుండా చెప్పటమేనా అని కొన్ని ’ముక్కుసూటిగా’ ఆలోచించే హృదయాలు గాయపడి బాధపడినయ్. ఆ గాయపడిన లిస్టులో ఒకానొక తిరుగుబాటుదారుడు - మహిమభట్టు.

ఈ మహిమభట్టు ధ్వని సిద్ధాంతాన్ని ఖండిస్తూ ఒక పుస్తకం వ్రాసినాడు. ’ఖండిస్తూ’ అని కాస్త సభ్యభాషలో చెబుతున్నాను కానీ, నిజంగా వ్యవహారం వేరేలా ఉంటది. అంకుశం సినిమాలో రాజశేఖర్ రామిరెడ్డిని కొట్టుకుంటూ పోలీస్ స్టేషన్ కు తీసుకెళ్ళే రేంజులో ఈయన ధ్వని సిద్ధాంతాన్ని కుళ్ళబొడుస్తూ వెళతాడు.

ధ్వని సిద్ధాంతాన్ని నిర్వచిస్తూ ఆనందవర్ధనుడు చెప్పే శ్లోకం ఇది.

యత్రార్థః శబ్దో వా తమర్థమ్ ఉపసర్జనీకృతస్వార్థౌ |
వ్యఙ్క్తః కావ్యవిశేషః సః ధ్వనిరితి సూరిభిః కథితః ||

తాత్పర్యము: ఎక్కడ (ఏ కావ్యంలోనైతే) అర్థం కానీ, శబ్దం కానీ తనను అప్రధానంగా చేసుకుని ప్రతీయమానార్థాన్ని వ్యక్తీకరిస్తుందో అది విశేషమైన కావ్యం అని పండితులచేత చెప్పబడింది.

ఈ Definition శ్లోకంలోనే మహిమభట్టు పది తప్పులు చూపెట్టాడు. ఆ తర్వాత ఇక వీరంగమే. అదంతా గొప్ప శాస్త్ర చర్చ.

మహిమభట్టు పుస్తకం పేరు వ్యక్తివివేకం. ఇక్కడ వ్యక్తి - ’అభివ్యక్తి’, ’వ్యక్తీకరణ’ - వీటిల్లో ఉన్న వ్యక్తి. Expression అన్నట్లు. ఈ ’వ్యక్తి’ తాలూకు పూర్వాపర జ్ఞానాన్ని చెప్పటమే ఈ ఈ పుస్తకం తాలూకు ముఖ్య ఉద్దేశ్యం. ఈయన ప్రధానంగా చెప్పేదేమంటే - పొగ లేకుండా నిప్పు లేదు. ధూమవత్ అగ్నిః. ఎంతటి అవివేకి కూడా వాచ్యార్థాన్ని మాత్రమే పట్టించుకోడు. అనుమానప్రమాణంతోటి ఎదుటివాడు ఏం చెబుతున్నాడోనని కనీసం ఆలోచిస్తాడు. ఇందాక వరూధిని ’ఇచ్చోట’ అనగానే ఓహో అలాగనా అని అమాయకంగా అడిగేవాడు అవివేకి. వివేకి అయితే వరూధిని ఏమి చెబుతున్నదని గ్రహిస్తాడు. ఎలా గ్రహిస్తాడు? అనుమానప్రమాణం తోటి. అంటే ధ్వని అని ఏదయితే అంటున్నారో అది అనుమానంలో అంతర్భాగమే తప్ప ’ధ్వని’ అని కొత్తగా ఏదీ లేదన్నమాటే కదా?

ఇది ఈయన లాజిక్.

ఈ మహిమభట్టుది, ఆ పెద్దాయన ఆనందవర్ధనునిది ఇద్దరిదీ కాశ్మీరదేశమే. ఇద్దరూ కాశ్మీరశైవులే. అయితే మహిమభట్టు నైయాయికుడు. (న్యాయ దర్శనాన్ని అనుసరించే వారిని నైయాయికులు అంటారు. వీళ్ళు ఒక టైపు నాస్తికులు. అంటే దేవుడు అనే quadratic expression ను - నమ్మకంతో కాక - అనుమానంతో సాధిస్తారన్నమాట). దానికి తోడు ఈ మహిమభట్టు కాస్త బౌద్ధాన్ని వంటబట్టించుకున్నట్టున్నాడు.

