మా ఊరి మాటలు

"మీనుంచీ మీ సీమోళ్ళ భాష వినబడుతుందేమోనని ఆశపడ్డా, డిసప్పాయింట్ చేశార"ని ఈ మధ్య ఒక యువ బ్లాగ్మిత్రుడన్నాడు. అంత రాక్సాలిడ్ మాట వింటే బాధ కలగాలి, కానీ కొంచెం ఆనందమేసింది. నా ఆనందానికొక చిన్న కనురెప్పపాటువెనుక (ఫ్లాష్ బ్యాక్) ఉంది.

నేను మా ఊరు విడిచి బయటపడకుండా, అక్కడే కూపస్థమండూకంలా, డిగ్రీ వెలగబెడుతున్న రోజుల్లోనే కొంత మంది ఇతర జిల్లా బాహ్యస్థ మండూకాలు సహాధ్యాయులుగా దొరికారు. వాళ్ళలో ఒకడు శ్రీకాకుళం వాడు, కొంతమంది నెల్లూరు వాళ్ళు, ఇశాపట్నమోళ్ళు, కరీంనగర్ వాళ్ళు ఇలా రకరకాలు. తెలుగులో అన్ని రకాలుంటాయని, ఒక్కో తెలుగు ఒక్కో రకంలా ఉండుద్దనీ, అప్పుడే ఎరికయ్యింది. ఆ తర్వాత వూర్ల మీద పడి తిరుగుతున్న రోజుల్లో ఎక్కువగా విజయవాడ వాళ్ళు, గుంటూరు వాళ్ళూ రూమ్మేట్లు గావడంతో నా భాష మారిపోయింది. అదీ జరిగిన సంగతి.

ఫ్లాష్ ఫ్రంటుకొస్తే - మా సీమ భాష అట్లా మర్చిపోయినా, అప్పుడప్పుడూ అలా గుర్తొస్తా ఉంటుంది, రానారె మాటలు విన్నప్పుడూ, నామిని కతలు చదూతున్నప్పుడు వగైరా వగైరా. కానీ ఎక్కడో చిన్న అనుమానం. మా తెలుగు మంచి ప్రామాణికమైన తెలుగేనా అని. ఇది నా కాంప్లెక్సే గానీ, వ్యర్థమైన డౌటు రాజం అని చాలా సార్లు నాకునేను సర్దిచెప్పుకున్నా, అప్పుడప్పుడూ అది తొలుస్తా ఉంటుంది నాకు.

అలానే తెలంగాణా మాండలికంలో వాడబడే "ఉన్నిండ్రు", "ఉంటుండ్రు" వంటి పదాలు అప్పటమైన తెలుగు పదాలని తిరుమల రామచంద్రగారు చెబుతారొకచోట. ఆయన చెప్పిన మరో ప్రయోగం "సేపు". మామూలుగా సేపు అన్న పదం విశేషణాలతో కలిసి "కొంచెం సేపు", "చాలా సేపు" అని వాడబడుతుంది. కానీ కర్ణాటక సరిహద్దు సీమ ప్రాంతాల్లో "సేపెంతయ్యింది" అన్న వాడుక ఉంది.

సరే, కథ కొస్తే, ఈ మధ్య సీమ మాండలికంలో పదాలు ఓ రెండు ప్రబంధాల్లో కనబడ్డాయి. వాటి కథకమామీషు ఇది.

౧. కూపెట్టుట - చాలా ఏళ్ళక్రిందట, మా పక్కింట్లో దంపతులు బాడుగకు దిగారు. వారిది మా జిల్లానే అయినా, దూరప్రాంతం కర్ణాటక సరిహద్దు (మడకశిర) నుంచీ వచ్చారట. వాళ్ళ అమ్మాయి తమ్ముణ్ణిలా పిల్చింది, "రేయ్, అమ్మ కూపెడతా ఉంది. గొజ్జు చేసిందంట, రాల్లంట". అప్పుడు అక్కడ నేనూ, నాతో బాటూ మా అన్నయ్యా, ఇంకొంతమందికీ నవ్వొచ్చింది. కూపెట్టటమేంటి? అని. ఆ అమ్మాయి, ఆ అబ్బాయి సిగ్గుపడ్డారు మా నవ్వులు చూసి. (గొజ్జు అంటే - పులిహోర గొజ్జు)


అదుగో ఆ కూత ఇన్నాళ్ళకు మళ్ళీ ఇక్కడ.

