ఆదిత్య 369 గుర్తుందా? సకుటుంబ సమేతంగా చూడగలిగిన కొన్నేకొన్ని బాలకృష్ణ సినిమాలలో అది ముఖ్యమైనదని మా ఇంట్లో పెద్దలు నొక్కకుండనే వక్కాణించేవాళ్ళు. ఆ సినిమాలో ఒకానొక దృశ్యంలో కృష్ణదేవరాయలు విష్ణువు మీద ఓ పద్యం చదువుతాడు (పాడతాడు), తనదేవేరితో కలిసి దేవాలయంలో కులదైవాన్ని పూజిస్తున్న సందర్భంలో. ఆ పద్యం ఇక్కడ చూసి రండి. తర్వాత మాట్లాడుకుందాం.
ఈ సినిమా మొదటిసారి చూసినప్పుడు నాకీ పద్యం తెగనచ్చేసింది. పాడుకోడానికి పాటలా ఉంది, స్తోత్రంలానూ ఉంది. అలాగని కఠినంగా లేక, చాలా లయాత్మకంగా ఉంది. ఇదేం పద్యమబ్బా అని చాలాసార్లు అనుకున్నాను. ఈ పద్యం రాయల వారు పాడారు కాబట్టి, ఆముక్తమాల్యద లోనిదని ఇన్నాళ్ళూ అనుకుంటూ వస్తున్నాను . ఆముక్త మాల్యద లో చాలా పద్యాలు వ్యాఖ్యానం ద్వారా విన్నప్పటికీ, చదివినప్పటికీ ఈ పద్యం గురించి ఎవరూ ఎందుకు మాట్లాడట్లేదా అనిపించేది. తెలుగుపద్యం - కామేశ్వరరావు గారిని ఈ పద్యం గురించి చాలాసార్లు అడగాలనుకుని మర్చిపోయాను.
- ఈ పద్యం అల్లసాని పెద్దన గారి మనుచరిత్రలోనిది. నాకు ఈ మధ్యనే పాతపుస్తకాల దుకాణంలో వావిళ్ళ వారి మనుచరిత్రము, రాఘవపాండవీయము దొరికాయి. ఈ రోజు మనుచరిత్రం సౌరభాన్ని ఆస్వాదించాలని, (ఆఘ్రాణించాలని కూడా) మనసుపుట్టి ఓ పేజీ తెరవగానే చప్పున ఈ పద్యం కనిపించింది.
ఆరవ ఆశ్వాసంలో, స్వారోచిషునికి హరి ప్రత్యక్షమయితే ఆయనను స్వారోచిషుడీ విధంగా పొగడుతాడు.
జయజయ దానవదారణకారణశార్ఞ్గరథాంగగధాసిధరా
జయజయ చంద్రదినేంద్రశతాయుతసాంద్రశరీరమహఃప్రసరా
జయజయ తామరసోదరసోదరచారుపదోజ్ఝితగాంగఝరా
జయజయ కేశవకేశినిషూదన శౌరి హరీ దురితాపహరా
అర్థం :
దానవ = అసురుల
దారణకారణ = భేదమునకు హేతువులైన
శార్ఞ్గ, రథాంగ, గదా, అసి, ధరా = విల్లు, చక్రము, గద, ఖడ్గము తాల్చినవాడా
జయజయ
చంద్ర దినేంద్ర శతాయుత, సాంద్ర శరీరమహః ప్రసరా = చందురుల, ఆదిత్యుల, పదిలక్షలయొక్క విస్తారమైన శరీరకాంతినిపోలిన శరీరకాంతి కల్గినవాడా
జయజయ
తామరసోదర = పద్మాంతర్భాగమైన కెంపుకు
సోదర = సమానమైన
చారు = మనోహరమైన
పద ఉజ్ఝిత = పాదములనుండి వదలబడిన
గాంగఝరా = గంగానదీప్రవాహము కలిగినవాడా
జయజయ
కేశవ = మంచికేశములు కలిగినవాడు/బ్రహ్మరుద్రులకు పుట్టుక అయినవాడు అని రెండర్థాలుట (శోభానాః కేశాః యస్య సః, కశ్చ, ఈశశ్చ కేశౌ, తావస్మిన్ స్తః ఇతి కేశవః)
కేశినిషూదన = కేశి అనే రాక్షసుని చంపిన
శౌరి = శూరవంశోద్భవుడా
హరీ = హరీ
దురితాపహరా = వృజినములణఁచి వేయువాడా
జయజయ.
ఈ పద్యంలో మరో చక్కటి విశేషముంది. ఇది "కవిరాజవిరాజితము" అన్న ఛందస్సు. ఈ ఛందస్సులో ప్రత్యేకత మొదట నగణం తో మొదలై, ఆ తర్వాత 6 జ గణాలు ( లఘువు, గురువు, లఘువు), చివర్లో వ గణం తాలూకు దీర్ఘం తో ముగుస్తుంది. ఇదో అద్భుత లయ. ఎంత చక్కనిదంటే - మా చిన్నారి మొన్నామధ్య - విశ్వనాథ్ సినిమా, సప్తపది లో ఇదే ఛందస్సులో ఓ పాటని చూస్తూ (వింటూ), పాట ముగిసిన తర్వాత ఆ పాట తాలూకు మకుటాన్ని వచ్చీరాకుండా పాడుకుంది. ఆ పాట/స్తోత్రం ఊహించారా?
అయిగిరి నందిని నందిత మేదిని విశ్వవినోదిని నందినుతే
సురవర వంద్య విరోధిని వాహిని విష్ణువిలాసిని జిష్ణునుతే
భగవతి హేసితి కంఠకుటుంబిని భూరికుటుంబిని భూరికృతే
జయజయహే మహిషాసురమర్దిని రమ్యకపర్దిని శైలసుతే
(ఇప్పుడు "తమ్మి" (సంహిత) కు పై శ్లోకం చివరిపాదం వచ్చేసింది. ) ఈ ఛందస్సు కాస్త అరుదైనది అనుకుంటున్నాను. ఈ ఛందస్సులో ఏ కవులు వ్రాశారో తెలియకుండా ఉంది. మనుచరిత్రలో మాత్రం రెండు సందర్భాలలో ఈ ఛందస్సు ఉపయోగించాడు కవి.
ఈ రోజు నిదురకు ముందు చక్కటి అనుభూతి. తెలుగు సాహిత్యంలో నాకు చాలా ఇష్టమైన కవి అల్లసాని పెద్దన. (అనేక విధాలుగా ;-)) ఆయన పద్యమే నేను చాలాకాలంగా వెతుకుతున్నదని తెలియటమూ, నాకు నచ్చిన ఛందస్సులో ఉందని తెలియటమూ (ఈ పద్యం ఈ ఛందస్సులోనిదని ఊహించలేదు. పుస్తకం చూసిన తర్వాతే తెలిసింది) ....చాలా బావుంది.
ఈ ఛందస్సు గురించి, ఇతరకవుల ప్రయోగాలను ఎవరైనా తెలిపితే చాలా బావుంటుంది.