ఒక వస్తువును - ఇది ’ఫలానా’ అని బౌద్ధులు నిర్వచించరు. ఎందుకంటే ఫ - లా - నా అని పలికేలోపు ఆ వస్తువులో ఎంత సూక్ష్మపరిధిలోనైనా సరే మార్పు వచ్చేసుంటుంది. వీడు ’రాముడు’ - అనే లోపలే సదరు రా-ము-డు గారికి మూడు క్షణాల ఆయుష్షు పెరిగింది. అతని తలలో వెంట్రుక ఒక మైక్రాను పరిమాణంలో నెరిసి ఉంటుంది. అంటే ఇందాకటి, మూడు క్షణాల క్రిందటి రాముడు, ఇప్పటి రాముడు వేరు. ఇవతల చూసేవాడిలోనూ మార్పొచ్చీసింది. బయట ప్రపంచంలోనూ మార్పొచ్చేసింది. ఒక క్షణంలో గోదావరిలో కొన్ని గేలన్ల నీరు సముద్రం చేరేసింది. రాముడు లేడు. రాముడిలో 'మార్పు' మాత్రమే ఉన్నాది. అంటే ’మార్పు’ మాత్రమే real. మరేదీ కాదు. మరి - ఇందాకటి రాముణ్ణి రాముడు ++ లాంటిదేదో అనాలికానీ రాముణ్ణి - రాముడు అనే అనడం తప్పు కదూ? - ఇది బౌద్ధుల - దిమ్మ తిరిగింపజేసే లాజిక్.

మహిమభట్టు లో ఆ ఛాయలు గోచరిస్తాయి. శబ్దానికి అభిధ, లక్షణ, వ్యంజన అని మూడు రకాల స్వరూపాల అర్థాలున్నయని మనవాళ్ళు పాపం ఏదో కాస్త సమాధానపడ్దారు. ఈ మహిమభట్టు ప్రకారం శబ్దానికి ’అభిధ’ మాత్రమే ఉంటుంది. అని అడ్డం తిరుక్కుని వాదిస్తాడు. ఇదీ చాలా గొప్ప వాదన.

ఇలా ఈయన ధ్వని సిద్ధాంతాన్ని మూలమట్టంగా విమర్శిస్తూ పోతాడు. ఇదంతా చాలా గొప్పగా ఉంటుంది, చాలావరకూ అర్థం కాదు కూడా. పన్లోపనిగా ఈయన కుంతకుడనే మరొక అలంకారికుణ్ణి (అతని సిద్ధాంతం వక్రోక్తి - అంటే చమత్కారంగా చెప్పుట) తన్ని తగలేస్తాడు.

------------------------------

ఈ బేక్ గ్రవుండ్ తోటి మొదట స్టార్టింగులో చెప్పిన శ్లోకం, దాని అర్థం, దాని కథాకమామీషు చెప్పుకుందాం. ఇది మహిమభట్టు లాజిక్ లా ఉండదు, భయపడకండి. నిజానికి లడ్డూ లాంటి శ్లోకం ఇది.

భ్రమ ధార్మిక! విస్రబ్ధః స శునకోऽద్య మారితస్తేన |
గోదానదీకుచ్ఛకుడంగవాసినా దృప్తసింహేన ||

ఈ శ్లోకానికి ఒక బేక్ గ్రవుండు ఉంది. ఇదీ -

మాంచి పరువంలో ఉన్న నాయిక తన ప్రియునితోటి గోదారి గట్టుకాడ ఒక తోటలో అంతకు ముందే అనుకున్న సంకేతస్థలంలో కలుసుకుందామనుకుంది. అక్కడకెళ్ళి చూస్తే ఒక బాపనాయన (ధార్మికుడు) ’పూజలు చేయా పూలు కోస్తాను’ అని పాడుకుంటూ పూలు తెంపుకోడానికి వచ్చినాడు. వేళకాని వేళలో అతనలా దాపురించడానికి ఒక కారణం ఉంది. అతనికి కుక్కలంటే అలర్జీ. ఆ చుట్టుపక్కల ఓ కుక్క ఉన్నది. ఆ కుక్క ఇప్పుడు ఇతను వచ్చిన టైములో డ్యూటీకెళ్ళింది కాబట్టి రాదు. అది కనిపెట్టి మనవాడు పూలు తెంపుకోడానికి వచ్చాడు. ఈమె అతణ్ణి చూసింది. "అబ్బా! శనిగాడు!" అనుకుంది. అతనితో ఈ శ్లోకం చెప్పింది.

ఓ ధార్మికుడా! ఇక నువ్వు స్వేచ్ఛగా (ఈ ప్రాంతాలలో) తిరుగాడు! ఆ పాడు కుక్క ఉందే, దాన్ని ఈ దగ్గర్లో నదిపక్కన పొదల్లో నివాసముండే సింహం చంపేసిందిలే. ఆ కుక్కకు భయపడే పని లేదింక!

ఇదీ ఆమె పైకి చెప్పిన అర్థం.