ఏ పట్టున విసువక ర
క్షా పరుడవు గమ్ము ప్రజల చక్కి, విపన్నుల్
గూపెట్టిన విని తీర్పుము,
కాపురుషుల మీదనిడకు కార్యభరంబుల్

ప్రజల మీద విసుక్కోకు, ఆపన్నులు మొరపెట్టుకుంటే, శ్రద్ధగా ఆలకించు, చెడ్డవాళ్ళ మీద కార్యభారాలు వేయకు అని రాజనీతి సూత్రాలు చెబుతాడు ఒకాయన. ఆ పద్యం మా సీమకు పేరెట్టిన సీమ రాయడి కావ్యంలోనిది. కూపెట్టటమంటే పిలువడమూ, మొరపెట్టుకోవటమూనట.

౨. ఉడ్డ

మెత్తగ నూఱిన చుట్టుం
గత్తిన్ మధుకైటభోరు కంఠము లలనా
డొత్తిన హత్తిన చేదుం
దిత్తుల క్రియ దొడల నుడ్డ తిత్తులు వ్రేలన్.

ముందుగా ఒక ససందర్భ ప్రేలాపన. నామిని మిట్టూరోడి కతల్లో "అలిమేలు మంగమ్మకొక దండం" అన్న కతొకటుంది. ఆ కతలో ఓ వాక్యమిది.

"మడికాడికి ఆవును తోలకబోతా ఉండిన కర్రెక్కా, బోరింగు కాడ బోకులు తోముకుంటుండిన కడుపక్కా, మొగుడికి చద్ది పోస్తాపోస్తా ఉండిన నీలావొతీ అందురూ, చేపలగంప చుట్టూతా వుడ్డజేరిపొయినారు."

ఉడ్డజేరడం అంటే, గుంపు జేరటం అనే అర్థంలో మా ఊళ్ళోనూ నేను చిన్నప్పుడు విన్నాను., ఆ మాట వాడి ఉంటాను కూడాన అయితే ఈ మాట ఎక్కడా కనపడలేదు ఇన్నాళ్ళూ. మళ్ళీ ఆ పైన పద్యం లో "ఉడ్డ" ప్రస్తావన కనబడగానే కొంచెం ఛాతీ సైజు పెరిగింది నాకు.

ఆ పద్యం వివరణ ఇది.

ఆ పద్యం తాలూకు హీరో స్పష్టంగానే తెలుస్తూంది, పాండురంగడని. ఆ అయ్య ఆవులు కాస్తూ, కాస్తూ మధ్యలో సమయం దొరికినప్పుడు మిగిలిన గోపాలకులతో కలిసి గోళీలాడతాడట. అందుకోసం ఆయనకు నాలుగు గోళీకాయ (గచ్చకాయ) సంచులు మొలకు చుట్టుకుంటాడుట. వాటి వర్ణన ఆ పద్యం.

మెత్తగ నూరిన - బాగా పదునెట్టిన
చుట్టుం గత్తిన్ - చక్రం తోటి
మధుకైటభోరు కంఠములలనాడొత్తిన - మధుకైటభుల కంఠాలను తరిగిన (ఒత్తిన అంటే శబ్దం రాకుండా తరిగెయ్యటమట)
చేదుం దిత్తుల - చేదటానికి (గాలి తోడుకోవటానికి) పనికొచ్చే తిత్తులు అంటే ఊపిరితిత్తులట. మధుకైటభులు ఇద్దరివీ చెరో రెండ్రెండు, వెరసి నాలుగు సంచులు.
హత్తిన - లభించిన
క్రియన్ - యట్లుగా
తొడలన్ - తొడలకటూ ఇటూ
ఉడ్డ తిత్తులు వ్రేలన్ - నాలుగు సంచులు వ్రేలాడుతున్నవి.

ఇక్కడ బేతవోలు రామబ్రహ్మం గారి వివరణ -

"ఉడ్డ" అనేది నాలుగు అనే అర్థంలో ఆచ్ఛికపదం. ఉడ్డాముగ్గురు అనేది రాయలసీమ వాడుక. ఏడుగురు అని.

ఉడ్డ అంటే నలుగురు అని విశేషమైన అర్థం తీసుకున్నాడు కవి. అయితే సామాన్యంగా వాడుకమాటల్లో గుంపు అని అర్థమనుకుంటాను.

ఈ పద్యమూ ప్రబంధ కవివరులదే. మొదటి పద్యకర్త పేరులో ఉన్న కృష్ణయ్యే ఈ కవి పేరులోనూ ఉన్నాడు!

(నెనర్లు - పద్యకవితా పరిచయం - బేతవోలు రామబ్రహ్మం గారు - అజోవిభో కందాళం వారి ప్రచురణ)

మంచితనం - మానవ సంబంధాలు

చాలా యేళ్ళ క్రితం ఉద్యోగం దొరికిన కొత్తల్లో రాహుల్ సాంకృత్యాయన్ పుస్తకం చదివాను. ఆ పుస్తకంలో నరేంద్రుడనే అతను అనేక యాత్రలు జరిపి, చీనా దేశానికి చేరుకుని అక్కడ అనేక సేవాకార్యక్రమాలు చేస్తూ మరణిస్తాడు. అతడి వృద్ధాప్యంలో అతననుకుంటాడు. "ప్రజలు దీనులూ, దరిద్రులూ అయితేనే కదా, వాళ్ళకు సేవ చేసే అవకాశం లభించేది నాకు? అంటే పరోక్షంగా వాళ్ళు దీనులు కావాలని కోరుకుంటున్నానన్నమాటే కదా?" - ఈ వాక్యాలు చాలా కాలం గుర్తుండిపోయాయి.

మన మంచితనం వెనుక ఉన్నది స్వార్థమా? నిస్వార్థమా? అని ఓ అవిశ్వాసమూ, అపోహా నాకు. ధనసాయం కానివ్వండి, మాటసాయం కానివ్వండి, నైతిక మద్దతు కానివ్వండి, ఎంత ప్రతిఫలాపేక్ష ఆశించకపోయినప్పటికీ, మనుషులు చేసే మంచిపనుల్లోనూ అంతర్లీనమైన స్వార్థం ఉండకపోదని చాలాసార్లు అనిపిస్తుంది. స్పష్టంగా ఫలానా అని చెప్పలేకపోయినా, ఏదో అంతర్లీనమయిన స్వార్థం మటుకు ఉండి ఉండాలి.

కొన్నేళ్ళ క్రితం నాకో సహోద్యోగి ఉండేవాడు. చాలా ధనవంతుడు. ఉద్యోగం నామమాత్రమే. మామిడి తోటలూ, అవీ ఉండేవి వాడికి. వాడి భార్యా, ఉద్యోగస్తురాలే. DINK సంసారం. చీకూ చింతల్లేవు. ఆఫీసు వాళ్ళు ఏదైనా చారిటీ కార్యక్రమాలు అవీ ఏర్పాటు చేస్తే, వితరణల్లో వాడి పేరు మొదట నిల్చేది. వేలల్లో ఖర్చు పెట్టేవాడు. అయితే కారులో వెళుతూన్నప్పుడు మధ్య కూడలిలో ఎవరైనా అనాథలు కనబడితే చాలా అసహనం ప్రదర్శించేవాడు. నాకు అతగాణ్ణి చూసి విచిత్రం అనిపించేది.

ఓ రోజు నాకూ ఓ సందర్భం ఎదురయ్యింది. కాలు చెయ్యి బావున్నా, మాసిపోయిన గడ్డమూ, చింపిరిజుత్తూ ఉన్న ఒకతను చాలా దీనంగా అడుక్కుంటూ వచ్చాడు మా ఇంటిదగ్గరకు. అతడి కొడుకు చిన్నపిల్లాడట. భార్య రోగగ్రస్తురాలట. అతడు ఏదో పని చేసుకునే వాడు, కానీ పని వదిలేసి ఇలా ప్రత్యక్షమయాడో రోజు. అతణ్ణి చూడగానే సహాయం చెయ్యాలనిపించింది, కానీ తటపటాయింపు. ఆ డబ్బు అతడు తాగటానికి ఖర్చుపెడతాడేమో, లేకపోతే, అదంతా నాటకమనో ఇలా. అదే ఆఫీసు వాళ్ళో, మరొకళ్ళో ఎవరైనా డొనేషన్ అడిగితే ఆ అనుమానాలు రావు!. దానికి కారణం - ఎక్కడో, ఏ మూలనో "దానం చెయ్యడం" కన్నా, "నేను" దానం చేస్తున్నానన్న భావన మనకు ముఖ్యం. ఇది మంచితనమా? స్వార్థమా?