దీనికి ’ధ్వని’ కారుడు చెప్పిన ప్రతీయమానార్థం ఇది - ’ఓ ధార్మికుడా! ఇక్కడకు రాబాకు. ఇక్కడ సింహం ఉన్నాది. అది కుక్కను చంపేసింది, నిన్నూ చంపేస్తూంది. వెళ్ళిపో’ (నీవు దయ చేస్తే నేనూ నా ప్రియుడూ కలిసి ఏదో తృతీయపురుషార్థసాధన చేసుకుంటాము)

------------------------------

దీనికి మహిమభట్టు అబ్జెక్షన్లు చాలా లేవదీశాడు. అన్నిటికన్నా పక్కాగా ఉన్నది, నాకు బాగా నచ్చినదీ అయిన అబ్జెక్షన్ ఇది.

- సింహం కుక్కను చంపేసింది, ఇక నువ్వు కుక్కకు భయపడకుండా ’తిరుగు’ అనగానే ఆ బ్రాహ్మణుడు తెలివైన వాడైతే ఇలా ఆలోచిస్తాడు.

- తిరుగు అని అంటా ఉంది. అదీ వినమ్రతతో అంటా ఉంది. కానీ సింహం ఉంది అని భయపెడతా ఉంది. సింహం కుక్కకంటే బలమైనది. సింహమే వచ్చి ఉంటే సింహం వస్తుంది పారిపో అని చెప్పకుండా - అలా అలవోకగా, సావకాశంగా, ఆమె కూడా సింహమొస్తుందన్న టెన్షన్ పడకుండా - నన్ను పారిపొమ్మని చెప్పకుండా - ఇక్కడ నీకు వచ్చిన అడ్డంకీ యేమీ లేదులే, హాయిగా పూలు కోసుకో అని అసంబద్ధంగా ఎందుకు చెబుతా ఉంది?

అంటే ఈమె చెబుతున్నది నిజం కాదు.

ఇలా బ్రాహ్మణుడు సహజంగానే ఆలోచిస్తాడు. ఎందుకంటే అతను వివేకి కాబట్టి, లేదా కనీసం ఆ అమ్మాయికున్న తెలివితేటలు అతనికి ఉంటాయి కనుక.

అలా బ్రాహ్మణుడు ఆలోచిస్తాడన్న సెన్సు ఆమెకు ఉంటే అలా చెప్పదు. అంటే - ఈ పద్యం అనౌచిత్యమూ, ధ్వని సిద్ధాంతానికి విపరీతంగానూ ఉన్నది. అంచేత ధ్వని సిద్ధాంతం తప్పు.

ఇంకా ఆలోచిస్తే ఎంత సింహమైనా తన స్టేటస్ కు తగిన జంతువులను చంపి తింటుంది కానీ, కుక్క వెంటబడి చంపదు. అది లోకవ్యవహారానికి భిన్నంగా ఉంది. ఇది అనౌచిత్యం. మరి ఆ ధ్వని కారుడు మేనర్సు లేకుండా తప్పుడర్థాలెందుకు చెబుతా ఉన్నాడు?

------------------------------

ఏతావతా ధ్వని అనేదే లేదు.

ఇలా ధ్వనికారుడు చెప్పే ఒక్కో ఉదాహరణనూ ఈ మహిమభట్టు తాట వలిచేస్తూ, వెళతాడు. ఈతని వాదనలన్నీ చాలా గొప్ప లాజిక్ తోటి ఉంటాయి. ఇందాక అన్నట్లు అర్థం కావు కానీ, ధ్వన్యాలోకాన్ని, ఈ వ్యక్తివివేకాన్నీ పక్కపక్కన పెట్టి చదువుకుంటూ పోతే అర్థమయినంత మేరా భలే ఎంటర్ టయిన్ మెంటు. అలాగని ఈ మహిమభట్టుగారు ఏదో కోపంతోనో, ఈసడిస్తున్నట్టో, ఆనందవర్ధనుణ్ణి తిడుతున్నట్టో ఉండదు. గ్రంథం మొదట్లో ఆనందవర్ధనుణ్ణి మనసారా అభినందించి, గొప్పవాళ్ళను విమర్శించడం కూడా యశస్సుకు దోహదమని చెప్పుకుంటాడు.

వాదనలు రాజవాదమని, పండితవాదమని రెండురకాలట. రాజవాదమంటే - వాదించే వ్యక్తి పూర్తీగా తనంతట తానే అన్ని విషయాలనూ కూలంకషంగా తను నమ్మిన/ఆచరించే/ఆదర్శంగా పెట్టుకున్న సిద్ధాంతాలకనుగుణంగా విమర్శ చేయటం. పండితవాదమంటే - ఇద్దరూ కలిసి విషయాన్ని అటూ ఇటూ పొర్లించి చూడటం. పండితవాదానికి మిళిందపన్హ అనే బౌద్ధగ్రంథం గొప్ప ఉదాహరణ అయితే, రాజవాదానికి వ్యక్తివివేకం గొప్ప ఉదాహరణ