(అతడిది నాటకం కాదని, అతడు నిజమే చెబుతున్నాడని తెలిసింది ఆ తర్వాత. అయితే తెలుసుకునేసరికి అతడి భార్యా, పిల్లాడు పోయారు. అతనూ పోయాడు కొన్ని రోజులకు)

నైతిక మద్దతు (moral support) కూడా అలాంటిదే. మొదట నైతిక మద్దతు ఇచ్చేందుకు ఎగబడతాము, అవతలి వాడు బాగుపడిన తర్వాత, నా వల్లే అతడు బాగుపడ్డాడని చెప్పుకోవడానికి సందేహించము. ఎవరైనా మనకు సహాయం చేయడానికి అవకాశం ఇస్తున్నారంటే, అది వారు మనతో అనుబంధం పెంచుకోవడానికి ఇస్తున్న అవకాశం తప్ప, వారి బలహీనత ఎంతమాత్రం కాదు.

కుటుంబసంబంధాలు పరస్పరం ఇలానే ఉండేవి క్రిందటి తరం వరకు. నా చిన్నతనంలో మా చిన్నాన్నలూ, మామయ్యలూ, ఇతర బంధువులూ ఏదైనా అవసరాలు వచ్చినప్పుడు ఒకరికొకరు ఇచ్చిపుచ్చుకోవడాలు, ఆ తర్వాత తీర్చేయడాలూ, చాలా సాధారణంగా ఉండేవి. వాళ్ళలా ఉంటే, ఇప్పటి తరం వాళ్ళమయిన నేనూ, మా అన్నయ్యా, మా కజిన్స్ మాత్రం ఒకరిదగ్గర ఒకరు సహాయం అడగడం నామోషీగా భావిస్తున్నాం. నేను ఓ సారి అవసరమొచ్చినప్పుడు సిటీబ్యాంకు వాడి దగ్గర లోనుకెళితే, ఇంకొకరు సహాయం అవసరమని మాటవరసకైనా చెప్పరు. మా ఇంట ఏదైనా పండుగో పబ్బమో వస్తే, మా అత్తలూ, పిన్నమ్మలూ, ఇతరత్రా అందరూ వచ్చి కలిసికట్టుగా వంటపనుల్లో పాల్గొని పనులు చూసుకునే వారు. ఇప్పుడు మాత్రం వారిని పిలిచి వారి సహాయం అడిగి "చులకన" అవడం కన్నా ఏ క్యాటరింగు వాడికో పని వప్పజెబితే సరి!

మనిషికి డబ్బు తో బాటూ సమాంతరంగా మరొకటీ పెరుగుతూ పోతూంది. అది ఏకాకితనం (isolation). స్వార్థం అనేది బయటకు వ్యక్తమయే ఏకాకితనం. ఏకాకితనం అన్నది తెరమరుగున దాగిన కనబడని స్వార్థం. ఇది ప్రస్తుత కాలంలో కుటుంబంలో బంధువులమధ్య మొదలై, మెల్లమెల్లగా తండ్రీకొడుకుల మధ్యా పాకుతూ వస్తూంది. మెల్లగా అయినా స్ఫుటంగా ఇది భార్యాభర్తల మధ్యా వ్యాపిస్తూ ఉంది. ఎంత గొప్ప అనుబంధమైనా, ఏడేడు జన్మలబంధమైనా ఒకరికొకరికి మధ్య బలీయమైన మానసిక అవసరం లేకపోతే ఆ బంధంలో ఆపేక్ష తగ్గుతుంది. ఏ కారణం చేతయినా కానివ్వండి, స్త్రీ, పురుషుడి మీద ఆధారపడడం ద్వారా కుటుంబ బంధం బలంగా ఉండేది ఇదివరకటి రోజుల్లో. స్త్రీలకు విద్యా, పరిమితమైన ఆర్థిక స్వేచ్ఛా అవసరమే.అయితే ఉద్యోగం చేసే అవసరం మాత్రం రాకూడదు. వారి శారీరక, మానసిక సామర్థ్యాలకనుగుణంగా వారికంటూ నిర్దిష్టమైన గృహధర్మాలు ఉన్నవి.

కుటుంబసభ్యుల మధ్యే కాక, బయట సమాజంలోనూ ఈ స్వార్థం (ఏకాకితనం) బహిర్గతంగా ప్రకటితమవుతూ ఉంది. వీధికొకటి చొప్పున ఉదయిస్తున్న వృద్ధాశ్రమాలు, అమ్మమ్మల అవసరం లేకుండా పిల్లలను చదివించే ఆట ఇళ్ళూ (ప్లే హోమ్స్) వంటివి దీనికి ఉదాహరణలు.

ఇంట్లో డబ్బు సంపాదించేవాడి అవసరమెంతో, డబ్బు సంపాదించలేని వారి (అమ్మమ్మలూ, తాతయ్యలూ వగైరా) అవసరమూ మన ముందుతరంలో బాగా ఉండేది. చిట్టి మనవళ్ళనూ, మనవరాళ్ళను కాళ్ళమధ్యన బోర్లపడుకోబెట్టుకుని లాల పోసే అవసరం తో మొదలయి, వారి ఆలనాపాలనా చూస్తూ, వారికి భాషా, మంచిమాటలూ, పనుల్లో నేర్పూ అన్నీ దగ్గరుండి చెప్పించే వాళ్ళ అవసరం తగ్గిపోతూ వస్తూంది. "శాస్త్రీయ" పద్ధతుల్లో ఆటా, పాట నేర్పడానికి ప్లే హోమ్స్, రెండున్నరేళ్ళవగానే ఎగబడ్డానికి స్కూళ్ళూ ఉన్నాయి.

("శాస్త్రీయ" పద్ధతుల్లో పిల్లలను చూసుకుని, వారికి తగిన తర్ఫీదు ఇవ్వబడును. అని బెంగళూరులో ఓ బోర్డు చూశా మొన్నామధ్య)

నిజమైన సమస్య, కొడుకులు స్వార్థపరులవడమో లేక, వృద్ధులు పనికిరాకుండా పోవడమో కాదు. అది బయట కనిపించే చిహ్నం (symptom) మాత్రమే. అసలు కారణం ఒకరి మీద ఒకరికి ఆధారపడే అవసరం లోపించటము. ఆ అవసరానికి ముఖ్య ఆలంబన అయిన ధనపరమైన స్వాతంత్ర్యం సమాజంలో ఎక్కువవటమూనూ. అవసరం లేనిచోట అనుబంధం మనగలగటం కష్టం.

ఈ రకమైన సమస్యలు నిర్మూలించబడాలంటే కీలకం - అవసరాలు కల్పించుకోవడంలో ఉంది. మారుతున్న సమాజ, కుటుంబ సమీకరణాల్లో సహాయం చెయ్యటంకన్నా, సహాయం అడగటం గొప్పవిషయం. మన పెద్దలను, మన బంధువులను, మిత్రులను సహాయం అడగటం వల్ల, "చులకన" అవుతామేమో అన్నది ఓ అపోహ. తన సామర్థ్యం మీద నమ్మకం ఉన్నవాడెవడూ ఈ అపోహలు పెంచుకోడు. అలా ఎవరైనా నిజంగా చులకన చేసినా కూడా నవ్వుతూ దులిపేసుకుని పోతాడు తప్ప తలకెక్కించుకోడు. నొప్పింపక తానొవ్వక తప్పించుకు తిరుగువాడు ధన్యుడనేది పాతమాట. వలసినప్పుడు సహాయం అడిగి, ఆ తర్వాత కుదిరినప్పుడు తిరుగు సహాయం చేస్తూ, సాధ్యమైనంతవరకూ సంబంధాలను నిలుపుకునేవాడే ఇప్పటికి ధన్యుడు! అలాంటివాళ్ళ అవసరమే ఈ రోజు మనకు కావాలి.